Teacher-Parent Collaboration and Social Engagement in 1945–1989: Legal and Educational Perspectives
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2024.2.007Keywords
school, teacher, parents, social environment, cooperation, education law, Polish People’s RepublicAbstract
The aim of this article is to describe, explain, and evaluate the cooperation between teachers, parents, and the social environment from 1945 to 1989 within a legal-educational context. A critical analysis of source materials and scientific studies was conducted. The study reveals that the dynamics of statutory solutions varied with the political situation, necessitating a division of this historical period into distinct stages, each with its own separate legal and educational framework.
The research was inspired by the theory of Andrzej Janke, who identified six distinct periods of school-family cooperation from 1944 to 1989. However, this study shifts the focus from the school to the teacher and expands the division to include the social environment, as well as refines the nomenclature and time periods based on the author’s conclusions.
The main conclusion of the article is that, despite differences across various stages of cooperation, all stages were characterized by a monocentric order and shared common features. Top-down legal solutions and strong ideological influences hindered the development of a culture of mutual trust. Consequently, collaboration between teachers, parents, and the social environment was prone to a number of shortcomings from the outset, including schematism, sham actions, actionism, and opportunism.
References
Źródła archiwalne
Archiwum Państwowe w Szczecinie:
KW PZPR Wydział Nauki i Oświaty, sygn. 6. O realizacji uchwały KW PZPR z dnia 6 września 1972 r. w zakresie doskonalenia i aktywizacji pracy ideologiczno-wychowawczej w województwie szczecińskim.
KW PZPR Wydział Nauki i Oświaty, sygn. 65. Zadania w zakresie pracy ideowo-wychowawczej i politycznej w środowisku oświaty – grudzień 1982r.
Źródła drukowane
Edukacja narodowym priorytetem. Raport o stanie i kierunkach rozwoju edukacji narodowej w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1989). Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Narodowe.
Instrukcja z dnia 24 kwietnia 1950 r. w sprawie rekrutacji młodzieży do szkół zawodowych, zakładów kształcenia nauczycieli i szkół ogólnokształcących stopnia licealnego (Dz.U. MO 1950, poz. 90).
Komunikat w sprawie Szkolnych Komitetów Opiekuńczych (Dz.U. MO 1949, poz. 45).
Mauersberg S., Walczak M. (1999). Oświata polska w latach 1944–1956. Wybór źródeł, t. 1, Warszawa: Polskie Towarzystwo Pedagogiczne.
Okólnik nr 31 z dnia 10 października 1957 r. w sprawie działalności komitetów rodzicielskich w rok szkolnym 1957/58 (Dz.U. MO 1957, poz. 156).
Pęcherski M., Świątek M. (1978). Organizacja oświaty w Polsce w latach 1917–1977. Podstawowe akty prawne, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Prawo o stowarzyszeniach z dnia 27 października 1932 r. (Dz.U. 1932, poz. 808).
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 listopada 1988 r. w sprawie form współdziałania rodziców i opiekunów ze szkołami i organizacjami nadzorującymi szkoły (Dz.U. 1988, poz. 292).
Skrzeszewski S. Wezwanie do nauczycielstwa polskiego (Dz.U. RO 1944, poz. 24).
Ustawa o tymczasowym ustroju władz szkolnych z 1920 roku (Dz.U. 1920 poz. 304).
Ustawa o zespoleniu samorządu szkolnego z samorządem terytorialnym z dnia 27 lutego 1939 r. (Dz.U. 1939, poz. 93).
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. 1950, poz. 130).
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1956 r. o prawach i obowiązkach nauczycieli (Dz.U. 1956, poz. 63).
Ustawa z dnia 15 lipca 1961 r. o rozwoju systemu oświaty i wychowania (Dz.U. 1961, poz. 160).
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. 1991, poz. 425).
Zarządzenie Ministra Oświaty i Prezesa Centralnego Urzędu Szkolenia Zawodowego z dnia 15 października 1951 r. w sprawie zmiany regulaminu Komitetów Rodzicielskich (Dz.U. MO 1951, poz. 233).
Zarządzenie Ministra Oświaty z dnia 26 lutego 1949 r. o organizacji i zakresie działania Komitetów Rodzicielskich (Dz.U. MO 1949, poz. 25).
Zarządzenie Ministra Oświaty z 7 października 1954 r. w sprawie regulaminu komitetów rodzicielskich (Dz.U. MO 1954, poz. 115).
