Studia Paedagogica Ignatiana https://apcz.umk.pl/SPI "Studia Paedagogica Ignatiana". Rocznik Wydziału Pedagogicznego Akademii Ignatianum w Krakowie Jesuit University Ignatianum in Krakow pl-PL Studia Paedagogica Ignatiana 2450-5358 <div class="copyright_notice"><p>Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:</p><p>jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:<br />- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,<br />- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.</p><p>Udziela Akademii Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji: <br />- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;<br />- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;<br />- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;<br />- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;<br />- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;<br />- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;<br />- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.</p><p>Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Akademii Ignatianum w Krakowie. Akademia Ignatianum w Krakowie jest uprawniona do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.</p></div><div id="privacyStatement" class="privacy_statement"><h2>Polityka prywatności</h2></div> Związki Jana Hulewicza ze Stanisławem Kotem https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/38039 <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Przedmiotem analizy podjętej w artykule jest zagadnienie relacji naukowych, politycznych i towarzyskich łączących Jana Hulewicza i Stanisława Kota, dwóch wybitnych uczonych, profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, badaczy historii wychowania i kultury umysłowej Rzeczpospolitej, a zarazem aktywnych uczestników życia polityczno-społecznego Polski w pierwszej połowie XX wieku. Na podstawie dotychczasowych opracowań biograficznych, a także materiałów źródłowych dostępnych w archiwach Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej tekst prezentuje w układzie chronologicznym etapy edukacji oraz meandry kariery zawodowej i akademickiej, działalność polityczną oraz późniejsze koleje życia obu uczonych. Cztery wyróżnione okresy to czas autonomii galicyjskiej, dwudziestolecie Polski międzywojennej, II wojna światowa oraz okres pojałtański. Omawiając biografie uczonych, artykuł zwraca uwagę na liczne podobieństwa w ich przebiegu – m.in. początki karier naukowych związane ze środowiskiem lwowskim i filologią polską, a twórczo kontynuowane w środowisku krakowskim w dziedzinie historii kultury i edukacji; wierność zasadom ideowym; wspólne środowisko polityczno-ideowe i zaangażowanie w służbę państwu polskiemu. Pomimo „żelaznej kurtyny” i komunistycznych represji, współpraca uczonych nie została zerwana. Hulewicz kontynuował i rozwijał w kraju ważne inicjatywy Kota, np. serię wydawniczą „Biblioteka Narodowa”, doprowadził do wydania księgi pamiątkowej ku czci Mistrza, zabiegał o wydanie pamiętników Wincentego Witosa w opracowaniu Profesora. Został również depozytariuszem spuścizny i wykonawcą jego ostatniej woli.</p> Jan Draus Prawa autorskie (c) 2022 Jan Draus https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 19 37 10.12775/SPI.2022.2.001 Działalność Stanisława Tynca na rzecz rozwoju historii wychowania po II wojnie światowej https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37747 <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Artykuł poświęcony jest jednemu z zasłużonych polskich uczonych i nauczycieli akademickich, Stanisławowi Franciszkowi Tyncowi. W jego biografii naukowej i zawodowej należy wyróżnić dwa okresy: międzywojenny i powojenny. W tekście skoncentrowano się na ukazaniu jego działalności dotyczącej rozwoju historii wychowania po II wojnie światowej. Wówczas był on nauczycielem akademickim w Uniwersytecie Wrocławskim. W prezentowanej refleksji skupiono się na omówieniu jego aktywności naukowo-organizacyjnej i dydaktycznej związanej z nauczaniem historii wychowania. Naszkicowano jego zasługi w kształceniu młodej kadry naukowej. Zasygnalizowano także zagadnienie udziału Tynca w życiu naukowym środowiska historyków wychowania.