Rodzicielskie postrzeganie własnej sprawczości w wychowaniu cyfrowym dzieci – analiza doświadczeń
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.1.002Słowa kluczowe
sprawczość rodzicielska, wychowanie cyfrowe, kompetencje medialne rodziców, dzieciństwo cyfrowe, relacja rodzic–dziecko w środowisku onlineAbstrakt
Powszechna obecność technologii cyfrowych w życiu dzieci stawia rodziców przed nowymi wyzwaniami wychowawczymi, wymagając poczucia wpływu i skuteczności w kształtowaniu odpowiedzialnych postaw medialnych. Zrozumienie, jak postrzegają własną sprawczość, pozwala lepiej diagnozować ich potrzeby, bariery i strategie.
Celem badań była rekonstrukcja obrazów postrzegania przez rodziców dzieci w wieku 9–11 lat własnej sprawczości w obszarze wychowania cyfrowego, rozumianej jako subiektywna ocena skuteczności w realizowaniu zadań wychowawczych w cyfrowym świecie dziecka. Badania przeprowadzono w strategii jakościowej, wykorzystując indywidualne wywiady pogłębione z osiemnastoma rodzicami. Zgromadzony materiał poddano jakościowej analizie tematycznej.
Rodzice ujmują swoją sprawczość poprzez role kontrolera, przewodnika, towarzysza i „tego złego”. Sprawczość wzmacniają relacje z dzieckiem, konsekwencja i zachowanie równowagi online–offline, natomiast ograniczają ją brak wsparcia otoczenia, niskie kompetencje cyfrowe i zmęczenie odpowiedzialnością. Sprawczość rodzicielska w wychowaniu cyfrowym ma charakter relacyjny i dynamiczny, wynika z kompetencji, ale też zdolności funkcjonowania w złożonym środowisku cyfrowym. Wiąże się z napięciem między ochroną dziecka a poszanowaniem jego autonomii. Rodzice potrzebują nie tylko narzędzi technicznych, lecz także wsparcia w budowaniu relacji, edukacji medialnej i wspólnot wychowawczych ułatwiających konsekwentne działanie.
Bibliografia
Ahearn L.M. (2010). Agency and Language, [w:] J. Jaspers, J.-O. Östman, J. Verschueren (red.), Society and Language Use, t. 7, Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, s. 28–48.
Banić L., Orehovački T. (2024). A Comparison of Parenting Strategies in a Digital Environment: A Systematic Literature Review, „Multimodal Technologies and Interaction”, t. 8, nr 4, art. 32, https://doi.org/10.3390/mti8040032
Biesta G., Tedder M. (2007). Agency and Learning in the Life-course: Towards an Ecological Perspective, „Studies in the Education of Adults”, t. 39, nr 2, s. 132–149, https://doi.org/10.1080/02660830.2007.11661545
Bigaj M. (2023). Wychowanie przy ekranie. Jak przygotować dziecko do życia w sieci?, Warszawa: W.A.B.
Braun V., Clarke V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology, „Qualitative Research in Psychology”, t. 3, nr 2, s. 77–101, http://dx.doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Braun V., Clarke V. (2022). Thematic Analysis. A Practical Guide, London: Sage.
Braun V., Clarke V. (2024). Analiza tematyczna: praktyczny przewodnik, przeł. D. Przygucka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Davies K. (2024). Dziecko w świecie technologii. Wychowanie w cyfrowej rzeczywistości, przeł. K. Kalinowski, Kraków: Wydawnictwo Copernicus Center Press.
Doucleff M. (2023). „Anti-dopamine Parenting” Can Curb a Kid’s Craving for Screens or Sweets, NPR, June 17, https://www.npr.org/2023/06/17/1182974637/anti-dopamine-parenting-can-curb-a-kids-craving-for-screens-or-sweets [dostęp: 15.10.2025].
Dziekońska J. (2023a). Experiencing Hybrid Childhood in the Age of „Intensive Parenting” – Research Results, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, t. 42, nr 4, s. 97–111, https://doi.org/10.17951/lrp.2023.42.4.97-111
Dziekońska J. (2023b). Z trzepaka na TikToka – czyli na tropach nowych przestrzeni dzieciństwa. Doniesienie z badań fokusowych, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, t. 18, nr 2(69), s. 9–17, https://doi.org/10.35765/eetp.2023.1869.01
Dziekońska J. (2024). Wychowanie cyfrowe dzieci i młodzieży zanurzonych w Internecie. Rodzicielskie strategie, przekonania i trudności, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, t. 633, nr 8, s. 48-60, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8658
Giddens A. (2003). Stanowienie społeczeństwa. Zarys teorii strukturyzacji, przeł. S. Amsterdamski, Poznań: Zysk i S-ka.
Holloway D., Green L., Livingstone S. (2013). Zero to Eight: Young Children and Their Internet Use, London: EU Kids Online, London School of Economics and Political Science.
Kowalik-Olubińska M. (2021). Dzieci aktorami w przestrzeniach życia społecznego. Sprawczość w sieci relacji, Toruń: Akapit Wydawnictwo Edukacyjne.
Krzywosz-Rynkiewicz B. (2025). Młodzi w świecie technologii cyfrowych. Diagnoza zagrożeń i przewodnik po dobrych praktykach dla nauczycieli i wychowawców dzieci i młodszych nastolatków, Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
Livingstone S., Mascheroni G., Dreier M., Chaudron S., Lagae K. (2015). How Parents of Young Children Manage Digital Devices at Home: The Role of Income, Education and Parental Style, London: EU Kids Online, London School of Economics and Political Science.
Nowicka E.J. (2023). Edukacja medialna wobec zagrożeń w cyfrowym świecie dziecka, „Wychowanie w Rodzinie”, t. 30, nr 4, s. 197–208, https://doi.org/10.61905/wwr/177279
Raithelhuber E. (2016). Extending Agency: The Merit of Relational Approaches for Childhood Studies, [w:] F. Esser, M.S. Baader, T. Betz, B. Hungerland (red.), Receptualising Agency and Childhood, London–New York: Taylor & Francis, s. 89–101.
Rosen L.D., Cheever N.A., Carrier L.M. (2008). The Association of Parenting Style and Child Age with Parental Limit Setting and Adolescent MySpace Behawior, „Journal of Applied Developmental Psychology”, t. 29, nr 6, s. 459–471, https://doi.org/10.1016/j.appdev.2008.07.005
Sztompka P. (2014). Evolving Focus on Human Agency in Contemporary Social Theory, [w:] P. Sztompka (red.) Agency and Structure: Reorienting Social Theory, London–New York: Routledge, s. 25–60.
Valcke M., Bonte S., De Wever B., Rots I. (2010). Internet Parenting Styles and the Impact on Internet Use of Primary School Children, „Computers & Education”, t. 55, nr 2, s. 454–464, https://doi.org/10.1016/j.compedu.2010.02.009
Zirakbash F., Savic M., Cook K. (2023). Young Parents and Digital Technologies: Navigating Pathways to Enhance Agency for Vulnerable Mothers, „Journal of Technology in Human Services”, t. 41, nr 1, s. 43–64, https://doi.org/10.1080/15228835.2023.2169855
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Joanna Dziekońska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 59
Liczba cytowań: 0
