Ks. Michał Sopoćko jako student w Warszawie(1918–1924)
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.2.009Słowa kluczowe
Michał Sopoćko, Uniwersytet Warszawski, State Pedagogical Institute, education, pedagogy, psychology, Józefa Joteyko, abstinence movementAbstrakt
Celem artykułu jest próba odtworzenia ścieżki edukacyjnej ks. Michała Sopoćki podczas jego studiów na Uniwersytecie Warszawskim na podstawie niepublikowanych dotąd materiałów znajdujących się w Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Państwowym Instytucie Pedagogicznym w Warszawie (1918–1924). Czas ten był niezwykle ważny dla kształtowania się osobowości ks. Sopoćki, formowania jego poglądów na wychowanie człowieka w kontekście rozwoju psychofizycznego oraz duchowego, a także jego funkcjonowania w społeczeństwie. Przy analizie materiałów archiwalnych i publikacji źródłowych uwzględniono także kontekst historyczny.
Droga edukacyjna ks. Sopoćki przed I wojną światową i przed studiami w Warszawie była bardzo skomplikowana ze względu na rosyjski system szkolny. Studia ks. Sopoćki w Warszawie przypadły na trudny czas odzyskania niepodległości i walk o utrzymanie granic Polski. Musiał dzielić czas między studia i służbę duszpasterską w Wojsku Polskim. Początek XX wieku to także czas rozwoju nowej psychologii i pedagogiki, ruchu Nowego Wychowania. Z tymi nowymi prądami edukacyjnymi spotkał się ks. Sopoćko podczas studiów na Uniwersytecie Warszawskim i w Państwowym Instytucie Pedagogicznym.
Bibliografia
Źródła archiwalne:
AUW – Archiwum UW: RP 3220 (teczka studencka).
AAB – Archiwum Archidiecezji Białostockiej: AAB XI, 12 – odpis dyplomu ks. Michała Sopoćki z PIP z 24 czerwca 1924 r.
Źródła drukowane:
Dneprov E.D. (2017). Российское законодательство об обpазовании XIX – начала XX века, oprac. E.D.Dneprov, Москва: Издательский Дом Высшей Школы Экономики.
Elenchus (1921). Elenchus venerabilis cleri saecularis et regularis Dioecesis Vilnensis pro Anno Domini 1921,Vilnae: Officina Typographica Archidioecesana.
Joteyko J. (1906). L’alcool, le sucre, la caféine et leur influence sur le travail musculaire, Bruxelles: Scalpel.
Joteyko J. (1924a). Metoda testów umysłowych, Lwów–Warszawa: Książnica Atlas.
Joteyko J. (1924b). Nauki psychologiczne w Państwowym Instytucie Pedagogicznym w Warszawie, Lwów–Warszawa: Książnica Atlas.
Joteyko J. (1924c). Psychologia pedagogiczna, Warszawa: Państwowy Instytut Pedagogiczny (mps).
Kobyłecki S. (1905). Über die Wahrnehmbarkeit plötzlicher Druckveränderungen, „Psychologische Studien“, t. 1, z. 3–4, s. 219–304.
Kobyłecki S. (1906). Postulaty psychologii doświadczalnej, Kraków: Przegląd Powszechny.
Kobyłecki S. (1909). Interpretacje psychologiczne, Warszawa: Nakład własny.
Krasińska I., Sławiński P. (2013). Prasa abstynencka w Polsce (1918–1939), [w:] I. Michalska, G. Michalski (red.), Addenda do dziejów oświaty. Z badań nad prasą Drugiej Rzeczypospolitej, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 91–108.
Matulewicz J. (2004). Dzienniki, oprac. T. Górski, przekł. z jęz. litewskiego, K. Oksiutowicz, H. Szymanel,Licheń Stary: Instytut Historii Duchowości Mariańskiej.
Nawroczyński B. (2020). Wspomnienia starego pedagoga, [w:] B. Nawroczyński, Oddech myśli. Archiwalia główne, oprac. L. Witkowski, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
P.S. (1923). Państwowy Instytut Pedagogiczny w Warszawie. Sprawozdanie, Warszawa: K. Kopytkowski i S-ka [odbitka z „Przeglądu Pedagogicznego” 1923, nr 1, s. 74–83].
