Język w procesie kształtowania wrażliwości emocjonalnej dziecka – studium empiryczne

Dorota Zdybel, Magda Śliwa

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SPI.2020.4.008

Abstrakt


Wrażliwość emocjonalna to pojęcie złożone i nieostre, wielowymiarowe, uwikłane w relacje interpersonalne, czynniki językowe i kontekstualne. W prezentowanym artykule przedmiotem analizy są poznawcze i językowe aspekty wrażliwości emocjonalnej, rozumianej jako zdolność do decentracji afektywnej, tj. przyjęcia perspektywy partnera rozmowy, wyobrażenia sobie, jak on postrzega i rozumie konkretną sytuację porozumiewania się, jak interpretuje jej zawartość emocjonalną, jakie wyprowadza wnioski. Kluczem do tak rozumianej wrażliwości emocjonalnej jest nie tylko znajomość środków językowych służących ekspresji emocji, ale także – a może przede wszystkim – zdolność do metapoznawczego monitorowania przebiegu interakcji, podejmowania refleksji nad skutecznością własnych zachowań ekspresywnych w zakresie „dostrojenia się” do emocji rozmówcy.

Głównym celem artykułu jest ukazanie metodologicznych konsekwencji przyjęcia takiej perspektywy badawczej. W teoretycznej części przedstawiono psychologiczne i językoznawcze ujęcie wrażliwości emocjonalnej jako ważnego obszaru kompetencji komunikacyjnych dziecka. W części badawczej ukazano dziecięcą zdolność do formułowania wypowiedzi wrażliwej emocjonalnie w sytuacji konfliktu poznawczego, tj. zderzenia odmiennych sposobów przeżywania tej samej sytuacji komunikacyjnej/doświadczenia życiowego przez partnerów dialogu. Wykorzystano w tym celu test Branta R. Burlesona wraz z opracowaną przez niego skalą oceny poziomu wrażliwości wypowiedzi wspierającej. W podsumowaniu zwrócono uwagę na konsekwencje zaniedbywania wrażliwości emocjonalnej dziecka przez współczesną edukację.


Słowa kluczowe


wrażliwość emocjonalna; kompetencje komunikacyjne dziecka; decentracja afektywna; komunikacja wspierająca; język emocji

Pełny tekst:

PDF PDF (English)

Bibliografia


Białecka-Pikul M. (2002). Co dzieci wiedzą o umyśle i myśleniu. Badania i opis dziecięcej reprezentacji stanów mentalnych, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bower A., Casas J. (2016). What Parents Do When Children are Good: Parent Reports of Strategies for Reinforcing Early Childhood Prosocial Behaviors, „Journal of Child and Family Studies”, t. 25, nr 4, s. 1310–1324, https://doi.org/10.1007/s10826-015-0293-5.

Burleson B.R. (1982). The Development of Comforting Communication Skills in Childhood and Adolescence, „Child Development”, t. 53, nr 6, s. 1578–1588, DOI: 10.2307/1130086.

Burleson B.R. (1984). Comforting Communication, [w:] Communication by Children and Adults. Social, Cognitive, and Strategic Processes, red. H.E. Sypher, J.L. Applegate, Beverly Hills (CA)–London–New Delhi: Sage Publications, s. 63–104.

Burleson, B.R. (2003). Emotional Support Skills, [w:] Handbook of Communication and Social Interaction Skills, red. J.O. Greene, B.R. Burleson, Mahwah (NJ): Lawrence Erlbaum, s. 551–594.

Burleson B.R. (2010). Explaining Recipient Responses to Supportive Messages: Development and Tests of a Dual-process Theory, [w:] New Directions in Interpersonal Communication Research, red. S.W. Smith, S.R. Wilson, Thousand Oaks (CA): Sage Publications, s. 159–179.

Ciechomski M. (2014). Wychowanie do empatii – opracowanie i ewaluacja programu edukacyjno-wychowawczego rozwijającego empatię u dzieci w wieku 9–10 lat, Warszawa [konspekt rozprawy doktorskiej].

Conte E., Grazzani I., Pepe A. (2018). Social Cognition, Language, and Prosocial Behaviors: A Multitrait Mixed-Methods Study in Early Childhood, „Early Education and Development”, t. 29, nr 6, s. 814–830,

http://dx.doi.org/10.1080/10409289.2018.1475820.

Gardner R.L., Stephens-Pisecco T.L. (2019). Fostering Childhood Resilience: A Call to Educators, „Preventing School Failure”, t. 63, nr 3, s. 195–202, https://doi.org/10.1080/1045988X.2018.1561408.

