Nauczyciele domowi w guberni lubelskiej w latach 1832-1864. Próba charakterystyki

Monika Hajkowska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SPI.2017.3.008

Abstrakt


Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie działalności nauczycieli i nauczycielek domowych na terenie guberni lubelskiej w latach 1832–1864. Przedmiotem badań jest grupa osób prowadzących nauczanie szkolne w domach prywatnych. Podjęto się próby charakterystyki tej grupy zawodowej, w tym określenia jej liczby, wieku, płci, narodowości. Ponadto poddano analizie zarządzenia władz szkolnych dotyczące jej kontroli, egzaminów i świadectw uprawniających do pracy w zawodzie oraz obowiązków. Władze Królestwa Polskiego podejmowały działania zmierzające do kontroli tej grupy zawodowej już od 1833 roku. Wraz z wprowadzeniem w 1841 roku tzw. Najwyżej zatwierdzonej ustawy dla instytutów naukowych prywatnych, guwernerów i nauczycieli domowych w Królestwie Polskim ta kontrola stała się bardziej nasilona. Zgodnie z jej zapisem, dyrektorzy gimnazjów gubernialnych byli zobowiązani do przesyłania Kuratorowi Okręgu Naukowego Warszawskiego rocznych raportów o osobach trudniących się nauczaniem domowym. W praktyce napotykano wiele trudności w ich przygotowaniu. Nauczyciele domowi nie zgłaszali władzom szkolnym informacji o podjęciu obowiązków w domach prywatnych z obawy przed kontrolą oraz ze strachu przed karą grzywny. Wiele osób nie posiadało potrzebnych świadectw, upoważnień lub pozwoleń. Nie respektowano ani zarządzenia wymagającego informowania właściwych władz szkolnych o każdej zmianie miejsca pracy oraz przedstawiania zaświadczenia z domu, w którym pełnione były obowiązki, jak i świadectw upoważniających do wykonywania zawodu. Nie tylko nauczyciele nie podporządkowywali się zaleceniom władz szkolnych. Apele kierowane do pracodawców o zgłaszanie informacji o zatrudnieniu pedagoga w domu prywatnym także nie zawsze były skuteczne.


Słowa kluczowe


gubernia lubelska; Królestwo Polskie; Gimnazjum Wojewódzkie Lubelskie; nauczyciel domowy; edukacja domowa

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archiwum Państwowe w Lublinie, Zespół Gimnazjum Wojewódzkie Lubelskie, sygn. 47, 117, 130, 205, 257, 305, 323, 396, 398, 399, 400, 401, 410, 430, 503, 505–512, 514–516, 519–522, 562–563, 868.

Najwyżej zatwierdzona ustawa dla instytutów naukowych prywatnych, guwernerów i nauczycieli domowych w Królestwie Polskiem, w: Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Oświecenia, t. 5, J. Goldman, Warszawa 1868.

Arct S., Słownik ilustrowany języka polskiego, t. 1, M. Arct, Warszawa 1929.

Caban W., Nauczycielki w szkołach elementarnych w Królestwie Polskim w pierwszej połowie XIX wieku, w: Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX w. Zbiór studiów, t. 2, cz. 2, red. A. Żarnowska, A Szwarc, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1992, s. 173–178.

Chyra Z., Nauczyciele prywatni 1764–1807, w: Społeczeństwo polskie XVIII i XIX wieku. Studia o uwarstwieniu i ruchliwości społecznej, t. 6, red. J. Leskiewiczowa, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 1974.

Eger F., Słówko o obowiązkach rodziców i nauczycielek w prowadzeniu dzieci, „Kronika Rodzinna” 1874, nr 12, s. 191.

Encyklopedyczny słownik wyrazów obcych, red. S. Lam, Księgarnia Wydawnicza Trzaski, Everta i Michalskiego, Warszawa 1939.

Grudzińska A., O powołaniu kobiety, w: Dziewczę polskie. Książka zbiorowa dla dorastających panien, ułożona pod red. A. Szycówny, E. Wende, Warszawa 1914.

Koestler N., Kobiety polskie między społeczeństwem tradycyjnym a nowoczesnym, w: Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX w. Zbiór studiów, t. 2, cz. 1, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1992, s. 31–42.

Nauczanie domowe dzieci polskich od XVIII do XX wieku. Zbiór studiów, red. K. Jakubiak, A. Winiarz, Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2004.

Nawrot-Borowska M., Nauczanie domowe na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX i początkach XX wieku – zapatrywania teoretyczne i praktyka, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2011.

Nietyksza M., Przemiany aktywności zawodowej kobiet. Warszawa na przełomie XIX i XX wieku, w: Kobieta i społeczeństwo na ziemiach polskich w XIX w. Zbiór studiów, red. A. Żarnowska, A Szwarc, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1990, s. 99–114.

Niklewska J., Być kobietą pracującą – czyli dola warszawskiej nauczycielki na przełomie XIX i XX wieku, w: Kobieta i edukacja na ziemiach polskich w XIX i XX w. Zbiór studiów, t. 2, cz. 2, red. A. Żarnowska i A. Szwarc, Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1992, s. 179–187.

Orzeszkowa E., Kilka słów o kobietach, A.J. Rogosz, Lwów 1873.

Podręczna encyklopedia pedagogiczna, w opracowaniu F. Kierskiego, t. 1, Lwów–Warszawa 1923.

Praca kobiet, „Bluszcz” 1899, nr 36, s. 282.

Słownik języka polskiego, t. 1, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, Nakładem prenumeratorów. W drukarni E. Lubowskiego i S-ki, Warszawa 1900.

Słownik języka polskiego, cz. 1, wypracowany przez A. Zdanowicza, M. Bohusza Szyszkę, J. Filipowicza, W. Tomaszewicza, F. Czepielińskiego i W. Korotyńskiego, z udziałem B. Trentowskiego, Czcionkami A. Marcinkowskiego, Wilno 1861.

Szycówna A., Nauczanie domowe, w: Encyklopedia wychowawcza, red J.T. Lubomirski, E. Stawiński, S. Przystański, J.K. Plebański, Skł. gł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1881.

Wawrzykowska-Wierciochowa D., Od prządki do astronautki. Z dziejów kobiety polskiej, jej pracy i osiągnięć, Wydawnictwo Związkowe CRZZ, Warszawa 1963.

Wychowanie w rodzinie od starożytności po wiek XX. Zbiór studiów, red. J. Jundziłł, Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Bydgoszcz 1994.

Żarnowska A., Praca zarobkowa kobiet i ich aspiracje zawodowe w środowisku robotniczym i inteligenckim na przełomie XIX i XX wieku, w: Kobieta i praca. Wiek XIX i XX. Zbiór studiów, t. 6, red. A. Żarnowska, A Szwarc, DiG, Warszawa 2000.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Aktualne numery
ISSN 2450-5358

e-ISSN 2450-5366

Poprzedni: ISSN 2299-4890

Partnerzy platformy czasopism