Poczucie osamotnienia osób słabowidzących. Struktura i uwarunkowania psychospołeczne
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.1.004Słowa kluczowe
poczucie osamotnienia, wsparcie społeczne, nadzieja podstawowa, poczucie własnej skuteczności, osoby słabowidząceAbstrakt
Problematyka poczucia osamotnienia i jego korelatów jest eksplorowana w różnych grupach badawczych, także wśród osób z niepełnosprawnością wzroku. Nie wszystkie korelaty są wystarczająco poznane. Celem badań jest scharakteryzowanie poczucia osamotnienia osób słabowidzących w kontekście struktury oraz uwarunkowań psychospołecznych. Na podstawie literatury przedmiotu do wspomnianych uwarunkowań zaliczono: wsparcie społeczne, nadzieję podstawową, poczucie własnej skuteczności. Eksploracją objęto 89 dorosłych ze słabym widzeniem. Zastosowano wystandaryzowane narzędzia badawcze: Skalę Poczucia Osamotnienia (UCLA), Kwestionariusz Wsparcia Społecznego (NSSQ), Kwestionariusz Nadziei Podstawowej (BHI-12), Skalę Uogólnionej Własnej Skuteczności (GSES).
Analiza wykazała, że badani słabowidzący w pewnym zakresie czują się osamotnieni. Co prawda wyniki szczegółowe świadczą o powiązaniu społecznym, umiarkowanym poczuciu przynależności do grupy, ale nie można pominąć doświadczanego opuszczenia, odrzucenia i odizolowania od innych. Respondenci ze słabym widzeniem w największym zakresie mogą liczyć na wsparcie instrumentalne, a następnie emocjonalne i afirmacyjne. Charakteryzują ich zbliżone wyniki odnoszące się do nadziei podstawowej oraz poczucia własnej skuteczności. Ponadto badania własne potwierdzają predykcyjną rolę uwzględnionych czynników psychospołecznych, tj. wsparcia społecznego, nadziei podstawowej, poczucia własnej skuteczności, które są znaczące dla kształtowania poczucia osamotnienia osób słabowidzących. W kontekście uzyskanych wyników należy zwrócić uwagę na usuwanie barier utrudniających im uczestnictwo w życiu społecznym oraz dążyć do wzmacniania ich zasobów psychospołecznych.
Bibliografia
Al Khatib S.A. (2012). Exploring the Relationship among Loneliness, Self-esteem, Self-efficacy and Gender in United Arab Emirates College Students, „Europe’s Journal of Psychology”, t. 8, nr 1, s. 159–181.
Alma M.A., Van der Mei S.F., Feitsma W.N., Groothoff J.W., Van Tilburg T.G., Suurmeijer T.P. (2011). Loneliness and Self-management Abilities in the Visually Impaired Elderly, „Journal of Aging and Health”, t. 23, nr 5, s. 843–861.
Bandura A. (2007). Teoria społecznego uczenia się, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Barron C.R., Foxall M.J., Von-Dollen K., Jones P.A., Shull K.A. (1994). Marital Status, Social Support and Loneliness in Visually Impaired Elderly People, „Journal of Advanced Nursing”, t. 19, s. 272–280.
Barron C.R., Foxall M.J., Von-Dollen K., Shull K.A., Jones P.A. (1992). Loneliness in Low Vision Older Women, „Issues in Mental Health Nursing”, t. 13, nr 4, s. 387–401.
Brody B.L., Roch-Levecq A.C., Gamst A.C., Maclean K., Kaplan R.M., Brown S.I. (2002). Self-management of Age-related Macular Degeneration and Quality of Life: A Randomized Controlled Trial, „Archives of Ophthalmology”, t. 120, nr 11, s. 1477–1483.
Brunes A., Hansen M.B., Heir T. (2019). Loneliness among Adults with Visual Impairment: Prevalence, Associated Factors, and Relationship to Life Satisfaction, „Health and Quality of Life Outcomes”, t. 17, nr 24, s. 1–7.