Giner Torréns M., Kärtner J. (2019). Affiliation Motivates Children’s Prosocial Behaviors: Relating Helping and Comforting to Imitation, „Social Development”, t. 28, nr 3, s. 501–513. https://doi.org/10.1111/sode.12357

Grabias S. (1997). Język w zachowaniach społecznych, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Grzegorczykowa R. (1991). Problem funkcji języka i tekstu w świetle teorii aktów mowy, [w:] Język a kultura, t. 4, red. J. Bartmiński, R. Grzegorczykowa, Wrocław: Wydawnictwo „Wiedza o Kulturze”, s. 11–28.

Kaźmierczak M., Plopa M., Retowski S. (2007). Skala Wrażliwości Empatycznej, „Przegląd Psychologiczny”, t. 50, nr 1, s. 9–24.

Nowakowska-Kempna I. (1995). Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Prolegomena, Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.

Pajdzińska A. (1999). Jak mówimy o uczuciach? Poprzez analizę frazeologizmów do językowego obrazu świata, [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 83–101.

Paulus M., Wörle M., Christner N. (2020). The Emergence of Human Altruism: Preschool Children Develop a Norm for Empathy-based Comforting, „Journal of Cognition and Development”, t. 2, nr 1, s. 104–124, http://dx.doi.org/10.1080/15248372.2019.1693375.

Parks M.R. (1997). Communicative Competence and Interpersonal Control, [w:] Handbook of Interpersonal Communication, red. M.L. Knapp, G.R. Miller, Beverly Hills (CA): Sage Publications, s. 589–618.

Reber A. (2000). Słownik psychologii, przeł. B. Janasiewicz-Kruszyńska i in., Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Rittenour Ch.E., Martin M.M. (2008). Convergent Validity of the Communication-based Emotional Support Scale, „Communication Studies”, t. 59, nr 3, s. 235–241, https://doi.org/10.1080/10510970802257671.

Rubin R.B., Martin M.M. (1994). Development of a Measure of Interpersonal Communication Competence, „Communication Research Reports”, t. 11, nr 1, s. 33–44, https://doi.org/10.1080/08824099409359938.

Schaff A. (1982). Wstęp do polskiego wydania, [w:] B.L. Whorf, Język, myśl, rzeczywistość, przeł. T. Hołówka, Warszawa: PIW, s. 5–31.

Sikorska I., Adamczyk-Banach M., Polak M. (2019). Zasoby odporności psychicznej dziecka – co wiedzą o nich rodzice i nauczyciele, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, t. 14, nr 52, s. 23–39, DOI: 10.35765/eetp.2019.1452.02.

Strus W. (2012). Dojrzałość emocjonalna a funkcjonowanie moralne, [Stare Kościeliska]: Wydawnictwo Liberi Libri.

Tokarczuk O. (2019). Wykład noblowski „Czuły narrator”, https://www.rp.pl/Kultura/191209471-Czuly-narrator-Pelny-tekst-noblowskiego-wykladu-Olgi-Tokarczuk.html [dostęp: 7.12.2019].

Wielki Słownik Języka Polskiego (WSJP), https://wsjp.pl/index.php?id_hasla=7395&id_znaczenia=1907812&l=27&ind=0 [dostęp: 12.12.2019].

Wierzbicka A. (1999). Język – umysł – kultura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Weber K., Johnson A., Corrigan M. (2004). Communicating Emotional Support and Its Relationship to Feelings of Being Understood, Trust, and Self‐disclosure, „Communication Research Reports”, t. 21, nr 3, s. 316–323, DOI: 10.1080/08824090409359994.

Yudina T.O., Kotova T.N. (2017). Empathic Responding in Toddlers: The Role of Experience and Observation of Comforting Behavior, „Psychology. Journal of the Higher School of Economics”, t. 14, nr 2, s. 262–276, DOI: 10.17323/1813-8918-2017-2-262-276.

Zdybel D. (2011). Językowa sprawność ekspresywna – społeczno-kulturowe mechanizmy rozwoju, [w:] Społeczne uwarunkowania dobrostanu w niepełnosprawności, red. K. Markocka-Mączka, Lublin: Wydawnictwo NeuroCentrum, s. 121–137.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Aktualne numery
ISSN 2450-5358

e-ISSN 2450-5366

Poprzedni: ISSN 2299-4890

Partnerzy platformy czasopism