Elastyczność psychologiczna i rezyliencja jako czynniki zdrowia nauczycielskiego w nawiązaniu do etyki troski
DOI:
https://doi.org/10.12775/PBE.2025.017Słowa kluczowe
elastyczność psychologiczna, rezyliencja, nauczyciele, feminizm, wartościAbstrakt
Celem niniejszego artykułu jest przyjrzenie się koncepcjom rezyliencji i elastyczności psychologicznej w odniesieniu do zadań stojących przed współczesnymi nauczycielami i nauczycielkami. Postanowiono również zbadać korelacji pomiędzy rezyliencją i elastycznością psychologiczną. Drugim obszarem poszukiwań było sprawdzenie czy istnieję różnice w wynikach uzyskiwanych na skalach rezyliencji i elastyczności psychologicznej pomiędzy nauczycielami i nauczycielkami. W niniejszej pracy zastosowano następujące narzędzia: Kwestionariusz Akceptacji i Zaangażowania w wersji drugiej (AAQII) w polskiej adaptacji do pomiaru elastyczności psychologicznej, Kwestionariusz Oceny Prężności (KOP–26) do zbadania poziomu rezyliencji oraz kwestionariusz danych socjodemograficznych własnej konstrukcji. Uzyskane wyniki poddano procedurom analizy statystycznej zgodnie z przyjętym ilościowym charakterem poczynionych badań. Grupę badaną stanowiło 87 nauczycielek i nauczycieli szkół podstawowych miasta i gminy Swarzędz. Odnotowano statystycznie istotne różnice w wynikach uzyskiwanych przez kobiety i mężczyzn w obszarze czynnika ogólnego rezyliencji oraz podskali relacji rodzinnych. Zaznaczono także korelacje pomiędzy elastycznością, a rezyliencją w grupie badanych nauczycielek i nauczycieli szkół podstawowych. Jest to niezwykle istotne z perspektywy pedagogicznej z następujących powodów. W teorii Carol Gilligan moralność w ujęciu feministycznym bazuje na wartościach, jakimi są troska i odpowiedzialność. Podobne wartości wskazują badacze zajmujący się koncepcją elastyczności psychologicznej, jako składnika zdrowia w ujęciu społecznym. Powyższe obserwacje skłaniają ku refleksji, iż obecny system oświaty oparty na takich wartościach, jak rywalizacja i hierarchia nie musi sprzyjać zdrowiu psychicznemu społeczności szkolnych. Pogłębiona refleksja nad wartościami społecznymi, jakimi są odpowiedzialność i troska w system dydaktyki i wychowania mogłaby okazać się przydatna w kontekście dbania o zdrowie jednostek i społeczeństw.
Bibliografia
Arnot, M., & Dillabough, J. A. (1999). Feminist Politics and Democratic Values in Education. Curriculum Inquiry, 29(2), 159–189.
Arnup, J., & Bowles, T. (2016). Should I Stay Or Should I Go? Resilience As a Protective Factor for Teachers’ Intention to Leave the Teaching Profession. Australian Journal of Education, 60(3), 229–244, https://doi.org/10.1177/0004944116667620.
Aydoğdu, F., Demir, M., & Demir, B. (2023). Oğretmenlerde Yaşam Doyumunun Bir Yordayıcısı: Psikolojik Esneklik. Muş Alparslan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 78–95.
Biglan, A. (2009). Increasing Psychological Flexibility to Influence Cultural Evolution. Behavior and Social Issues, 18(1), 15–24.
Biglan, A. (2011). Corporate Externalities: A Challenge to the Further Success of Prevention Science. Prevention Science, 12, 1–11.
Biglan, A., Layton, G. L., Jones, L. B., Hankins, M., & Rusby, J. C. (2013). The Value of Workshop on Psychological Flexibility for Early Childhood Special Staff. Topics in Early Childhood Special Education, 32(4), 196–210, https://doi.org/10.1177/0271121411425191.
Bryan, C. J., Ray-Sannerud, B., & Heron, E. A. (2015). Psychological Flexibility as a Dimension of Resilience for Posttraumatic Stress, Depression, and Risk for Suicidal Ideation Among Air Force Personnel. Journal of Contextual Behavioral Science, 4(4), 263–268, https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2015.10.002.
Buonomo, I., Fatigante, M., & Fiorilli, C. (2017). Teachers’ Burnout Profile-Risk and protective factors. The Open Psychology Journal, 10, 190–201.
Cechowski, W., Chodkiewicz, J., & Gąsior, K. (2016). Kwestionariusz Oceny Prężności (KOP- 26): Konstrukcja i właściwości psychometryczne narzędzia [Resilience in Adults – Characteristics and Measurement – Questionnaire] Polskie Forum Psychologiczne, 21(1), 76–92.
Chmura-Rutkowska, I., Duda, M., Mazurek, M., & Sołtysiak-Łuczak, A. (Eds.). (2016). Gender w podręcznikach. Projekt badawczy. Raport TOM I [Gender in Textbooks. Research Project. Report VOLUME I]. Fundacja Feminoteka.
Dramanu, B. Y., Milledzi, E. Y., & Asamani, L. (2020). Psychological Safety and Work Engagement of Senior High School Teachers: Moderating Role of Psychological Flexibility. European Journal of Educational Sciences, 7(3), 17–35.
Gentili, C., Rickardsson, J., Zetterqvist, V., Simons, L. E., Lekander, M., & Wicksell, R. K. (2019). Psychological Flexibility as a Resilience Factor in Individuals With Chronic Pain. Frontiers in Psychology, 10, 1–11, https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02016.
