Błogosławiona Siostra Antonina Kratochwil– nauczycielka i wychowawczyni bez rozgłosu
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.3.006Słowa kluczowe
Antonina Kratochwil, edukacja, osobowość nauczyciela, wychowanie, Zgromadzenie Sióstr Szkolnych de Notre DameAbstrakt
Celem artykułu jest przedstawienie biografii błogosławionej s. Antoniny Kratochwil ze Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame oraz ukazanie jej działalności jako nauczycielki, wychowawczyni młodzieży szkolnej i zakonnej, zakonnicy oraz przełożonej wspólnot. W badaniach zastosowano metodę biograficzną oraz analizę dokumentów. Podstawę źródłową stanowiły materiały archiwalne przechowywane w Archiwum Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Opolu i Bielsku-Białej, uzupełnione literaturą naukową.
Analiza biografii s. Antoniny pozwoliła ukazać jej metody pracy wychowawczej oraz cechy osobowości, które przyczyniły się do zdobycia autorytetu i uznania w środowiskach, w których pełniła powierzone jej obowiązki. Przedstawiona biografia stanowi również przyczynek do badań nad działalnością wychowawczą sióstr zakonnych oraz ich rolą w edukacji młodego pokolenia w pierwszej połowie XX wieku.
Bibliografia
Źródła w Archiwum Domu Prowincjalnego Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Opolu (APNDO)
Domy Małopolski Wschodniej, nr 30, sygn. II D III/6/3
Czuban-Krywult J., Wspomnienie emerytowanej nauczycielki, sygn. II J I/D/38.
Kronika szkoły powszechnej i wydziałowej, Lwów (1904–1939), sygn. II D III 1A/22a.
Ks. M. Witkowski, Wspomnienie o Siostrach de Notre Dame w Tłumaczu w województwie stanisławowskim w lwowskiej archidiecezji w latach 1925–1940, Wrocław 1966, sygn. II D III/6/3.
Kwestionariusz do pisania wspomnień i zbierania relacji, s. Czesława Grygierczyk, sygn. II G II/3.
Kwestionariusz-życiorys, nr 18, s. Elżbieta Grelowska, sygn. II G II/2.
List okólny Matki M. Judyty Neumann z dn. 30.10.1938 sygn. II B IV/3.
List okólny Matki M. Judyty Neumann z dn. 6.11.1938, sygn. II B IV/3.
List Siostry M. Antoniny Kratochwil do Przełożonej Generalnej M. Bruno Thoma, Tłumacz, 14.04.1927 r., sygn.II J I/B.
Nekrologi, nr 93.
Nekrologe 1943
Plany, wyciągi hipoteczne odnośnie domów Sióstr de Notre Dame, Lwów. Kontrakt kupna-sprzedaży z dn. 22.05.1905, Liczba rep. 11377. Wyciąg hipoteczny z dn. 10.09.1926: zakupioną realność przez Julię Mierzwa dnia 19.05.1905 r. zaintabulowano dnia 11.10.1913 r. na rzecz Kongregacji Ubogich Sióstr Szkolnych de Notre Dame.
Relacja p. Wandy Woźniak, sygn. II J I/D/56.
Relacja s. Bronisławy Adamczyk, sygn. II J I/D/23.
Relacja s. Felicji Kusy z dn. 15.03.1992 r., sygn. II G II/3.
Relacja s. Jolanty Świgost, sygn. II J I/20.
Relacja ustna ks. Czesława Tuzinkiewicza.
Sprawozdania Dyrekcji Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego Sióstr de Notre Dame za lata 1927–1939.
Sprawozdanie Dyrekcji Prywatnego Gimnazjum Żeńskiego Sióstr de Notre Dame za rok szkolny 1934/1935.
Światłokopia z Ksiąg Personalnych.
Wizor J., Szary dzień przy ulicy Ochronek 8. Wspomnienia o Siostrze M. Antoninie Kratochwil, sygn. II J I/D/24.
Wizor J., Wspomnienia o Siostrze Marii Antoninie Kratochwil, Opole 1963, sygn. II C-1-2.
Wizor J., Wspomnienia o śp. Siostrze Marii Antoninie Kratochwil, Opole 1963, sygn. II C I A/4/409.
Wspomnienia odnośnie domów, nr 32: O Lwowie, sygn. II G II/1.
Wspomnienia s. Czesławy Grygierczyk, sygn. II-C-VI-12-15.
Wspomnienia s. Kanizji Herdy o Matce M. Jarosławie Bonczek, Głubczyce 1985, sygn. sygn. II G II/3.
Życiorys M. Jarosławy Bonczek.
Źródła w Archiwum Domu Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Bielsku-Białej
Schulchronik, k. 3.
Źródładrukowane
Die SchlesischeOrdensprovinzder Kongregation der Armen Schulschwestern von U.L.Fr. von 1851 bis 1926. Ein Gedenkblattverfasstvon Mitgliedern der Provinz, Breslau 1926.
Job F.S., Duch konstytucjiZgromadzeniaSióstrSzkolnych de Notre Dame dlawychowaniamłodzieżyżeńskiej,Stadtamhof 1839.
Krótkie dzieje Polskiej prowincji Zgromadzenia Zakonnego Sióstr de Notre Dame, „Echo Prowincji Polskiej” 1958, t. 1, nr 3.
Schematismus des Ordens der ArmenSchulschwestern v.U.L.Fr. in Europa fürdasJahre des Heiles 1910. Stand vomJahr 1. Januar 1910, München 1910.
