Język w procesie kształtowania wrażliwości emocjonalnej dziecka – studium empiryczne
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2020.4.008Keywords
wrażliwość emocjonalna, kompetencje komunikacyjne dziecka, decentracja afektywna, komunikacja wspierająca, język emocjiAbstract
Wrażliwość emocjonalna to pojęcie złożone i nieostre, wielowymiarowe, uwikłane w relacje interpersonalne, czynniki językowe i kontekstualne. W prezentowanym artykule przedmiotem analizy są poznawcze i językowe aspekty wrażliwości emocjonalnej, rozumianej jako zdolność do decentracji afektywnej, tj. przyjęcia perspektywy partnera rozmowy, wyobrażenia sobie, jak on postrzega i rozumie konkretną sytuację porozumiewania się, jak interpretuje jej zawartość emocjonalną, jakie wyprowadza wnioski. Kluczem do tak rozumianej wrażliwości emocjonalnej jest nie tylko znajomość środków językowych służących ekspresji emocji, ale także – a może przede wszystkim – zdolność do metapoznawczego monitorowania przebiegu interakcji, podejmowania refleksji nad skutecznością własnych zachowań ekspresywnych w zakresie „dostrojenia się” do emocji rozmówcy.
Głównym celem artykułu jest ukazanie metodologicznych konsekwencji przyjęcia takiej perspektywy badawczej. W teoretycznej części przedstawiono psychologiczne i językoznawcze ujęcie wrażliwości emocjonalnej jako ważnego obszaru kompetencji komunikacyjnych dziecka. W części badawczej ukazano dziecięcą zdolność do formułowania wypowiedzi wrażliwej emocjonalnie w sytuacji konfliktu poznawczego, tj. zderzenia odmiennych sposobów przeżywania tej samej sytuacji komunikacyjnej/doświadczenia życiowego przez partnerów dialogu. Wykorzystano w tym celu test Branta R. Burlesona wraz z opracowaną przez niego skalą oceny poziomu wrażliwości wypowiedzi wspierającej. W podsumowaniu zwrócono uwagę na konsekwencje zaniedbywania wrażliwości emocjonalnej dziecka przez współczesną edukację.
References
Białecka-Pikul M. (2002). Co dzieci wiedzą o umyśle i myśleniu. Badania i opis dziecięcej reprezentacji stanów mentalnych, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bower A., Casas J. (2016). What Parents Do When Children are Good: Parent Reports of Strategies for Reinforcing Early Childhood Prosocial Behaviors, „Journal of Child and Family Studies”, t. 25, nr 4, s. 1310–1324, https://doi.org/10.1007/s10826-015-0293-5.
Burleson B.R. (1982). The Development of Comforting Communication Skills in Childhood and Adolescence, „Child Development”, t. 53, nr 6, s. 1578–1588, DOI: 10.2307/1130086.
Burleson B.R. (1984). Comforting Communication, [w:] Communication by Children and Adults. Social, Cognitive, and Strategic Processes, red. H.E. Sypher, J.L. Applegate, Beverly Hills (CA)–London–New Delhi: Sage Publications, s. 63–104.
Burleson, B.R. (2003). Emotional Support Skills, [w:] Handbook of Communication and Social Interaction Skills, red. J.O. Greene, B.R. Burleson, Mahwah (NJ): Lawrence Erlbaum, s. 551–594.
Burleson B.R. (2010). Explaining Recipient Responses to Supportive Messages: Development and Tests of a Dual-process Theory, [w:] New Directions in Interpersonal Communication Research, red. S.W. Smith, S.R. Wilson, Thousand Oaks (CA): Sage Publications, s. 159–179.
Ciechomski M. (2014). Wychowanie do empatii – opracowanie i ewaluacja programu edukacyjno-wychowawczego rozwijającego empatię u dzieci w wieku 9–10 lat, Warszawa [konspekt rozprawy doktorskiej].
Conte E., Grazzani I., Pepe A. (2018). Social Cognition, Language, and Prosocial Behaviors: A Multitrait Mixed-Methods Study in Early Childhood, „Early Education and Development”, t. 29, nr 6, s. 814–830,
http://dx.doi.org/10.1080/10409289.2018.1475820.
Gardner R.L., Stephens-Pisecco T.L. (2019). Fostering Childhood Resilience: A Call to Educators, „Preventing School Failure”, t. 63, nr 3, s. 195–202, https://doi.org/10.1080/1045988X.2018.1561408.
