Romantyzacja przemocy seksualnej a edukacja seksualna młodzieży. Krytyczna analiza współczesnych narracji kulturowych
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.1.006Słowa kluczowe
romantyzacja przemocy seksualnej, seksualizacja, edukacja seksualna, narracje kulturowe, młodzieżAbstrakt
Artykuł podejmuje krytyczną analizę współczesnych narracji kulturowych, które romantyzują i seksualizują przemoc seksualną, ze szczególnym uwzględnieniem twórczości fanowskiej skierowanej do młodzieży. W kontekście rosnącego wpływu mediów społecznościowych i literatury young adult badanie pokazuje mechanizmy upraszczającej i idealizującej prezentacji sprawców przemocy, co może prowadzić do ich nieświadomej legitymizacji i utrwalania szkodliwych wzorców. Analiza fanfiction na platformie Archive of Our Own dotyczących postaci Richarda Ramireza ilustruje, jak narracje te łączą seksualizację, romantyzację i marginalizację zgody, tworząc problematyczne wzorce interpretacyjne dla młodych odbiorców. Artykuł podkreśla potrzebę uwzględnienia takich zjawisk w edukacji seksualnej jako punktu wyjścia do refleksji i krytycznej dyskusji o przemocy seksualnej oraz mechanizmach jej społecznej reprezentacji.
Przedmiotem badania jest twórczość fanowska zamieszczona na platformie Archive of Our Own (AO3). Badania koncentrują się na tym, jak autorzy przedstawiają przemoc, romantyzują ją i prezentują pozorną zgodę. Wykorzystując paradygmat interpretacyjny i jakościową analizę treści, przeanalizowałyśmy utwory dotyczące postaci seryjnego mordercy Richarda Ramireza. Wyniki badań sugerują, że pomimo obecności motywów przemocy seksualnej literatura młodzieżowa i twórczość fanowska mogą się stać ważnym narzędziem edukacyjnym wspierającym rozmowy o zgodzie, granicach i relacjach. Zamiast cenzury kluczowe jest wykorzystanie ich potencjału do kształtowania wśród młodzieży krytycznej świadomości trudnych tematów.
Bibliografia
Archive of Our Own (2025). “AO3 Celebrates 8 Million Registered Users,” January 30, https://archive.transformativeworks.org/admin_posts/31009?utm_source=chatgpt.com [access: 4.07.2025].
APA Task Force on the Sexualization of Girls (2007). “Report of the APA Task Force on the Sexualization of Girls,” American Psychological Association, https://www.apa.org/pi/women/programs/girls/report [access: 4.07.2025].
Beisert M. (2017). “Rozwój psychoseksualny człowieka. Kryteria dojrzałości psychoseksualnej,” [in:] M. Lew-Starowicz, Z. Lew-Starowicz, V. Skrzypulec-Plinta (eds.), Seksuologia, Warszawa: PZWL, pp. 141–144.
Basile K.C., Smith S.G., Breiding M.J., Blac M.C., Mahendra R. (2014). Sexual Violence Surveillance: Uniform Definitions and Recommended Data Elements, Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention.
Beres M.A. (2007). “‘Spontaneous’ Sexual Consent: An Analysis of Sexual Consent Literature,” Feminism & Psychology, vol. 17, no. 1, pp. 93–108.
Binik O. (2020). Fascination with Violence in Contemporary Society: When Crime is Sublime, London: Palgrave Macmillan.
Broll R. (2018). “Dark Fandoms: An Introduction and Case Study,” Deviant Behavior, vol. 41, no. 6, pp. 792–804.
Charles A. (2019). “Sexual Assault and its Impacts in Young Adult Literature,” Criterion: A Journal of Literary Criticism, vol. 12, no. 2, pp. 97–103.
Cleveland E., Durand E.S. (2014). “Critical Representations of Sexual Assault in Young Adult Literature,” The Looking Glass: New Perspectives on Children’s Literature, vol. 17, no. 3, https://doi.org/10.26181/29398487.v2 [access: 4.07.2025].