</p> <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Artykuł opracowano wykorzystując głównie materiały archiwalne znajdujące się w Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Archiwum Uniwersytetu Wrocławskiego. Dla omówienia podjętego tematu istotna okazała się korespondencja, recenzje i opinie autorstwa Tynca oraz dokumentacja jego działalności dydaktycznej. Ze źródeł tych można odczytać jego zasługi w rozwoju środowiska naukowego historyków wychowania oraz zrekonstruować zagadnienia nauczania historii wychowania.</p> Władysława Szulakiewicz Prawa autorskie (c) 2022 Władysława Szulakiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 39 61 10.12775/SPI.2022.2.002 Ludwik Piechnik SJ (1920–2006). Pierwszy kierownik Katedry Historii Oświaty (1997–1998) Akademii Ignatianum w Krakowie https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/38474 <p class="Abstract" style="text-align: justify;">W 2022 roku przypada 25 rocznica powstania Katedry Historii Wychowania funkcjonującej w ramach obecnego Wydziału Pedagogicznego Akademii Ignatianum w Krakowie. Celem artykułu jest zaprezentowanie sylwetki pierwszego kierownika katedry, ks. prof. Ludwika Piechnika SJ. Badania przeprowadzono metodą analizy dokumentów – zarówno źródłowych, jak i opracowań. Artykuł wpisuje się w nurt badań biograficznych.</p> <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Śledząc edukacyjne losy ks. Ludwika Piechnika, można zauważyć, że jego życie utkane było z wydarzeń, decyzji, które budowały krok po kroku wychowawcę młodzieży, naukowca, wykładowcę akademickiego, wreszcie kierownika katedry. Był historykiem i pedagogiem, dlatego badanie przeszłości edukacyjnej pozostawało w polu jego głównych zainteresowań. Zajmowała go również edukacyjna teraźniejszość, w którą zaangażował się jako wychowawca i organizator opieki zastępczej. Z analizy biografii Profesora Ludwika Piechnika wyłania się sylwetka osoby, która – przejawiając niezwykłą wrażliwość wobec dzieci i młodzieży – nie ograniczała się do analiz teoretycznych, ale wyrażała przekonanie, że trzeba być blisko tych, o których się pisze. Można zatem powiedzieć o nim, że potrafił umiejętnie łączyć teorię z edukacyjną praktyką.</p> Anna Królikowska Prawa autorskie (c) 2022 Anna Królikowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 63 76 10.12775/SPI.2022.2.003 Wanda Bobrowska-Nowak (1925–2003) – badaczka polskiego dziedzictwa pedagogicznego i psychologicznego https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37740 <p class="Abstract" style="text-align: justify;">W prezentowanym szkicu przybliżono biografię prof. Wandy Bobrowskiej-Nowak (1925–2003), polskiego historyka wychowania, która prowadziła działalność dydaktyczną i naukową w Uniwersytecie Łódzkim i Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Swoje zainteresowania badawcze koncentrowała wokół historii oświaty, pedagogiki resocjalizacyjnej, opiekuńczej, terapii i edukacji wychowawczej oraz historii polskiej psychologii. Pełniła wiele funkcji, m.in. była kierownikiem Zakładu Historii Wychowania, dyrektorem Instytutu Pedagogiki oraz dziekanem Wydziału Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Bobrowska-Nowak miała wileńskie korzenie i współpracowała z Uniwersytetem Polskim w Wilnie. Była promotorem wielu prac magisterskich i jedenastu prac doktorskich. Rezultatem prowadzonych badań i twórczego wysiłku w zakresie historii wychowania, ze szczególnym uwzględnieniem historii wychowania przedszkolnego i dziedzictwa polskiej psychologii, są liczne prace naukowe i artykuły, przybliżające jeden z głównych filarów pedagogiki. Bobrowska-Nowak wniosła duży wkład w rozwój myśli pedagogicznej i jej przemianę. Jej publikacje są cenną pomocą dla historyków wychowania, pedagogów, studentów pedagogiki i służą zaszczepieniu kultu dla tradycji wychowania i edukacji.