Giner Torréns M., Kärtner J. (2019). Affiliation Motivates Children’s Prosocial Behaviors: Relating Helping and Comforting to Imitation, „Social Development”, t. 28, nr 3, s. 501–513. https://doi.org/10.1111/sode.12357
Grabias S. (1997). Język w zachowaniach społecznych, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Grzegorczykowa R. (1991). Problem funkcji języka i tekstu w świetle teorii aktów mowy, [w:] Język a kultura, t. 4, red. J. Bartmiński, R. Grzegorczykowa, Wrocław: Wydawnictwo „Wiedza o Kulturze”, s. 11–28.
Kaźmierczak M., Plopa M., Retowski S. (2007). Skala Wrażliwości Empatycznej, „Przegląd Psychologiczny”, t. 50, nr 1, s. 9–24.
Nowakowska-Kempna I. (1995). Konceptualizacja uczuć w języku polskim. Prolegomena, Warszawa: Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej.
Pajdzińska A. (1999). Jak mówimy o uczuciach? Poprzez analizę frazeologizmów do językowego obrazu świata, [w:] Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 83–101.
Paulus M., Wörle M., Christner N. (2020). The Emergence of Human Altruism: Preschool Children Develop a Norm for Empathy-based Comforting, „Journal of Cognition and Development”, t. 2, nr 1, s. 104–124, http://dx.doi.org/10.1080/15248372.2019.1693375.
Parks M.R. (1997). Communicative Competence and Interpersonal Control, [w:] Handbook of Interpersonal Communication, red. M.L. Knapp, G.R. Miller, Beverly Hills (CA): Sage Publications, s. 589–618.
Reber A. (2000). Słownik psychologii, przeł. B. Janasiewicz-Kruszyńska i in., Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Rittenour Ch.E., Martin M.M. (2008). Convergent Validity of the Communication-based Emotional Support Scale, „Communication Studies”, t. 59, nr 3, s. 235–241, https://doi.org/10.1080/10510970802257671.
Rubin R.B., Martin M.M. (1994). Development of a Measure of Interpersonal Communication Competence, „Communication Research Reports”, t. 11, nr 1, s. 33–44, https://doi.org/10.1080/08824099409359938.
Schaff A. (1982). Wstęp do polskiego wydania, [w:] B.L. Whorf, Język, myśl, rzeczywistość, przeł. T. Hołówka, Warszawa: PIW, s. 5–31.
Sikorska I., Adamczyk-Banach M., Polak M. (2019). Zasoby odporności psychicznej dziecka – co wiedzą o nich rodzice i nauczyciele, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, t. 14, nr 52, s. 23–39, DOI: 10.35765/eetp.2019.1452.02.
Strus W. (2012). Dojrzałość emocjonalna a funkcjonowanie moralne, [Stare Kościeliska]: Wydawnictwo Liberi Libri.
Tokarczuk O. (2019). Wykład noblowski „Czuły narrator”, https://www.rp.pl/Kultura/191209471-Czuly-narrator-Pelny-tekst-noblowskiego-wykladu-Olgi-Tokarczuk.html [dostęp: 7.12.2019].
Wielki Słownik Języka Polskiego (WSJP), https://wsjp.pl/index.php?id_hasla=7395&id_znaczenia=1907812&l=27&ind=0 [dostęp: 12.12.2019].
Wierzbicka A. (1999). Język – umysł – kultura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Weber K., Johnson A., Corrigan M. (2004). Communicating Emotional Support and Its Relationship to Feelings of Being Understood, Trust, and Self‐disclosure, „Communication Research Reports”, t. 21, nr 3, s. 316–323, DOI: 10.1080/08824090409359994.
Yudina T.O., Kotova T.N. (2017). Empathic Responding in Toddlers: The Role of Experience and Observation of Comforting Behavior, „Psychology. Journal of the Higher School of Economics”, t. 14, nr 2, s. 262–276, DOI: 10.17323/1813-8918-2017-2-262-276.
Zdybel D. (2011). Językowa sprawność ekspresywna – społeczno-kulturowe mechanizmy rozwoju, [w:] Społeczne uwarunkowania dobrostanu w niepełnosprawności, red. K. Markocka-Mączka, Lublin: Wydawnictwo NeuroCentrum, s. 121–137.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 597
Number of citations: 0