Sedlaczek S. (1932). Gawędy o prawie harcerskiem. Harcerz nie pije napojów alkoholowych, Warszawa: Skład Główny St. Sedlaczek.
Sopoćko M. (1924). Alkoholizm a młodzież szkolna, „Przegląd Pedagogiczny” z. 4, s. 244–289.
Sopoćko M. (1925). Alkoholizm a młodzież szkolna, Warszawa: Druk. Artystyczna K. Kopytkowski i S-ka.
Sopoćko M. (2010). Dziennik, oprac. H. Ciereszko, Białystok: Wydawnictwo św. Jerzego.
Sopoćko M. (2018). Wspomnienia, oprac. E. Fedorowicz, T. Szałkowska, E. Błońska, H. Ciereszko, Białystok: Wydawnictwo św. Jerzego.
Szycówna A. (1998). Pedologia, czyli nauka o dziecku, [w:] Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, oprac. S. Wołoszyn, t. 3/1, Kielce: Dom Wydawniczy „Strzelec”, s. 27–31.
Opracowania:
Ciereszko H. (2006). Życie i działalność księdza Michała Sopoćki (1888–1975), Kraków: Wydawnictwo WAM.
Ciereszko H. (2008). Ksiądz Michał Sopoćko. Profesor, wychowawca i ojciec duchowy alumnów i kapłanów, Białystok: Wydawnictwo Kurii Metropolitalnej Białostockiej.
Dębski A., Jabłoński J., Kakowska K., Morgańska T. (red). (2019). Takiego Go pamiętam. Wspomnienia osób, które w swoim życiu spotkały bł. ks. Michała Sopoćkę, Białystok: Wydawnictwo św. Jerzego.
Gawkowski R. (2016). Poczet Rektorów Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Grzebień L. (2012–2013). Szlagowski Antoni Władysław (1864–1956), [w:] Polski słownik biograficzny, t.48, Warszawa–Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Societas Vistulana, s. 346–348.
Hryniewicka A. (2022). W stronę człowieka… O odwadze twórczego myślenia Marii Grzegorzewskiej, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Kalisz Ł. (2025). Sopoćko Michał, [w:] Słownik biograficzny pedagogów polskich, red. J. Kamińska, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, s. 637–638.
Kozyrska M. (2004). Arcybiskup Edward Ropp (1851–1939) – życie i działalność, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Krahel T. (2000–2001). Sopoćko Michał, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 40, Warszawa–Kraków: Towarzystwo Naukowe Societas Vistulana, s. 497–501.
Manteuffel T. (1936). Uniwersytet Warszawski w latach 1915/16 – 1934/35, Warszawa: Nakł. Uniwersytetu Józefa Piłsudskiego.
Nowak L. (1967). Filozoficzno-logiczne poglądy Stanisława Kobyłeckiego, „Studia Philosophiae Christianae”, t. 3, nr 1, s. 111–137.
Paszkiewicz M. (1987). Ks. Michał Sopoćko (1888–1975), Białystok: Wydawnictwo Kurii Arcybiskupiej.
Renz R. (2020). Blaski i cienie życia oraz kariery naukowej Józefy Joteyko (1866–1928), [w:] Sukcesy i porażki. Historyczny kontekst kobiecych dążeń do samorealizacji, Kielce: Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, s. 253–268.
Rzepka M. (2018). Rola nauczyciela w wychowaniu moralnym w II Rzeczypospolitej na podstawie analizy treści „Przeglądu Pedagogicznego” (1918–1939),„Kwartalnik Pedagogiczny”, t. 63, z. 4(250), s. 102–123.
Strzelecki S. (2004). Ksiądz Michał Sopoćko jakiego znałem i pamiętam, Warszawa: Wydawnictwo Księży Marianów.
Szybiak I. (2016). Studia nauczycielskie i pedagogika na Uniwersytecie Warszawskim w latach 1816–1830, [w:] I. Szybiak, Szkoła, nauczyciel, wychowanie. Wybór studiów z okazji jubileuszu 75. urodzin i wieloletniej pracy naukowej, oprac. J. Kamińska, A. Fijałkowski, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 379–404.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Adam Fijałkowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 6
Liczba cytowań: 0