</p> Danuta Kocurek Prawa autorskie (c) 2022 Danuta Kocurek https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 77 91 10.12775/SPI.2022.2.004 Stanisław Michalski (1928–1990) – twórca poznańskiej szkoły historii wychowania https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37782 <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Przedmiotem artykułu jest postać profesora Stanisława Michalskiego – z wykształcenia i praktyki pedagoga, badacza dziejów oświaty, opiekuna naukowego wielu historyków wychowania. Celem publikacji jest przedstawienie Michalskiego w kontekście jego dorobku naukowego oraz organizacyjnego, związanego przede wszystkim z utworzeniem na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odrębnej jednostki zajmującej się dziejami oświaty – Zakładu Historii Wychowania, którego był pierwszym kierownikiem. Opisano genezę i motywy powołania zakładu oraz pierwszy okres jego działalności. Ukazane zostały główne obszary zainteresowań naukowych Michalskiego: sylwetki i myśl pedagogiczna wybitnych działaczy społecznych i oświatowych XIX i XX wieku, historia oświaty rolniczej i edukacja młodzieży wiejskiej, dzieje zawodowego ruchu nauczycielskiego i kształcenie nauczycieli w Polsce oraz wyraźnie dookreślone poglądy na metodologię historii wychowania. Zaznaczono aktywność profesora w gremiach UAM, bogate doświadczenie w roli promotora, a także współpracę z ośrodkami badawczymi z całej Polski. Wykorzystano metodę faktograficzną, tj. dokonana została krytyczna analiza materiałów źródłowych (archiwalnych i drukowanych), a także licznych powstałych opracowań w badanej tematyce.</p> Mikołaj Brenk Prawa autorskie (c) 2022 Mikołaj Brenk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 93 110 10.12775/SPI.2022.2.005 Historyk wychowania Mieczysław Iwanicki (1928–2005) i jego aktywność w olsztyńskim środowisku akademickim https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37808 <p>Mieczysław Iwanicki należał do pedagogów oddających się profesjonalnie badaniom z zakresu historii wychowania. Podejmując w 1980 roku zatrudnienie w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Olsztynie w charakterze dziekana Wydziału Pedagogicznego i kierownika Zakładu Historii i Teorii Wychowania, miał za sobą lata pracy zawodowej w szkolnictwie podstawowym, średnim i w zakładach kształcenia nauczycieli.</p> <p>Celem artykułu jest próba zaprezentowania sylwetki historyka wychowania Mieczysława Iwanickiego oraz wskazanie, jakie formy działalności Iwanickiego przyczyniły się do rozwoju środowiska olsztyńskich historyków wychowania w latach 1980–1990 w uczelni kształcącej nauczycieli.</p> <p>W celu przedstawienia problematyki badawczej zastosowano jakościową analizę materiału źródłowego oraz studia nad literaturą przedmiotu badań. Ustalono, że Iwanicki w czasie pracy w WSP w Olsztynie poprzez zabezpieczenie ciągłości procesu dydaktycznego i rozwoju kadrowego oraz naukowego przyczynił się do stworzenia organizacyjnych struktur dla rozwoju refleksji naukowej nad historią oświaty i wychowania w ramach samodzielnej jednostki naukowej. Trzeba zdawać sobie sprawę, że dzieło Iwanickiego ukształtowało olsztyński akademicki zespół badaczy historii wychowania, którzy wnieśli liczący się wkład do tej subdyscypliny pedagogicznej.</p> Maria Radziszewska Prawa autorskie (c) 2022 Maria Radziszewska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 111 129 10.12775/SPI.2022.2.006 Dominujące tendencje historyczno-oświatowych dociekań naukowych łódzkich mistrzów historii wychowania z lat 1945–2006 https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37661 <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Badania historyczno-oświatowe prowadzi wiele placówek akademickich w Polsce. Jedną z nich jest środowisko historyków wychowania w Uniwersytecie Łódzkim, którego twórcy stanowią przedmiot niniejszego opracowania. Jego celem uczyniono ukazanie głównych zainteresowań badawczych profesorów, jednocześnie kolejnych kierowników uczelnianego w tej dziedzinie ośrodka i mentorów zajmujących się nie tylko naukową działalnością pisarską, ale również skupiających wokół siebie i kształcących młodą kadrę naukową.