Categories That Open Up to the Neurodiversity of Students:
Pedagogical Study of Educational Contexts
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2021.5.001Keywords
neurodiversity, student neurodiversity, authorship of one’s own life, emancipation, self-determination, self-certificationAbstract
The aim of the research is to try to extract and give sense and meanings to the essential contexts of pedagogical work conducted by an academic teacher with neurodiverse students. The subject of research, which is the neurodiversity of students, has been rooted in the framework (context) of three categories describing the neurodiversity and the education of neurodiversity students. The selected categories are: authorship of one’s own life, self-determination and emancipation. We do not declare their detailed characteristics, but we highlight threads showing their potentials for opening a scientific discussion on neurodiversity. The target motive, however, is to include didactic practice in the paradigm of academic thinking and action consistent with the category of neurodiversity. The direction of hermeneutic work is determined by the main problem: What is the essence of the education process at university for neurodiverse students? Hermeneutic considerations follow the logic of the constructivist paradigm relating to the didactic and social dimensions of creating an educational reality. The research material consists of theories and published source texts from the conducted research on the various dimensions of the presence of autism spectrum students at universities.
References
ASID (2020), Neurodiversity and Workplace Inclusivity (Virtual Conference CEU Program). American Society of Interior Designers, https://learn.asid.org/products/neurodiversity-and-workplace-inclusivity-virtual-conference-ceu-program [dostęp: 2.12.2021].
Attwood T., Evans C.R., Lesko A. (red.) (2020). My daliśmy radę, Tobie też się uda! Przewodnik po życiu na świecie dla osób z zespołem Aspergera, przeł. M. Moskal, Gdańsk: Harmonia Universalis.
Baron-Cohen S. (2021). Poszukiwacze wzorów. Autyzm a ludzka wynalazczość, Sopot: Smak Słowa.
Bottema-Beutel K., Kapp S.K., Lester J.N., Sasson N.J., Hand B.N. (2021). Avoiding Ableist Language: Suggestions for Autism Researchers, „Autism in Adulthood” t. 3, nr 1, s. 18–29, DOI: 10.1089/aut.2020.001418.
Błeszyński J.J. (2018). Między inkluzją a segregacją – badania nad jakością życia uczniów z zaburzeniem spektrum autyzmu, „Edukacja”, nr 3(146), s. 75–84, DOI: 10.24131/3724.180306.
Błeszyński J.J. (2020). Co osoby z autyzmem mówią nam o sobie, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Bogdashina O. (2019). Trudności w percepcji sensorycznej w autyzmie i zespole Aspergera. Inne doświadczenia sensoryczne – inne światy percepcyjne, Gdańsk: Harmonia Universalis.
Charbicka M. (2015). Dziecko z zespołem Aspergera, Warszawa: Difin.
Cierzniewska R. (2011). Wokół przemian akademickiego środowiska pedagogów w Polsce, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Cierzniewska R. (2021). Neuroróżnorodnodność studentów w uczelni wyższej w dyskursie kompensacyjno-terapeutycznym i dyskursie otwierania potencjału, „Horyzonty Wychowania” [w druku].
Cierzniewska R., Podgórska-Jachnik D. (2021). Neurodiversity and (Semantic) Space for Academic Inclusion of People on the Autism Spectrum, „Multidisciplinary Journal of School Education” [w druku].
Cytowska B. (2012). Trudne drogi adaptacji. Wątki emancypacyjne w analizie sytuacji dorosłych osób z niepełnosprawnością intelektualną we współczesnym społeczeństwie polskim, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Czerepaniak-Walczak M. (2006). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości krytycznej człowieka, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Duffy K. (2013). Słowo wstępne do I wydania, [w:] T. Grandin, K. Duffy, Rozwijanie talentów. Ścieżki kariery dla osób z zespołem Aspergera i autyzmem wysokofunkcjonującym, przeł. T. Korybski, Warszawa: Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych, s. 9.
