Świadomość aksjologiczna i/a tożsamość człowieka – perspektywa edukacyjna (analizy i refleksje)

Mirosław Kowalski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SPI.2021.1.004

Abstrakt


Refleksje i analizy nad świadomością aksjologiczną i tożsamością są ważne z co najmniej dwu powodów. Po pierwsze, podmiot wychowania jest podmiotem moralnym, po wtóre zaś, trudno oddziaływać na podmiot, nie uświadomiwszy sobie kim jest, jaką ma ontologiczną konstytucję, jaka jest jego antropologiczna przestrzeń. Czynione refleksje wpisują się w problematykę edukacji (na każdym jej poziomie).

Jednocześnie aksjologiczna świadomość, tożsamość oraz podmiotowość etyczna spinają rozmaite partie pedagogicznego dyskursu, także te, których nie zwykliśmy, w powierzchownym oglądzie, identyfikować z pedagogiką i filozofią edukacji. Okazuje się, że mnogość ich refleksów – aktualizujących się częściej implicite, rzadziej nazwanych z imienia, przepracowanych do postaci w pełni uświadamianych paradygmatów – tworzy wielobarwną mozaikę deliberacji nad sposobem bycia edukacyjnych podmiotów.

Zatem aksjologiczna świadomość, tożsamość oraz podmiotowość etyczna wpisują się w tę samą pojęciowość, do której klasyfikowane są arbitralności edukacyjnej antropologii. Jednocześnie etyczny sposób bycia staje się najbardziej adekwatny: pytanie o dobro jest w nim pierwszym kryterium racjonalności. Świadomość aksjologiczna stanowi konieczność sensownego ustosunkowania się wobec tak pojętej rzeczywistości życia. Sama w sobie – jako zaprzeczenie bezwiedności – zakłada poczucie etycznego sprawstwa, podmiotowości. Wydaje się, że tylko człowiek świadomy własnej aksjologii, przekonany o możności aktywnego partycypowania w świecie zobowiązań, negujący ponowoczesną inercję, przedkładający twórczą zmianę nad powodowaną marazmem indolencję – powinien być parenetycznym wzorem edukacji.


Słowa kluczowe


świadomość; aksjologia; edukacja; tożsamość; człowiek

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Ablewicz K. (2003). Teoretyczne i metodologiczne podstawy pedagogiki antropologicznej, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Czeżowski T. (1989). Uwagi o etyce jako nauce empirycznej, [w:] T. Czeżowski, Pisma z etyki i teorii wartości, red. P. Smoczyński, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 171–221.

Filek J. (2001). Filozofia jako etyka. Eseje filozoficzno-etyczne, Kraków: Znak.

Frankl V.E (2013). Człowiek w poszukiwaniu sensu, przeł. A. Wolnicka, Warszawa: Wydawnictwo „Czarna Owca”.

Gnitecki J. (1999). Zarys pedagogiki ogólnej, Gorzów Wielkopolski: Wojewódzki Ośrodek Metodyczny.

Homplewicz J. (2000). Etyka pedagogiczna, Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie.

Kostkiewicz J. (2005). Świadomość antropologiczno-aksjologiczna pedagogów, [w:] Ewolucja „ogólności” w dyskursach pedagogicznych, red. T. Hejnicka-Bezwińska, R. Leppert, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, s. 278–282.

Kostkiewicz J. (2008). Wychowanie do wolności wyboru. Ponadczasowy wymiar pedagogiki Fryderyka Wilhelma Foerstera, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Kotłowski K. (1976). Aksjologiczne podstawy teorii wychowania moralnego, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kowalski M., Falcman D. (2010a), Edukacyjne kierunkowskazy. Refleksje o współczesnej teorii pedagogicznej, [w:] Edukacja alternatywne w XXI wieku, red. Z. Melosik, B. Śliwerski, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Kowalski M., Falcman D. (2010b). Świadomość społeczna jako przestrzeń niewspółmierności Logosów: racjonalności linearnej, logiki dwuwartościowej i triady aksjologicznej a wymiary świata ponowoczesnego (konsekwencje dla pedagogiki i socjologii wiedzy), [w:] Przestrzeń edukacyjna – dylematy, doświadczenia i oczekiwania społeczne, red. M. Kowalski, A. Pawlak, A. Famuła-Jurczak, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 59–80.

MacIntyre A. (1996). Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, przeł. A. Chmielewski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Michalski J.T. (2011). Sens życia a pedagogika. Impulsy myśli Viktora E. Frankla, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

Nowak M. (2004). Pedagogika personalistyczna, [w:] Pedagogika. Podręcznik akademicki, t. 1, red. Z. Kwieciński, B. Śliwerski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 232–247.

Rawls J. (1994). Teoria sprawiedliwości, przeł. M. Panufnik, J. Pasek, A. Romaniuk, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Szmatka J. (2007). Małe struktury społeczne. Wstęp do mikrosocjologii strukturalnej, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Śliwerski B. (2009). Teoretycy wychowania wobec typologii nurtów współczesnej myśli pedagogicznej, [w:] Studia z teorii wychowania, red. B. Śliwerski, M. Kowalski, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 13–34.

Taylor Ch. (2001). Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, przeł. M. Gruszczyński i in., oprac. nauk. T. Gadacz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Tchorzewski A.M. de. (2018a). Nadzieja – cnota usprawniająca jakość życia współczesnego człowieka, „Studia Paedagogica Ignatiana”, t. 21, nr 4, s. 31–54.

Tchorzewski A.M. de. (2018b). Wstęp do teorii wychowania, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.

Woroniecki J. (1961). Nawyk czy sprawność, [w:] J. Woroniecki, Wychowanie człowieka. Pisma wybrane, Kraków: Znak, s. 59–92.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


              

Czasopismo otrzymało dofinansowanie w ramach działalności upowszechniającej naukę DUN na lata 2019-2020 w ramach projektu: „Tłumaczenia i usługi edytorsko-wydawnicze i oraz poligraficzne kwartalnika Studia Paedagogica Ignatiana” – zadanie finansowane w ramach umowy nr 882/P-DUN/2019 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę

ISSN 2450-5358   e-ISSN 2450-5366

Partnerzy platformy czasopism