Buksik D. (2010). Refleksja nad nadzieją w perspektywie psychologii egzystencjalnej, „Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio”, t. 2, nr 2, s. 5–12.
Byra S. (2012). Przystosowanie do życia z niepełnosprawnością ruchową i chorobą przewlekła. Struktura i uwarunkowania, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Carabellese C., Appollonio I., Rozzini R., Bianchetti A., Frisoni G.B., Frattola L. (1993). Sensory Impairment and Quality of Life in a Community Elderly Population, „Journal of the American Geriatrics Society”, t. 41, s. 401–407.
Chu H.-Y., Chan H.-S. (2022). Loneliness and Social Support among the Middle-aged and Elderly People with Visual Impairment, „International Journal of Environmental Research and Public Health”, t. 19, art. 14600.
Evans R.L. (1983). Loneliness, Depression, and Social Activity After Determination of Legal Blindness, „Psychological Reports”, t. 52, s. 603–608.
Foxall M.J., Barron C.R., Von-Dollen K., Jones P.A., Shull K.A. (1992). Predictors of Loneliness in Low-vision Adults, „Western Journal of Nursing Research”, t. 14, nr 1, s. 86–99.
Fry P.S., Debats D.L. (2002). Self-efficacy Beliefs as Predictors of Loneliness and Psychological Distress in Older Adults, „The International Journal of Aging and Human Development”, t. 55, nr 3, s. 233–269.
George A., Duquette C. (2006). The Psychosocial Experiences of a Student with Low Vision, „Journal of Visual Impairment & Blindness”, t. 100, s. 152–163.
Hadidi M.S., Al Khateeb J.M. (2013). Loneliness among Students with Blindness and Sighted Students in Jordan: A Brief Report, „International Journal of Disability, Development and Education”, t. 60, s. 167–172.
Heppe E.C, Kef S., de Moor M.H., Schuengel C. (2020). Loneliness in Young Adults with a Visual Impairment: Links with Perceived Social Support in a Twenty-year Longitudinal Study, „Research In Developmental Disabilities”, t. 101, art. 103634.
Hill A.R., Aspinall P.A., Cotton L. (2004). Satisfaction as a Low-vision Service Outcome Measure, „Visual Impairment Research”, t. 6, nr 2–3, s. 73–87.
Jackson S.E., Hackett R.A., Pardhan S., Smith L., Steptoe A. (2019). Association of Perceived Discrimination with Emotional Well-being in Older Adults with Visual Impairment, „JAMA Ophthalmology”, t. 137, nr 7, s. 825–832.
Jones D.A., Victor C.R., Vetter N.A. (1985). The Problem of Loneliness in the Elderly in the Community: Characteristics of Those Who Are Lonely and the Factors Related to Loneliness, „The Journal of the Royal College of General Practitioners”, t. 35, s. 136–139.
Juczyński Z. (2000). Poczucie własnej skuteczności: teoria i pomiar, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica”, t. 4, s. 11–23.
Kef S. (2002). Psychosocial Adjustment and the Meaning of Social Support for Visually Impaired Adolescents, „Journal of Visual Impairment & Blindness”, t. 96, nr 1, s. 22–37.
Kirenko J. (2002). Wsparcie społeczne osób z niepełnosprawnością, Ryki: Wyższa Szkoła Umiejętności Pedagogicznych i Zarządzania.
Martens W.H.J., Palermo G.B. (2005). Loneliness and Associated Violent Antisocial Behavior: Analysis of the Case Reports of Jeffrey Dahmer and Dennis Nilsen, „International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology”, t. 49, s. 298–307.
McGaha C.G., Farran D.C. (2001). Interactions in an Inclusive Classroom: The Effects of Visual Status and Setting, „Journal of Visual Impairment & Blindness”, t. 95, s. 80–94.
Norowzian M. (2006). The Emotional Impact of Diagnosis, „New Beacon”, t. 10, s. 21–23.