Colantonio-Yurko K.C., Miller H., Cheveallier J. (2018). “‘But She Didn’t Scream”: Teaching about Sexual Assault in Young Adult Literature,” Journal of Language and Literacy Education, vol. 14, no. 1, pp. 1–16.
Cole S. (2019). “An Internet Fan Fiction Archive Is Nominated for a Hugo,” Motherboard, April 3, https://motherboard.vice.com/en_us/article/vbw9eb/internet-fan-fiction-archive-ao3-hugo-award [access: 4.07.2025].
Driessens O. (2013). “The Celebritization of Society and Culture: Understanding the Structural Dynamics of Celebrity Culture,” International Journal of Culture Studies, vol. 16, no. 6, pp. 641–657.
Duwe G. (2000). “Body-Count Journalism: The Presentation of Muss Murder in the News Media,” Homicide Studies, vol. 4, no. 4, pp. 364–399.
Dz.U. 2015, poz. 96, “Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzona w Stambule dnia 11 maja 2011 r.”, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20150000961 [access: 3.07.2025].
Dz.U. 2025, poz. 383, “Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Kodeks karny,” https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000383 [access: 3.07.2025].
Finkelhor D., Browne A. (1986). “Initial and Long-Terms Effects: A Conceptual Framework,” [in:] D. Finkelhor, S. Araji, L. Baron, A. Browne, S.D. Peters, G.E. Wyatt (eds.), A Sourcebook on Child Sexual Abuse, Beverly Hills (CA): Sage Publications, pp. 180–198.
Friedrich W.N. (2002). “Bezpośrednie konsekwencje wykorzystywania seksualnego dzieci – przegląd literatury,” Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka, vol. 1, no. 1, pp. 29–38.
Friedrich W.N. (2004). “Korelaty zachowań seksualnych małych dzieci,” Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka, vol. 3, no. 4, pp. 6–18.
Haś A., Wach E. (2024). “Opiniowanie i diagnostyka psychologiczna nieletnich sprawców przestępstw seksualnych,” [in:] A. Depko, A. Krasowska (eds.), Seksuologia sądowa. Opiniowanie w sprawach cywilnych i nieletnich, vol. 4, Warszawa: PZWL, pp. 260–298.
Hedrick A. (2020). “One Direction Real Person Fiction on Wattpad.com: A Textual Analysis of Sexual Consent,” Feminism & Psychology, vol. 31, no. 3, pp. 1–19.
Jacobs J. (2018). “Using Young Adult Novels to Make Sense of #MeToo,” The New York Times, www.nytimes.com/2018/09/12/books/me-too-young-adult-fiction.html [access: 4.08.2025].
Jeznach A. (2021). “Zajęcia z edukacji seksualnej nie istnieją. Istnieją lekcje WDŻ-u. Polska edukacja seksualna z perspektywy młodych dorosłych,” Fabrica Societatis, no. 4, pp. 101–119.
Kilimnik C.D., Meston C.M. (2019). “Sexual Violence Identification and Women’s Sexual Well-being,” Current Sexual Health Reports, vol. 11, no. 1, pp. 1–8.
Kobus A. (2021). “‘Mroczne strony’ fandomu i ‘mroczne fandomy’. Przełamywanie wewnętrznych tabu fantropologii,” Literatura Ludowa, vol. 65, no. 2, pp. 7–12.
Kociołek W. (2023). “Od Sue do Wattpada. O kontrowersyjnych treściach erotycznych na internetowych portalach pisarskich,” Studia de Cultura, vol. 15, no. 2, pp. 49–61.
Kopeć M. (2021). “Columbiners. Działalność Serial Killer Fandom w środowisku True Crime Community,” Literatura Ludowa, vol. 65, no. 2, pp. 97–113.
Lissmann R., Lokot M., Marston C. (2023). “Understanding the Lived Experience of Pregnancy and Birth for Survivors of Rape and Sexual Assault,” BMC Pregnancy Childbirth, vol. 23, no. 1, pp. 1–8.