EY (b.r.w.), Różnorodność w EY, https://www.ey.com/pl_pl/careers/diversity-inclusiveness [dostep: 8.12.2021].
Głodkowska J. (2015), Autorstwo własnego życia osoby z niepełnosprawnością – konceptualizacja w perspektywie dobrostanu, podmiotowości, optymalnego funkcjonowania i wsparcia, [w:] J. Głodkowska (red.), Personalistyczne ujęcie fenomenu niepełnosprawności, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 110–134.
Guba E.G., Lincoln Y.S. (2009). Kontrowersje wokół paradygmatów, sprzeczności i wyłaniające się sprzeczności, [w:] N.K. Denzin, Y.S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, t. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 281–313.
Grandin T. (2017). Autyzm i problemy natury sensorycznej, przeł. J. Okuniewski, Gdańsk: Harmonia Universalis.
Grandin T. (2020). Ja widzę to tak. Osobiste spojrzenie na autyzm i zespół Aspergera, przeł. A. Pałynyczko-Ćwiklińska, Gdańsk: Harmonia Universalis.
Grandin T., Duffy K. (2013). Rozwijanie talentów. Ścieżki kariery dla osób z zespołem Aspergera i autyzmem wysokofunkcjonującym, przeł. T. Korybski, Warszawa: Polskie Forum Osób Niepełnosprawnych.
Grandin T., Panek R. (2018). Mózg autystyczny. Podróż w głąb niezwykłych umysłów, przeł. K. Mazurek, Kraków: Copernicus Center Press.
Gerc K., Jurek M. (2017). Rozwój zaburzony czy odmienny – próba analizy pojęciowej w odniesieniu do stanów ze spektrum autyzmu, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica”, t. 10, s. 189–207.
Hendrickx S. (2015). Kobiety i dziewczyny ze spektrum autyzmu, przeł. M. Moskal, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Hiari T. (2018), Neuroróżnorodność umarła. Co teraz?, https://pubmedinfo.org/2018/08/10/neuroroznorodnosc-umarla-co-teraz-twilah-hiari/ [dostęp: 2.12.2020]
Hofman N. (2020), Jakie są korzyści z neurozróżnicowania zespołu?, 23.11.2020, https://www.ey.com/pl_pl/forensic-integrity-services/how-to-get-the-benefits-of-a-neurodiverse-workforce [dostęp: 20.11.2021].
Honneth A. (2012). Walka o uznanie. Moralna gramatyka konfliktów społecznych, przeł. J. Duraj, Kraków, Zakład Wydawniczy Nomos.
Kijak R., Podgórska-Jachnik D., Stec J. (2020). Niepełnosprawność, wyzwania, praca socjalna, Warszawa: Difin.
Lei J., Russell A. (2021). Understanding the Role of Self-Determination in Shaping University Experiences for Autistic and Typically Developing Students in the United Kingdom, „Autism”, t. 25, nr 5, s. 1262–1278, https://doi.org/10.1177/1362361320984897.
Leśniewska Z., Kaczmarek P. (2017). Raport CSR: Z korzyścią dla pracowników i firm. „Polityka”, 23 maja, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/listkicsr/1705700,1,raport-csr-z-korzyscia-dla-pracownikow-i-firm.read [dostęp: 20.11.2021].
Berger P.L., Luckmann T. (2010). Społeczne tworzenie rzeczywistości, przekład i wstęp J. Niżnik, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Łockiewicz M., Karasiewicz K., Bogdanowicz M., Bogdanowicz K.M. (2013). Modele zasobów psychologicznych osób dorosłych z dysleksją i bez tego zaburzenia. „Psychologia Rozwojowa”, t. 18, nr 2, s. 65–78, DOI: 10.4467/20843879PR.13.011.1184.
Masataca N. (2017). Autism, Its Cultural Modulation and Niche Construction in Societies.