Schematismus des Ordensder ArmenSchulschwestern v.U.L.Fr. in Europa fürdasJahre des Heiles 1914. Stand vomJahr 1. Januar 1914, München 1914.
Schematismus des Ordens der ArmenSchulschwestern v.U.L.Fr. in Europa fürdasJahre des Heiles 1916. Stand vomJahr 1. Januar 1916, München 1916.
Schematismus des Ordens der ArmenSchulschwestern v.U.L.Fr. in Europa fürdasJahre des Heiles 1926. Stand vomJahr 1. Januar 1926, München 1926.
Opracowania
Friess F. (1907). Leben der Ehrwürdigen Mutter Maria Theresia v. Jesu Gerhardinger, Gründerin und ersteGeneraloberin des Ordens der Armen Schulschwestern de Notre Dame, München:Lentnersche Hofbuchhandlung (Ernst Stahl).
Gonciarz M. (2025). BłogosławionaSiostra Maria Antonina Kratochwil (1881–1942) ze ZgromadzeniaSióstrSzkolnych de Notre Dame – nauczycielka, wychowawczyniimęczennica II wojnyświatowej, Sandomierz: WydawnictwoDiecezjalne.
Gruchała J. (1995).Narodowościowe i polityczne aspekty szkolnictwa polskiego na Śląsku Cieszyńskim w końcu XIX i na początku XX w. (do 1914 r.), [w:] I. Panic (red.), Liceum im. A. Osuchowskiego w Cieszynie 1895–1995. W stulecie założenia pierwszego polskiego gimnazjum na Śląsku, Cieszyn: Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Cieszynie, s. 61–78.
Hachulska I. (1994). Świadectwo miłości. Maria Antonina Kratochwil– Siostra Szkolna de Notre Dame, Opole: Zgromadzenie Sióstr Szkolnych de Notre Dame.
Hryciuk G. (2000). Polacy we Lwowie 1939–1944. Życie codzienne, Warszawa: Książka i Wiedza.
Jacewicz W.,Woś J. (1977).Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945, z. 1: Straty osobowe, Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
Kiedos J. (1992–1993).Działalność oświatowo-wychowawcza Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Bielsku i Strumieniu, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne”, nr 25–26, s. 299–305.
Klimkiewicz-Główkowa H. (1997).O Seminarium Tłumackim, „Zeszyty Tłumackie”, nr 2(6), s. 12.
Kronika Zakładów Naukowych Towarzystwa Nauczania Chrześcijańskiego, „Zeszyty Tłumackie” 2014 nr 1(53), s. 5.
Kupka A. (2001). Błogosławiona Siostra Maria Antonina Kratochwil (Męczennicy 1939–1945,z.102), Włocławek: Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników.
Kupka E. (1982). Zgromadzenie Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Polsce (1904–1939), Wrocław [mps].
Mandziuk J. (2006). Placówki Zgromadzenia Sióstr Szkolnych de Notre Dame na Śląsku w latach 1851–1991, „SaeculumChristianum”, t. 13, nr 2, s. 81–122.
Mittermüller R. (1879). Leben und Wirken des frommen Bischofs Michael Wittmann von Regensburg,Milwaukee: Druck und Verlag der Josef Thomann’schen Buchhandlung.
Mozor K. (2002). SzkolnictwokatolickiewCieszyńskimWikariacieGeneralnym 1770–1925, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej.
Nespiak D. (2009).Polsko-Tłumackie powiązania kościoła św. Stanisława, św. Doroty i św. Wacława we Wrocławiu, „Zeszyty Tłumackie”, nr 2(44), s. 7.
Pamiętam o was. Siostra Maria Antonina Kratochwil SSND, jedna z grona 108 Męczenników II wojny światowej.(1999). Opole: Zgromadzenie Sióstr Szkolnych de Notre Dame.
Płaczek F. (1985). Sługa Boży Józef Bilczewski, [w:] R. Bar (red.), Polscy święci, t. 7, Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej, s. 291–344.
Poellinger A. (1833).Bischof Wittmann und seine Zeit († 8 März 1833), Regensburg: Verlag Josef Habbel.
Popiołek F. (1913). Dzieje Śląska Austriackiego z ilustracjami, Cieszyn: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego na Śląsku.
Rudnicki J. (1943). Lwów karta z dziejów Polski, Glasgow: Książnica Polska.
Sawicka A. (1999). Błogosławiona Maria Antonina Kratochwil. Siostra Szkolna de Notre Dame, „Zeszyty Tłumackie”, nr 3(15), s. 1.
Socha D. (1988). Matka Maria Jarosława Bonczek(1883–1968). Życie i działalność, Wrocław [mps].
Swastek J. (1993). Służebnica Boża Siostra Maria Antonina Kratochwil (1881–1942), Wrocław [mps].
Urban W. (1970). Duszpasterski wkład księży repatriantów w archidiecezji wrocławskiej w latach 1945–1970, Wrocław.
Urban W. (1977). Sługa Boży Józef Bilczewski arcybiskup-metropolita lwowski 1860–1923, Wrocław: [s.n.].
Strony internetowe
Karwina, https://www.isibrno.cz/~malczyk/karwinal.htm [dostęp:22.04.2026].
Święty Józef Bilczewski, biskup, Internetowa Liturgia Godzin, https://brewiarz.pl/czytelnia/swieci/10-23b.php3 [dostęp: 14.04.2026].
Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich, https://miastotlumacz.pl/historia-miasta/ [dostęp: 14.05.2026].
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Małgorzata Gonciarz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 59
Liczba cytowań: 0