Maciejewska J., Płaczkiewicz B. (2021). “Edukacja seksualna istotnym elementem promocji zdrowia młodzieży,” Społeczeństwo. Edukacja. Nauka, vol. 14, no. 2, pp. 125–136.
Makaruk K., Drabarek K., Popyk A., Wójcik S. (2023). Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023, Warszawa: Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
Mixer L.M. (2018). “‘And then They Boned’: An Analysis of Fanfiction and its Influence on Sexual Development,” Cal Poly Humboldt Theses and Projects, no. 131, https://digitalcommons.humboldt.edu/etd/131 [access: 4.07.2025].
Möller A., Söndergaard H.P., Helström L. (2017). “Tonic Immobility During Sexual Assault: A Common Reaction Predicting Post-traumatic Stress Disorder and Severe Depression,” Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, vol. 96, no. 8, pp. 932–938.
Muehlenhard C.L., Peterson Z.D. (2005). “Wanting and Not Wanting Sex: The Missing Discourse of Ambivalence,” Feminism & Psychology, vol. 15, no. 1, pp. 15–20.
Nowak J.K., Łukasiak A. (2021). “Romantyzowanie przestępców przez cybersubkultury młodzieżowe – ogólne wprowadzenie do problematyki,” Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, vol. 605, no. 10, pp. 3–16.
Putyński L. (2017). “Pornografia internetowa wśród młodzieży – specyficzne i zagrażające uzależnieniem zjawisko,” [in:] M. Górka (ed.) Cyberbezpieczeństwo dzieci i młodzieży. Realny i wirtualny problem polityki bezpieczeństwa, Warszawa: Difin, pp. 219–233.
Rubacha K. (2008). Metodologia badań nad edukacją, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Schreier M. (2012). Qualitative Content Analysis in Practice, London: Sage Publications.
Simon W., Gagnon J.H. (1986). “Sexual Scripts: Permanence and Change,” Archives of Sexual Behavior, vol. 15, no. 2, pp. 97–120.
Smaś-Myszczyszyn M., Ryziński R. (2022). “Podsumowanie najważniejszych zmian w obrębie zaburzeń seksualnych i zdrowia seksualnego, które wprowadza najnowsza rewizja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowia ICD-11,” Przegląd Psychologiczny, vol. 65, no. 2, pp. 9-–7.
Spanier G. (1977). “Sexual Socialization: A Conceptual Review,” International Journal of Sociology of the Family, vol. 7, no. 1, pp. 87–106.
Taylor D. (2020). Sexual Violence and Humiliation: A Foucauldian-feminist Perspective. New York: Routledge.
Thomas B. (2011). “What is Fanfiction and Why are People Saying Such Nice Things about It?,” Storyworlds: A Journal of Narrative Studies, vol. 3, pp. 1–24.
Ulaby N. (2016). “When Talking About Sexual Consent, YA Books Can Be a Parent’s Best Friend,” http://www.npr.org/2016/04/01/472584700/when-it-comes-to-talking-sex-young-adult-books-can-be-a-parents-best-friend [access: 4.08.2025].
Urbaniak-Zając D., Kos E. (2013). Badania jakościowe w pedagogice, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Walenc M. (2017). “Kształtowanie się tożsamości płciowej w kontekście edukacji seksualnej,” Studia Paedagogica Ignatiana, vol. 20, no. 2, pp. 183–196.
Zaborowska-Piecuch M. (2021). “Ewolucja zachowań seksualnych w cyklu życia człowieka w kontekście procesu socjalizacji – czy/kiedy seks jest formą przemocy?,” [in:] A. Depko, A. Krasowska (eds.), Seksuologia sądowa. Teorie, modele, badania, t. 1, Warszawa: PZWL, pp. 23–47.
Zielona-Jenek M. (2017). “Seksualizacja – definicje, polemiki i próba rekonceptualizacji. O rozwoju praw dziecka w Polsce i na świecie,” Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka, vol. 16, no. 3, pp. 9–36.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Jaros, Aleksandra Szczepaniak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 77
Liczba cytowań: 0