Reply to Comments on: “Implications of the Idea of Neurodiversity for Understanding the Origins of Developmental Disorders”, „Physics of Life Reviews”, t. 20, s. 122–125, DOI: 10.1016/j.plrev.2017.01.027.
Mellifont D. (2021). A Qualitative Study Exploring Neurodiversity Conference Themes, Representations, and Evidence-Based Justifications for the Explicit Inclusion, „The International Journal of Information, Diversity & Inclusion”, t. 5, nr 2, s. 111–138, DOI: https://doi.org/10.33137/ijidi.v5i2.35067.
Mokrzycki E. (1980). Filozofia nauki a socjologia. Od doktryny metodologicznej do praktyki badawczej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Molloy H., Vasil L. (2002). The Social Construction of Asperger Syndrome: The Pathologising of Diference?, „Disability & Society”, t. 17, nr 6, s. 659–669, DOI:10.1080/0968759022000010434.
Piłat R. (2007). O istocie pojęć. Prace z filozofii i kognitywistyki, Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
Płatos M. (2018). Autyzm odcieleśniony. Historia społecznego konstruowania autyzmu jako choroby, zaburzenia i niepełnosprawności, „Annales Universitatis Paedagogicea Cracoviensis, Studia de Cultura”, t. 10, nr 1, s. 100–112, DOI: 10.24917/20837275.10.1.8.
Płatos M. i in. (2016). Ogólnopolski spis autyzmu. Sytuacja młodzieży i dorosłych z autyzmem w Polsce, Warszawa: Stowarzyszenie Innowacji Społecznych „Mary i Max”.Podgórska-Jachnik D. (2013). Głusi. Emancypacje, Łódź: Wydawnictwo Naukowe WSP.
Podgórska-Jachnik D. (2018). Osoba i podmiot w emancypacyjnej pedagogice specjalnej, [w:] J. Głodkowska, K. Sipowicz, I. Patejuk-Mazurek (red.), Tradycja i współczesność pedagogiki specjalnej w tworzeniu społeczeństwa dla wszystkich. W 95-lecie Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 94–111.
Podgórska-Jachnik D. (2021). Autyzm w perspektywie prawa oświatowego, [w:] T. Pietras, D. Podgórska-Jachnik, K. Sipowicz, A. Witusik A. (red.), Spektrum autyzmu – od diagnozy i terapii do integracji i inkluzji, Wrocław: Wydawnictwo Continuo, s. 396–432.
Podlecka M., Sipowicz K., Pietras T. (2020). Znaczenie koncepcji neuroróżnorodności dla autorstwa własnego życia osób ze spektrum autyzmu, „Forum Pedagogiczne”, t. 10, nr 2, s. 107–120.
Prokopiak A. (2020). Autonomia osób ze spektrum autyzmu. Predyktory społeczne, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Wsparcie osób z autyzmem i zespołem Aspergera w przygotowaniu do samodzielnego funkcjonowania. Raport NIK. LKI.430.006.2019, Nr ewid. 75/2019/P/19/073/LKI, Warszawa 2.04.2020, https://synapsis.org.pl/wp-content/uploads/2020/07/Raport-NIK.pdf [dostęp 20.09.2021].
Ricoeur P. (1985). Egzystencja i hermeneutyka. Rozprawy o metodzie, przeł. E. Bieńskowska i in., Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Rutkowiak J. (2005). Ogólność myślenia o edukacji a „pulsowanie” kategorii pedagogiki, [w:] T. Hejnicka-Bezwińska, R. Leppert (red.), Ewolucja „ogólności” w dyskursach pedagogicznych, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, s. 53–66.
Ryan R.M., Deci E.L. (2000). Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being, „American Psychologist”, t. 55, nr 1, s. 68–78, DOI: 10.1037110003-066X.55.1.68.