Gu, Q. (2014). The Role of Relational Resilience in Teachers’ Career-long Commitment and Effectiveness. Teachers and Teaching, 20(5), 502–529, https://doi.org/10.1080/13540602.2014.937961.
Gilligan, C. (1993). In a different voice: Psychological theory and women’s development. Harvard University Press.
Hall, G. S. (1905). What is Pedagogy? The Pedagogical Seminary, 12(4), 375–383.
Harris, R. (2019). Zrozumieć ACT. Terapia akceptacji i zaangażowania w praktyce [ACT Made Simple. An Easy-to-Read Primer on Acceptance and Commitment Therapy]. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2013). Terapia akceptacji i zaangażowania: Proces i praktyka uważnej zmiany [Acceptance and Commitment Therapy. The Process and Practice of Mindful Change]. Krakow: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Junik, W. (Ed.). (2011). Resilience. Warszawa: Parpamedia.
Kleszcz, B., Dudek, J. E., Białaszek, W., Ostaszewski, P., & Bond, F. W. (2018). Właściwości psychometryczne polskiej wersji Kwestionariusza Akceptacji i Działania-II (AAQ-II) [The Psychometric Properties of the Polish Version of the Acceptance and Action Questionnaire – II (AAQ-II)]. Studia Psychologiczne, 56(1), 1–20,https://doi.org/10.2478/V1067-010-0178-1.
Klon, W., & Waszyńska, K. (2020a). Mindfulness w pracy profilaktycznej i terapeutycznej z dziećmi i młodzieżą [Mindfulness in Preventing and Therapeutic Work With Children and Adolescents]. Psychiatria, 17(4), 204–211.
Klon, W., & Waszyńska, K. (2020b). Mindfulness w pracy z dziećmi i młodzieżą [Mindfulness in Work with Children and Young People]. Studia Edukacyjne, (57), 103–117.
Strefa Edukacji. (2024, March 8). Kobiety dominują w polskim systemie oświaty – ponad 84 proc. nauczycieli to panie. [Women Dominate the Polish Education System – Over 84% of Teachers are Women]. Retrieved from: https://strefaedukacji.pl/kobiety-dominują-w-polskim-systemie-oswiaty-ponad-84-proc-nauczycieli-topanie/ar/c1-18368467.
Nowosad, I. (2018). Kultura szkoły versus klimat szkoły [School Culture vs. School Climate]. Kultura i edukacja, 119(1), 41–53, https://doi.org/10.15804/kie.2018.01.03.
Pyżalski, J. (2010). Skutki oddziaływania warunkow pracy na polskich nauczycieli. [The Effects of Working Conditions on Polish Teachers] In J. Pyżalski, & D. Merecz (Eds.), Psychospołeczne warunki pracy polskich nauczycieli [Psychosocial Working Conditions of Polish Teachers], (pp. 22–31). Krakow: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Reich, J. W., Zautra, A. J., & Hall, J. S. (2010). Handbook of Adult Resilience. New York: The Guilford Press.
Samimi, S. (2023). Comparison of Psychological Flexibility, Resilience and Job Burnout in Teachers of Middle School. The Journal of Theory and Practice in Teachers Education, 10(17), 77–90.
Stewart, D., Sun, J., Patterson, C., Lemerle, K., & Hardie, M. (2004). Promoting and Building Resilience in Primary School Communities: Evidence from a Comprehensive ‘Health Promoting School’ Approach. International Journal of Mental Health Promotion, 6(3), 26–33.
Strutyńska, E. (2022b). Wymagania w pracy a przewlekłe zmęczenie u nauczycieli – moderacyjna rola prężności [Teachers’ Work Demands and Chronic Fatigue – Moderating Role of Resilience]. Psychologia Wychowawcza, 66(24), 5–22, https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.0961.
Polish Parliament. (2016). Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe [Act of December 14, 2016 – Education Law]. Consolidated text Journal of Laws 2024, item 737.
Polska w liczbach. (n. d.). Swarzędz w liczbach. Polska w liczbach [Poland in Numbers]. Retrieved 17 May 2025 from: https://www.polskawliczbach.pl/Swarzedz
Śliwerski, B. (2016). Recepcja i aplikacje pedagogiki oraz psychologii krytycznej. [The Reception and Application of Critical Pedagogy and Critical Psychology]. Polska Myśl Pedagogiczna, 2(2), 19–49.
Thompson, M. (2016). Increasing Global Freedoms: the Role of Psychological Flexibility (Doctoral dissertation, Goldsmiths, University of London).
Tong, R. (2013). Globalizing a Feminist Bioethics of Care. In: H. Bashir, P. W. Gray, & E. Masad (Eds.), Co-Existing in a Globalized World: Key Themes in Inter-Professional Ethics (pp. 29–47). Plymouth: Lexington.
Waleszczyński, A. (2013). Feministyczna etyka troski. Założenia i aspiracje [Feminist Ethics of Care. Assumptions and Aspirations]. Warszawa: Środkowoeuropejski Instytut Zmiany Społecznej.
de Vera Garcia, M. I. V., & Gambarte, M. I. G. (2019). Relationships Between the Dimensions of Resilience and Burnout in Primary School Teachers. International Electronic Journal of Elementary Education, 12(2), 189–196.
Zając, D. (2023). On Some Axiological Dilemmas of the Educational Process in the Professional Work of Teachers. Szkoła-Zawód-Praca, 25.
Zdravomyslova, E. A., & Temkina, A. A. (1998). Social Construction of Gender. Sociological Journal, 3(4), 171–182.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Weronika Klon, Katarzyna Waszyńska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 237
Liczba cytowań: 0
