Małżeństwo i wychowanie dwuwyznaniowe na pograniczu – refleksje wokół badań
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2025.3.001Słowa kluczowe
wychowanie, małżeństwa mieszane, rodziny dwureligijne, rodziny dwuwyznaniowe, wychowanie religijneAbstrakt
Celem artykułu jest charakterystyka małżeństw i procesu wychowania dwuwyznaniowego na pograniczu. Prezentowany artykuł ma charakter przeglądowy. Analizowane badania skupiają się na rodzinach wielowyznaniowych żyjących na polskich pograniczach kulturowych, szczególnie południowym i wschodnim, gdzie dochodzi do naturalnego spotkania różnych narodów, religii i tradycji.
Artykuł przyjmuje perspektywę socjopedagogiczną, bazując na badaniach historycznych, społecznych oraz religijnych przedstawia odpowiedzi na następujące pytania: Jakie są strategie wyboru religii (wyznania) przez partnerów tworzących rodzinę dwuwyznaniową? Jaki jest potencjał i jakie są wyzwania rodzin dwuwyznaniowych (w kontekście wychowania religijnego)? Jak wygląda społeczny obraz rodzin dwuwyznaniowych na pograniczach?
Przyjętą metodą jest systematyczny przegląd literatury przedmiotu. W wyniku przeprowadzonych analiz wskazano na potencjał rodzin dwuwyznaniowych, w tym rozwój kapitału społecznego i kulturowego dzieci, ale także na trudności związane z konfliktem tożsamościowym i różnicami w postrzeganiu religii. Artykuł wskazuje na konieczność prowadzenia dalszych badań, zwłaszcza w kontekście edukacji religijnej oraz roli małżeństw mieszanych w integracji społecznej i kulturowej w regionach pogranicznych.
Bibliografia
Bałakier U. (2013). Dopuszczalność małżeństwa osób wyznania rzymskokatolickiego i prawosławnego w świetle prawa kanonicznego, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, z. 3, s. 71–83.
Bieńkowska-Ptasznik M. (2007). Polacy – Litwini – Białorusini. Przemiany stosunków etnicznych na północno-wschodnim pograniczu Polski, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Budniak J. (2002). Ekumenizm jutra na przykładzie Śląska Cieszyńskiego. Studium historyczno-pastoralne. Katowice: WydawnictwoUniwersytetu Śląskiego.
Czykwin E. (1997). Problemy małżeństw prawosławno-katolickich, [w:] J. Nikitorowicz (red.), Rodzina wobec wyzwań edukacji międzykulturowej, Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, s. 220–231.
Dakowicz A. (2013). Psychologiczna analiza funkcjonowania małżeństw zróżnicowanych wyznaniowo, [w:] J. Muszyńska, W. Danilewicz, T. Bajkowski (red.), Kompetencje międzykulturowe jako kapitał społeczności wielokulturowych, Warszawa:Wydawnictwo Akademickie „Żak”, s. 255–268.
Grabowska B. (2013). Poczucie tożsamości młodzieży uczącej się w szkołach z polskim językiem nauczania na Białorusi, Ukrainie i w Republice Czeskiej – studium porównawcze,Katowice–Toruń: Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Grabowska B. (2023). Religijność i poczucie tożsamości studentów z Czech, Polski i Słowacji, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 2(21), s. 85–97.
Hruzd A. (2011). Małżeństwa mieszane na Śląsku Cieszyńskim – problem wyboru: kompromis czy wykluczenie?,[w:] T. Lewowicki, A. Szczurek-Boruta, J. Suchodolska (red.), Pedagogika międzykulturowa wobec wykluczenia społecznego i edukacyjnego, Cieszyn–Warszawa–Toruń: Wydawnictwo Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 251–267.
Hruzd-Matuszczyk A. (2023). Kapitalne małżeństwo – o potencjale małżeństw mieszanych w kontekście teorii kapitału społecznego i kulturowego, „Edukacja Międzykulturowa”, nr3(26), s. 69–82.
Kabzińska I. (1997). Rola rodziny w kształtowaniu tożsamości i w edukacji międzykulturowej w warunkach kulturowej unifikacji. Przypadek Białorusi, [w:] J. Nikitorowicz (red.), Rodzina wobec wyzwań edukacji międzykulturowej, Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana, s. 115–128.
