Źródła do badań nad ochronkami jako instytucjami opiekuńczo-wychowawczymi w Królestwie Polskim w XIX i na początku XX wieku

Aneta Bołdyrew

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SPI.2016.2.013

Abstrakt


Przedmiotem badań niniejszego artykułu są ochronki i ich miejsce w systemie opiekuńczo-wychowawczym w Królestwie Polskim w dobie zaborów. Były one zakładane początkowo przez towarzystwa dobroczynne, później także przez inne organizacje społeczne, gminy wyznaniowe, zgromadzenia zakonne oraz osoby prywatne. Zdecydowany wzrost liczby ochronek w miastach i na wsiach Królestwa miał miejsce na początku XX wieku. Problem ten nie jest dokładnie zbadany przez historyków i pedagogów, tymczasem zachowało się wiele źródeł, które przekazują informacje na temat okoliczności i zasad zakładania oraz funkcjonowania ochronek. Celem tekstu jest wskazanie najważniejszych grup źródeł historycznych, przydatnych w badaniach nad tym tematem. Są to m.in. materiały archiwalne, zawarte w Archiwum Głównym Akt Dawnych oraz w archiwach państwowych. Ważną kategorią źródłową są monografie polskich społeczników i intelektualistów, propagujące zakładanie placówek opiekuńczo-wychowawczych dla dzieci. Dużą wartość w badaniach nad ochronkami mają źródła epistolograficzne i memuarystyka, tworzone przez założycieli, pracowników i wychowanków ochronek. Wiele informacji na temat działalności ochronek znajduje się w pamiętnikach, dziennikach i wspomnieniach, z których część wydano drukiem, część pozostaje w zasobach archiwalnych. Szczególnie wartościową kategorią źródeł jest czasopiśmiennictwo. Na łamach prasy społeczno-kulturalnej, fachowej, wyznaniowej, kobiecej oraz w codziennych gazetach zamieszczano sprawozdania z działalności konkretnych placówek oraz artykuły na temat znaczenia ochronek w modernizacji systemu opieki i wychowania oraz stosowanych w nich metodach i formach pracy.


Słowa kluczowe


ochronka; działalność opiekuńczo-wychowawcza; źródła;Królestwo Polskie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archiwum Główne Akt Dawnych, Kancelaria Generał-Gubernatora Warszawskiego, sygn. 8012.

Archiwum Główne Akt Dawnych, Rada Główna Opiekuńcza, sygn. 60–73.

Archiwum Naukowe Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego, sygn. B 1610, B 1620, B 1847.

Archiwum Państwowe w Łodzi, Rząd Gubernialny Piotrkowski, Kancelaria Prezydialna, sygn. 294.

Bliziński W., Wspomnienia z mego życia i pracy, oprac. G. Waliś, Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Kalisz 2003.

Bołdyrew A., Społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec patologii społecznych w latach 1864–1914, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2016.

Cieszkowski A., O ochronach wiejskich, „Biblioteka Warszawska” 1842, t. 1.

Dzieci łódzkie, „Tygodnik Ilustrowany” 1907, nr 12.

E.J., Korespondencja, „Izraelita” 1866, nr 10.

G. [Korczak J.], Tandeta dobroczynna, „Głos” 1904, nr 11.

Galek C., Myśl pedagogiczna Bolesława Prusa na tle pozytywizmu polskiego, Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu, Zamość 2005.

Goltz A., Ochronki wiejskie, Księgarnia Celsa Lewickiego, wyd. 2, Warszawa 1861.

Górski L., Ochronki wiejskie, Drukarnia Noskowskiego, Warszawa 1899.

Groźne opuszczenie, „Kronika Rodzinna” 1890, nr 3.

Haratyk A., Udział społeczeństwa galicyjskiego w opiece nad dziećmi ubogimi i osieroconymi (1867–1914), Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2007.

J.G., Ochrony, „Przegląd Katolicki” 1864, nr 37, 38.

Jakubiak K., Początki polskiej pedagogiki przedszkolnej, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce” 2015, nr 4.

Kalendarz Informacyjno-Encyklopedyczny na rok przestępny 1904, Warszawa 1904.

Kępski C., Lubelskie Towarzystwo Dobroczynności (1815–1952), Wydawnictwo KUL, Lublin 2011.

