The Results of Zygmunt Kukulski’s Survey as a Source for Research on the Teaching Profession in the Interwar Period
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.2.004Keywords
Zygmunt Kukulski, teachers, survey, school, sources, interwar periodAbstract
Research on the teaching profession in Poland during the interwar period, an important area of historical and pedagogical inquiry, allows for a deeper understanding of the processes of rebuilding and unifying the education system after 1918. Such research requires a broad and diverse base of sources, corresponding to the multidimensional nature of the subject. The basic categories of source materials include normative and administrative documents. An important complement to official documentation is provided by narrative sources and ego-documents, including teachers’ diaries, memoirs, journals, and correspondence, as well as the pedagogical press and materials produced by teachers’ organizations. Surveys deserve particular attention as a distinct, yet still relatively underutilized, category of sources for research on teachers.
The aim of this article is to evaluate the source represented by the Survey on the Psychology of the Teacher-Educator, prepared in 1927 by Zygmunt Kukulski. The subject of detailed analysis is the structure of the survey, the nature of the questions, and the range of issues it covers, including teachers’ social backgrounds, family lives, working conditions, worldviews, and personality traits. The article also offers a critical reflection on the survey’s research value, and draws attention to its methodological limitations, such as the non-random nature of the sample, respondent self-selection, and the influence of the institutional context and school hierarchy on the content of the responses. The study employs historical source criticism (external and internal), content analysis, and comparative methods.
Despite certain methodological limitations, Kukulski’s survey is a valuable and multidimensional source that enables in-depth research into the everyday lives and the professional and social identities of teachers in the Second Polish Republic, especially when examined in conjunction with other categories of historical sources.
References
Źródło:
Ankiety w sprawie psychologii nauczyciela-wychowawcy, BU KUL, Oddział Rękopisów, sygn. 3533–3539.
Opracowania:
Dawid J.W. (1912). O duszy nauczycielstwa, Kraków: Skład Główny w Księgarni Gebethnera i Spółki.
Gołdyn P. (2019). Źródła do dziejów szkolnictwa w Polsce w XX wieku. Sprawozdania szkolne, protokoły rad pedagogicznych, kroniki szkolne, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Gołdyn P. (2024). Życie codzienne nauczycieli w II Rzeczypospolitej, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Grzywna J. (1984). Szkolnictwo powszechne i oświata pozaszkolna w województwie kieleckim w latach 1918–1939, Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna.
Iwanicki M. (1984). Społeczna działalność pozaszkolna nauczycieli szkół powszechnych w Polsce w latach 1918–1939, Olsztyn: Wydawnictwo WSP.
Juśko E. (2005). Nauczyciele szkół powszechnych powiatu tarnowskiego w II Rzeczypospolitej, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Kuchta J. (1936). Typologia nauczyciela. Szkice wychowawcze, Lwów: Księgarnia Nauczycielska we Lwowie.
Kukulski Z. (1927). Ankieta w sprawie psychologii nauczyciela-wychowawcy, Warszawa: Państwowe Wyższe Kursy Nauczycielskie.
Kurdybacha Ł. (1948). Zawód nauczyciela w ciągu wieków, Łódź: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”.
Magda-Adamowicz M. (2018). Rozwój polskiej myśli pedeutologicznej, „Przegląd Historyczno-Oświatowy”, nr 1–2, s. 29–44.
Mirski J. (1933). Nauczyciel-wychowawca. Jego dobór i kształcenia ze stanowiska zasadniczej funkcji wychowania, Warszawa: Książnica – Atlas.
Nawroczyński B. (1929). O zawodzie nauczyciela, Warszawa: Polskie Towarzystwo Eugeniczne, Instytut Wydawniczy „Bibljoteka Polska”.
Piotrowska-Marchewa M. (2016). Nauczycielki polskich szkół powszechnych i średnich w życiu politycznym II Rzeczypospolitej, [w:] T. Kulak, M. Dajnowicz (red.), Drogi kobiet do polityki (na przestrzeni XVIII–XXI wieku), Wrocław: Komisja Historii Kobiet Komitetu Nauk Historycznych PAN; Wydawnictwo Chronicon, s. 313–343.
Piotrowska-Marchewa M. (2020). Nauczycielki ludowe. Uwarunkowania pracy kobiet w publicznej oświacie powszechnej Polski międzywojennej, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, t. 81, s. 343–359.
Piotrowska-Marchewa M. (2023). Potrzebne państwu polskiemu. Nauczycielki w systemie publicznych szkół powszechnych Drugiej Rzeczypospolitej (1918–1939), Kraków: Księgarnia Akademicka.
Sanojca K. (2014). Szkoła jako instytucja pracy. Pozycja prawna i problemy zawodowe nauczycieli szkół państwowych w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, [w:] W. Mędrzecki, C. Leszczyńska (red.), Praca i społeczeństwo Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa: Instytut Historii PAN, s. 277–291.
Smołalski A. (1994). Stosunki służbowe i warunki pracy nauczycieli w Polsce do 1939 r., Opole: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Powstańców Śląskich.
Stankiewicz R. (2002). Nauczyciel w czasach II Rzeczypospolitej, [w:] R. Stankiewicz (red.), Nauczyciel – opiekun – wychowawca (tradycje – teraźniejszość – nowe wyzwania), Poznań–Zielona Góra: Eruditus, s. 13–84.
Szablicka-Żak J. (2009). Aktywność działaczy oświatowych w Parlamencie II Rzeczypospolitej, [w:] E. Sapia-Drewniak (red.), Towarzystwa społeczne i ich działalność oświatowa. Konteksty historyczne i teraźniejszość, Dąbrowa Górnicza: Wyższa Szkoła Biznesu, s. 179–191.
Szulakiewicz W. (2000). Historia oświaty i wychowania w Polsce 1918–1939. Studium historiograficzne, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Szulakiewicz W. (2015). Badania historyczne w pedagogice. Konteksty źródłowe, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Szulakiewicz W. (red.) (2003). Źródła w badaniach naukowych historii edukacji, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Wilgusiewicz A. (2018). Życie codzienne nauczycieli polskich na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej, [w:] J. Lusek (red.), Oświata i nauka na Kresach Wschodnich w XIX i XX wieku, Bytom–Poznań: Muzeum Górnośląskie; Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Wydział Pedagogiczno-Artystyczny, s. 29–38.
Wróblewska U. (2017). Gromadzenie i ochrona źródeł szkolnych, „Biuletyn Historii Wychowania”, nr 37, s. 37–52.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Wiesław Partyka
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 8
Number of citations: 0