Zarządzenie Ministra Oświaty z dnia 30 maja 1960 r. w sprawie organizacji i działalności komitetów rodzicielskich w szkołach i przedszkolach (Dz.U. MO 1960, poz. 132).
Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 24 października 1973 r. w sprawie komitetów rodzicielskich (Dz.U. MOiW 1973, poz. 124).
Zarządzenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 1 czerwca 1976 r. w zasad współpracy szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych dla młodzieży niepracującej z zakładami pracy sprawującymi funkcje opiekuńcze (Dz.U. MOiW 1976, poz. 56).
Opracowania
Bystroń J.S. (1933). Uspołecznienie szkoły i inne szkice, Warszawa: Wydawnictwo M. Arcta.
Chmielewski W. (2006). Kształcenie nauczycieli w okresie ideologizacji szkolnictwa (1944–1956), Warszawa: Neriton.
Cichosz M. (2020). Kształtowanie polskiego systemu oświaty (lata 1970–1973) w kontekście założeń realnego socjalizmu, „Polska Myśl Pedagogiczna”, nr 6, s. 95–112.
Hejnicka-Bezwińska T. (1996). Zarys historii wychowania (1944–1989), Kielce 1996: Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP.
Grzybowski R. (2013a). Polityczne priorytety i elementy codzienności socjalistycznej szkoły, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Grzybowski R. (red.) (2013b). Zaangażowanie? Opór? Gra? Szkic do portretu nauczyciela w latach PRL-u, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Jakubowski J. (1975). Polityka oświatowa Polskiej Partii Robotniczej 1944–1948, Warszawa: Książka i Wiedza.
Janke A. (1995). Meandryczność stosunków rodziny i szkoły w Polsce powojennej. Niektóre aspekty pedagogiczne i prawne, [w:] K. Jakubiak (red.), Rodzina jako środowisko wychowawcze w czasach nowożytnych, Bydgoszcz: Wydawnictwo WSP, s. 277–287.
Janke A. (1996). Podstawy stosunków rodziny i szkoły w Polsce powojennej w latach 1944–1945. Zalążki i zwiastuny przyszłych rozwiązań, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Pedagogiczne”, z. 28, s. 163–181.
Kahl E. (2008). Związkowe doskonalenie nauczycieli w Polsce (1944–1989). Uwarunkowania, przejawy, konsekwencje, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Kawula S. (1996). Studia z pedagogiki społecznej, Olsztyn: Wydawnictwo WSP.
Kowalski S. (1976). Socjologia wychowania w zarysie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Król J. (2012). Model nauczyciela-wychowawcy w propagandzie Polski Ludowej, [w:] K. Dormus, R. Ślęczka (red.), W kręgu dawnych i współczesnych teorii wychowania. Uczeń – szkoła – nauczyciel, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego, s. 347–364.
Król J. (2013). Reformy dyktuje system: o naradzie oświatowej KC PZPR z 24 października 1958 roku, „Biuletyn Historii Wychowania”, nr 30, s. 89–102.
Król J. (2014). Kampanie wyborcze w PRL w świetle propagandy szkolnej, [w:] S. Ligarski, M. Siedziako (red.), Wybory i referenda w PRL, Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, s. 393–411.
Kryńska E., Mauersberg S. (2003). Indoktrynacja młodzieży szkolnej, Białystok: Trans Humana.
Mielczarek F. (1997). Ideologiczno-polityczna indoktrynacja nauczycieli w Polsce w latach 1945–1956, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Mikiewicz P. (2016). Socjologia edukacji: teorie, koncepcje, pojęcia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Milerski B., Śliwerski B. (2000). Pedagogika. Leksykon, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nalepiński W. (1967). Działalność komitetów rodzicielskich, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Ossowski S. (2001). O osobliwościach nauk społecznych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pyter M. (2015). Prawne zasady funkcjonowania oświaty w Polsce Ludowej, „Studia Iuridica Lublinensia”, nr 4, s. 105–122.
Smołalski A. (2006). Pedeutologia historyczna, Wrocław: MarMar Marian Kaczorowski.
Szymański M. (1988). Społeczne uwarunkowania przemian edukacyjnych, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Winiarski M. (2000). Rodzina-szkoła-środowisko lokalne. Problemy edukacji środowiskowej, Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Znaniecki F. (2001). Socjologia wychowania, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2024 Joanna Król
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 490
Number of citations: 0