Koźmiński H., Pisma, t. 5: Listy do Zgromadzenia Sióstr Służek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanej 1884–1916, oprac. H.I. Szumił, Instytut Bł. Honorata Koźmińskiego, Warszawa 1997.

Krzywicki L., Uspołecznienie pieczy macierzyńskiej, w: tenże, Dzieła, t. 5, red. A. Osiadacz-Molska, PWN, Warszawa 1960.

List do redakcji, „Zwiastun Ewangeliczny” 1904, nr 3.

Loyola-Opiela M., Integralna pedagogika przedszkolna w systemie wychowania Edmunda Bojanowskiego: kontynuacja i zmiana, Wydawnictwo KUL, Lublin 2013.

Marciszewska S., Rady i wskazówki dla kierujących ochronami, Druk Piotra Laskauera i S-ki, Warszawa 1906.

Markiewiczowa H., Działalność opiekuńczo-wychowawcza Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności 1814–1914, Wydawnictwo APS, Warszawa 2002.

Mazurek M.H., Powstanie i rozwój ukrytych zgromadzeń bł. Honorata Koźmińskiego w latach 1874–1908, oprac. H.I. Szumił, Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia, Sandomierz 2009.

Na widnokręgach, „Głos” 1904, nr 15.

Natanson L., Urywki w kwestyi wychowania, Wydawnictwo H. Natansona, Warszawa 1861.

Notatki statystyczne, „Głos” 1895, nr 5.

Nowa ochrona, „Przegląd Pedagogiczny” 1901, nr 10.

O potrzebie u nas wiejskich ochron, „Przegląd Tygodniowy” 1875, nr 27.

Ochrony dla wiejskich dzieci, „Kronika Rodzinna” 1893, nr 9.

Ochrony dziecięce, „Przegląd Katolicki” 1895, t. 33.

Ochrony, „Izraelita” 1866, nr 17.

Opieka nad dzieckiem w Galicji, red. A. Meissner, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2002.

Pietkiewicz Z., Opieka społeczna. Dzieci, „Prawda” 1900, nr 47.

Pogadanki, „Izraelita” 1872, nr 27.

Prus B., Kroniki, t. 3, oprac. Z. Szweykowski, PIW, Warszawa 1954.

Robotnicy piszą. Pamiętniki robotników, oprac. Z. Mysłakowski, F. Gross, Księgarnia Powszechna, Kraków 1938.

Roszkowski M., O potrzebie zakładania u nas ochron dla dzieci, „Zdrowie” 1903, nr 6–7.

Silva Rerum, „Kronika Rodzinna” 1881, t. 9.

Silva Rerum, „Kronika Rodzinna” 1883, nr 17.

Sosnowska J., Działalność socjalna i opiekuńczo-wychowawcza Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności (1885–1940), Wydawnictwo UŁ, Łódź 2011.

Sprawozdanie Komitetu budowy nowego gmachu Ochrony Katolickiej w Pabjanicach, Pabianice 1910.

Sprawozdanie Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności za rok 1907, Warszawa 1908.

Verdmon-Jacques de L., Krótka gieografja Królestwa Polskiego, M. Arct, Warszawa 1912.

Walasek A., Opieka i wychowanie małego dziecka na łamach czasopism przełomu XIX i XX wieku, Oficyna Wydawnicza Atut – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław 2015.

Weryho M., W sprawie ochron. Wskazówki dla osób zakładających ochrony wiejskie, Gebethner i Wolff, Warszawa 1906.

Weznaki J., Na widowni, „Głos” 1896, nr 8.

„Wieniec” 1862, nr 11, s. 1–4.

Z naszych okolic, „Echa Płockie i Łomżyńskie” 1902, nr 77.

Z Ochronki T-wa Wspomagania biednych, „Łowiczanin” 1911, nr 8.

Z Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego, „Medycyna” 1904, nr 2.


Refbacks

  • There are currently no refbacks.


              

Czasopismo otrzymało dofinansowanie w ramach działalności upowszechniającej naukę DUN na lata 2019-2020 w ramach projektu: „Tłumaczenia i usługi edytorsko-wydawnicze i oraz poligraficzne kwartalnika Studia Paedagogica Ignatiana” – zadanie finansowane w ramach umowy nr 882/P-DUN/2019 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych na działalność upowszechniającą naukę

ISSN 2450-5358   e-ISSN 2450-5366

Partnerzy platformy czasopism