Metafory transakcyjne i edukacja

Abstrakt

Artykuł prezentuje tradycyjne i współczesne rozumienie metafory pojawiającej się w wielu dziedzinach wiedzy i różnych przejawach codzienności. Metafory i ich znaczenie, nie tylko czysto językowe, są przedmiotem nieustannej refleksji i inspirującym tematem dalszych poszukiwań w obszarze wielu dziedzin nauki, takich jak: antropologia, literaturoznawstwo, filozofia, pedagogika czy psychologia wraz z psychoterapią. Metaforyczność obecna jest w psychoterapii niemal od zawsze, począwszy od pierwszych prac Zygmunta Freuda i konstytuującej się psychoanalizy. Szczególne znaczenie metaforom w procesie terapeutycznym przypisywał Milton H. Erickson. W praktyce metafory są stosowane często jako metoda oddziaływania w sytuacjach ujawniającego się oporu pacjenta. W analizie transakcyjnej, jako jednej z koncepcji psychoterapeutycznych, specyficzny język pełen jest odniesień do mowy potocznej, ale też sformułowań wywiedzionych z baśni i mitologii, jest swoistym znakiem firmowym tego kierunku. Pojawiające się tu pojęcia stwarzają wyjątkową możliwość posługiwania się metaforyką terapeutyczną. W artykule wymieniono przykładowo szereg tego rodzaju pojęć. W nie mniejszym niż w psychoterapii stopniu metafory znajdują swoje liczne zastosowania w nauczaniu i wychowaniu jako korzystne właściwości procesu poznawczego człowieka. Wśród autorów zajmujących się zarówno analizą transakcyjną, jak i poszukujących jej zastosowań w edukacji, Giles Barrow sięga do metafory wychowawcy-ogrodnika, jako kogoś, kto w sposób optymalny śledzi rozwój powierzonych jego opiece dzieci i młodzieży oraz reaguje właściwie na niesprzyjające okoliczności. Edukacyjna analiza transakcyjna powinna w przyszłości częściej i w szerszym zakresie sięgać do metaforyczności, jaką stwarza ten kierunek.