Ryan R.M., Deci E.L. (2008). The Theory of Self-Determination and the Role of Further Personality Needed to Shape Behavior, [w:] J.P. Oliver, R.W. Robins, L.A. Pervin (red.), Handbook of Personality: Theory and Research, 3rd edition, New York–London: The Guilford Press, s. 654–678.
Ryan R.M., Deci E.L., Vansteenkiste M. (2016). Autonomy and Autonomy Disturbances in Self-Development and Psychopathology: Research on Motivation, Attachment, and Clinical Process, [w:] D. Cicchetti (red.), Developmental Psychopathology, vol. 1: Theory and Method, Hoboken (NJ): John Wiley & Sons, s. 385–438, https://doi.org/10.1002/9781119125556.devpsy109.
Rybakowski F., Białek A., Chojnicka I., Dziechciarz P., Horvath A., Janas-Kozik M., Jeziorek A., Pisula E., Piwowarczyk A., Słopień A., Sykut-Cegielska J., Szajewska H., Szczałuba K., Szymańska K., Urbanek K., Waligórska A., Wojciechowska A., Wroniszewski M., Dunajska A. (2014). Zaburzenia ze spektrum autyzmu – epidemiologia, objawy, współzachorowalność i rozpoznawanie, „Psychiatria Polska”, t. 48, nr 4, s. 653–665.
Rzeźnicka-Krupa J. (2019). Społeczne ontologie niepełnosprawności. Ciało, tożsamość, performatywność, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Silberman S. (2013). Neurodiversity Rewires Conventional Thinking About Brains, 4.11.2013, https://www.wired.com/2013/04/neurodiversity/ [dostęp: 5.12.2021].
Sipowicz K., Pietras T. (2017). Wprowadzenie do pedagogiki inkluzyjnej (włączającej), Wrocław: Wydawnictwo Continuo.
Singer J. (2020). In Conversation with Judie Singer… „Autism Awareness. Australia”, 20.03.2020, https://www.autismawareness.com.au/aupdate/in-conversation-with-judy-singer [dostęp: 10.12.2021].
Szkudlarek T. (2008). Dyskursywna konstrukcja podmiotowości („uste znaczące” a pedagogika kultury), „Forum Oświatowe”. Numer specjalny, s. 125–139, https://forumoswiatowe.pl/index.php/czasopismo/article/view/255 [dostęp: 5.12.2021].
Szumski G. (2019). Koncepcja edukacji włączającej, [w:] I. Chrzanowska, G. Szumski (red.), Edukacja włączająca w przedszkolu i szkole, Warszawa: Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, s. 14–24.
Święcicka M. (2019). Wprowadzenie struktury w życie dziecka w ujęciu teorii samostanowienia, „Psychologia Wychowawcza”, t. 58, nr 16, s. 73–84, DOI: 10.5604/01.3001.0013.6362.
UNESCO (2020). Inclusion and Education: All Means All. Global Education Monitoring Report, https://en.unesco.org/gem-report/report/2020/inclusion [dostęp: 5.12.2021].
Wilczenski F.L., D’Avignon A.C., (2018). Inclusion of Students with Intellectual Disability in Higher Education, [w:] J. Głodkowska, K. Sipowicz, I. Patejuk-Mazurek (red.), Tradycja i współczesność pedagogiki specjalnej w tworzeniu społeczeństwa dla wszystkich. W 95-lecie Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 82–93.
Wlazło M. (2016). Inkluzja wobec idei emancypacyjnych – sfery przymusu i wolności w edukacji specjalnej, „Problemy Edukacji, Rehabilitacji i Socjalizacji Osób Niepełnosprawnych”, t. 22, nr 1, s. 45–55.
Żyta A. (2018). Wspieranie samostanowienia osób z niepełnosprawnościami jako istotny element rehabilitacji, „Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej”, nr 30, s. 36–49, DOI: 10.4467/25439561.NP.18.014.9852.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2021 Ryszarda Cierzniewska, Dorota Podgórska-Jachnik
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 2125
Number of citations: 0