Lewowicki T., Grabowska B., Klajmon-Lech U., Różańska A. (2016). Sfery życia duchowego dzieci i młodzieży – studium z pogranicza polsko-czeskiego,t. 2:Religia i tolerancja religijna Cieszyn–Toruń, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Moroz A. (2014). Małżeństwa mieszane wyznaniowo – w stronę sekularyzacji czy akulturacji?,„Pogranicze. Studia Społeczne”, t.24, s. 31–47.
Moroz A. (2020). Kontakty kulturowe w mikroskali – jak żyć razem, kiedy dzieli nas kultura? O związkach międzykulturowych, [w:] E. Dąbrowska-Prokopowska, P. Goryń, M.F. Zaniewska (red.), Kultura w Polsce w XXI wieku.Konteksty społeczne, kulturowe i medialne, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 403–411.
Nikitorowicz J. (1992). Socjalizacja i wychowanie w zróżnicowanych wyznaniowo i etnicznie rodzinach Białostocczyzny, Białystok: Dział Wydawnictw Filii UW w Białymstoku.
Ogrodzka-Mazur E., Szafrańska A. (2023).Identity Behaviours and Perceptions of Mixed Marriages by Young Learners from Poland, the Czech Republic, Slovakia and Ukraine:A Socio-pedagogical Comparative Study,„Studia z TeoriiWychowania”, t.14, nr 3(44), s. 99–114.
Panic I. (2002). Małżeństwa wielowyznaniowe w Ustroniu w pierwszej połowie XVIII wieku (z badań nad różnymi aspektami pogranicza kulturowego na Śląsku Cieszyńskim w dawnych wiekach),[w:] T. Lewowicki, A. Różańska, U. Klajmon (red.), Kwestie wyznaniowe w społecznościach wielokulturowych,Cieszyn: Uniwersytet Śląski w Katowicach. Filia w Cieszynie, s. 105–117.
Romanowicz W. (2009). Ekumeniczny wymiar małżeństw mieszanych, [w:] J. Baniak (red.), Socjologia religii, t. 7–8, Poznań: Wydziała Teologiczny UAM w Poznaniu, s. 239–251.
Różańska A. (1996). Religia jako płaszczyzna funkcjonowania stereotypów w świadomości młodzieży pogranicza polsko-czeskiego,[w:] T. Lewowicki, B. Grabowska(red.), Społeczności pogranicza. Wielokulturowość, Edukacja, Cieszyn–Warszawa: Uniwersytet Śląski w Katowicach. Filia w Cieszynie, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie, s. 87–98.
Różańska A. (2000). Wychowanie w rodzinie mieszanej wyznaniowo – przykład wychowania międzykulturowego, [w:] T. Lewowicki, J. Suchodolska (red.), Rodzina – wychowanie – wielokulturowość, Cieszyn–Warszawa: Uniwersytet Śląski w Katowicach. Filia w Cieszynie, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie, s. 72–83.
Sadowski A. (1991). Społeczne problemy wschodniego pogranicza, Białystok: Sekcja Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego.
Sadowski A. (2017). Wyznanie prawosławne jako podstawowa bariera procesów asymilacyjnych (na przykładzie mieszkańców wyznania prawosławnego województwa podlaskiego), „Latopisy Akademii Supraskiej”, nr 8, s. 17–29.
Savidan P. (2012). Wielokulturowość,przeł. E. Kozłowska, Warszawa: Oficyna Naukowa.
Szafrańska A. (2021). Borderland as a Space Fostering the Contracting of Mixed Marriages:The Truth and Myths,„EdukacjaMiędzykulturowa”, nr 1(4), s. 167–176.
Trojanowski B. (2024). Małżeństwo mieszane katolicko-prawosławne według obowiązującego prawa kanonicznego w Polsce, „Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich”, t. 34, nr 37, s. 305–326.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Joanna Cukras-Stelągowska, Ewa Sowa-Behane, Alicja Hruzd-Matuszczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 477
Liczba cytowań: 0