</p> <p class="Abstract" style="text-align: justify;">Dzięki metodom wyjaśniania historycznego i analizy tekstów przybliżone zostały główne obszary badań naukowych prof. Stefana Truchima, prof. Eugenii Podgórskiej i prof. Tadeusza Jałmużny. Ich twórczość naukowa obejmuje rekonstruowanie przeszłości edukacyjnej od wieku XVIII po wiek XX. W wyniku dokonywanych przez nich kwerend źródłowych, przede wszystkim archiwalnych i czasopiśmienniczych, powstawały cenne publikacje dotyczące szeroko pojmowanej oświaty w czasach Komisji Edukacji Narodowej, okresie zaborów, latach międzywojennych i Polski Ludowej. Dorobek naukowy profesorów, którzy przez ponad sześćdziesiąt lat pracowali w łódzkiej uczelni, charakteryzuje ciągłość i zmiana. Ciągłość w tym przypadku oznacza z jednej strony częściowe kontynuowanie badań zapoczątkowanych przez swoich poprzedników, z drugiej zaś – utrzymywanie ich wysokiego poziomu metodologicznego. Zmiana natomiast wyraża się w tworzeniu nowych pól badawczych, niepodejmowanych wcześniej przez historyków wychowania.</p> Grzegorz Michalski Iwonna Michalska Prawa autorskie (c) 2022 Grzegorz Michalski, Iwonna Michalska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 131 153 10.12775/SPI.2022.2.007 Pamiętając o polskich historykach wychowania https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37666 <p><em>Recenzja książki:</em></p> <p><em>Profesorowi Karolowi Poznańskiemu w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin</em>, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2021, ss. 88. </p> Władysława Szulakiewicz Prawa autorskie (c) 2022 Władysława Szulakiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 165 170 Szkolnictwo Królestwa Polskiego w dokumentacji urzędowej https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/38406 <p><em>Obraz przemian w organizacji i działalności szkół Królestwa Polskiego w latach 1815</em><em>–1867. Tom 3. Część I: Lata konstytucyjne 1815-1830. Część II: Pod rządami Iwana Paskiewicza 1831</em><em>–1839</em>. Materiały i źródła do historii wychowania wybrał i przypisami opatrzył Karol Poznański, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2021, ss. 540.</p> Andrzej Paweł Bieś Prawa autorskie (c) 2022 Andrzej Paweł Bieś https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 171 177 Wprowadzenie https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/38492 <p>Oddawany do rąk Czytelników kolejny tom „Studia Paedagogica Ignatiana” został poświęcony problematyce historii oświaty i wychowania w Polsce w XX wieku, prezentowanej w perspektywie jej twórców. Zamieszczone teksty nie wyczerpują wielu zagadnień związanych z historią oświaty i wychowania w Polsce tego okresu. Są natomiast jedynie zachętą do dalszych badań nad jej rozwojem.</p> Władysława Szulakiewicz Andrzej Paweł Bieś Prawa autorskie (c) 2022 Władysława Szulakiewicz, Andrzej Paweł Bieś https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 9 12 Introduction https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/38918 <p>The present volume of the journal <em>Studia Paedagogica Ignatiana</em> is dedicated to the problems of the history of education in Poland in the 20<sup>th</sup> century, presented from the perspective of its founders. Although the presented texts do not cover many issues related to the history of education in Poland of that period, they may be seen as an invitation for further research on this topic.</p> Władysława Szulakiewicz Andrzej Paweł Bieś Prawa autorskie (c) 2022 Władysława Szulakiewicz, Dr hab. Andrzej Paweł Bieś https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 13 16 Sprawozdanie z konferencji naukowej „Twórcy polskiej historii oświaty i wychowania w latach 1945–2021”, Kraków 30–31 marca 2022 r. https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/37984 Iwona Czarnecka Prawa autorskie (c) 2022 Iwona Czarnecka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-06-28 2022-06-28 25 2 157 161