Osaba M., Doro J., Liberal M., Lagunas J., Kuo J.C., Revigio V.E. (2019). Relationship between Legal Blindness and Depression, „Medical Hypothesis, Discovery & Innovation Ophthalmology Journal”, t. 8, nr 4, s. 306–311.
Parveen A., Jan S., Gul A. (2012). Exploring the Relationship between Loneliness and Self-efficacy among Adolescent Students of Kashmir Valley, „Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation”, t. 32, nr 3, s. 32412–32424.
Pinquart M., Pfeiffer J.P. (2011). Psychological Well-being in Visually Impaired and Unimpaired Individuals: A Meta-analysis, „British Journal of Visual Impairment”, t. 29, nr 1, s. 27–45.
Pinquart M., Pfeiffer J.P. (2014). Change in Psychological Problems of Adolescents with and without Visual Impairment, „European Child & Adolescent Psychiatry”, t. 23, s. 571–578.
Rembowski J. (1992). Samotność, Gdańsk: Wydawnictwo UG.
Rokach A. (2019). The Psychological Journey to and from Loneliness: Development, Causes, and Effects of Social and Emotional Isolation, Cambridge: Academic Press.
Rokach A., Berman D., Rose A. (2021). Loneliness of the Blind and the Visually Impaired, „Frontiers in Psychology”, t. 12, art. 641711.
Rokach A, Rose A, Berman D. (2021). The Visually Impaired and How They Cope with Loneliness, „Journal of Psychology and Psychotherapy Research”, t. 8, s. 22–28.
Saskia T.I. (2021). Loneliness among Adult with Visual Impairment, „Sriwijaya Journal of Ophthalmology”, t. 4, nr 1, s. 75–78.
Schwarzer R., Fuchs R. (1995). Self-efficacy and Health Behaviours, [w:] M. Conner, P. Norman (red.), Predicting Health Behaviors, Buckingham–Philadelphia: Open University Press, s. 163–196.
Szabała B. (2013). Wsparcie społeczne młodych dorosłych z niepełnosprawnością wzrokową, [w:] E. Zasępa (red.), Doświadczanie choroby i niepełnosprawności, Warszawa: Wydawnictwo APS, s. 153–174.
Trzebiński J., Zięba M. (2003). Kwestionariusz nadziei podstawowej – BHI-12, Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Trzebiński J., Zięba M. (2003a) Nadzieja, strata i rozwój. „Psychologia Jakości Życia”, t. 2, nr 1, s. 5–33.
Trzebiński J., Zięba M. (2004). Basic Hope as a World-view: An Outline of a Concept, „Polish Psychological Bulletin”, t. 35, s. 173–182.
Upton L.R., Bush B.A., Taylor R.E. (1998). Stress, Coping, and Adjustment of Adventitiously Blind Male Veterans with and without Diabetes Mellitus, „Journal of Visual Impairment & Blindness”, t. 92, s. 656–665.
Verstraten P., Brinkmann W., Stevens N., Schouten J. (2005). Loneliness, Adaptation to Vision Impairment, Social Support and Depression among Visually Impaired Elderly, „International Congress Series”, t. 1282, s. 317–321.
Wagner E. (2004). Development and Implementation of a Curriculum to Develop Social Competence for Students with Visual Impairments in Germany, „Journal of Visual Impairment & Blindness”, t. 98, nr 11, s. 703–710.
Williams R.A., Brody B.L., Thomas R.G., Kaplan R.M., Brown S.I. (1998). The Psychosocial Impact of Macular Degeneration, „Archives of Ophthalmological Research”, t. 116, s. 514–520.
Yildirim D., Akman O., Ozturk S., Yakin O. (2024). The Correlation between Death Anxiety, Loneliness and Hope Levels in Patients Treated in the Cardiac Intensive Care Unit, „Nursing in Critical Care Call for Papers”, t. 29, s. 486–492.
Zhang X.J., Wang A.P. (2011). Development of a Psychosocial Adaptation Questionnaire for Chinese Patients with Visual Impairments, „Journal of Clinical Nursing”, t. 20, s. 2822–2829.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Beata Szabała
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 55
Liczba cytowań: 0
