Terra Jesuitica Grodniensia: On the Religious Houses Dependent on the Jesuit College in Grodno
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2019.4.002Keywords
Society of Jesus, Polish-Lithuanian Commonwealth, college, Terra Jesuitica Grodniensia, missionsAbstract
The history of the Jesuit college in Grodno has been presented in encyclopedic and tourist publications. Many issues have been developed by historians of architecture and culture. This allows one to refer to research in Russian, Belarusian and Polish without unnecessary repetition. This article presents the results of a study on the presence of the Society of Jesus on the border of present-day Lithuania, Poland and Belarus. Apart from the architectural ensemble of the Jesuit College in Grodno (Hrodna), other tangible traces of the cultural heritage of the Jesuits in this territory are poorly preserved. Therefore, the article outlines the history of the missions in Merecz, Urdomin and Rotnica (now Merkinė, Rudamina and Ratnyčia in Lithuania), Hołny (now Hołny Wolmera in Poland) and Kotra, Dziembrowo and Wołkowysk (now Kotra, Dembrov and Vawkavysk in Belarus). The development of these posts, dependent on the College in Grodno, was linked with important yet little-known events in the history of culture and education in the Polish-Lithuanian Commonwealth. Currently, in many places, there is no object that would be associated with the presence of Jesuits, although nothing prevents one from using historical and cultural research results or integrating oneself to discover historical facts and artefacts in cultural objects that can be protected.
References
Akty, izdavaemye Vilenskoû arheografičeskoû komissieû, vol. 7 (1867–1915). Vilno.
Archiwum domu Radziwiłłów: (Listy ks. M.K. Radzwiłła Sierotki, Jana Zamoyskiego, Lwa Sapiehy) (1885). Kraków.
ARSI (Archivum Romanum Societatis Iesu), Lit. 56: Cat. Brev. 1679, f. 245–245v.
ARSI, Lit. 40, f. 290.
ARSI, Lit. 50, f. 189.
ARSI, Lit. 58: Cat. Brev. 1740/41, f. 124v.
ARSI, Lit. 59. Cat. brev. 1759–60, f. 50–51. Typ. Acad. Vilnae, pp. IX–XI.
ARSI, Lit. 59: Cat. Brev. 1756/57, pp. I–LVIII.
ARSI, Lit. 59: Cat. brev. 1756–57. Typ. Acad. Vilnae, pp. XII–XIV.
ARSI. Pol. 75, f. 161 (Elenhus benefactorum Collegii Grodnensis elogiae propositus, f. 157–164v).
Biblioteka Naukowa Księży Jezuitów w Krakowie. Fot. 149, k. 1-19: Cat. Brev. 1750-1751 pp. VI-VII.
Ep. Iosif (Sokolov) (1899). Grodnenskij pravoslavnyj kalendarʹ, Ilipravoslavie v Brestsko-Grodnenskoj zeml.
Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka. Signature 43-23855: Inwentarz rzeczy kościelnych zgromadzenia akademickiego wołkowyskiego, roku 1797 przejrzany, spisany i oddany do rąk j.w.j.m. księdza Pilchowskiego, biskupa echineńskiego, sufragana, dziekana i oficjała wileńskiego, za wyraźnym rozkazem i urządzeniem tegoż j.w. biskupa […] dnia 21 miesiąca augusta, k. 1-5v.
Volumina legum: prawa, konstytucie y przywileje Krolestwa Polskiego, Wielkiego Xięstwa Litewskiego y wszystkich prowincyi należących na walnych seymiech koronnych od seymu wiślickiego roku pańskiego 1347 aż do ostatniego seymu uchwalone: przedruk zbioru praw staraniem XX. Pijarów w Warszawie, od roku 1732 do roku 1782 wydanego, vol. V (1860). Petersburg.
Ausz M.G. (2017). “Szkoły pijarskie na terenie Białorusi,” Studia Białorutenistyczne, 11.
Bažènava V.D., Ârašèvìč A.A. (2005). Grodzenskì kafedralʹny kascël svâtoga Francyska Ksaveryâ, Mìnsk: Belarus.
Borowik P. (2005). Jurydyki miasta Grodna w XV – XVIII wieku, Supraśl: Collegium Suprasliense.
Darowski R. (1997). “Skorulski Antoni Adam,” in Polski słownik biograficzny, vol. 38, Kraków–Warszawa: Instytut Historii PAN, pp. 270–272.
Grzebień L. (ed.). (1996). Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995, Kraków: Wydawnictwo WAM.
Hołowacze (1900), in B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski (eds.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, vol. XV, part 1, Warszawa: Druk “Wieku” Nowy Świat no. 61, p. 569.
Kałamajska-Saeed, M. (2002). “Cudowny obraz Matki Boskiej Studenckiej z kościoła jezuitów w Grodnie,” Roczniki Humanistyczne, vol. 50, no. 4, pp. 517–525.
Kłapkowski W. (1938). “Konwent Dominikanów w Sejnach,” Ateneum Wileńskie, vol. 13, no. 2.
Krahel T. (2003a). “Represje carskie wobec duchowieństwa diecezji wileńskiej w latach 1863–1865,” Ziemia Lidzka, no. 3(55).
Krahel T. (2003b). “Witold Kuźmicki, dziekan dąbrowski,” Czas Miłosierdzia: Białostocki biuletyn kościelny, no. 159 (July).
Kulagìn A.M. (2001). Katalìckìâ hramy na Belarusì: èncyklapedyčny davednìk, Mìnsk: Belaruskaja Èncyklapedyja.
Kurczewski J. (1912). Biskupstwo wileńskie od jego założenia aż do dni obecnych, zawierające dzieje i prace biskupów i duchowieństwa djecezji wileńskiej, oraz wykaz kościołów, klasztorów, szkół i zakładów dobroczynnych i społecznych, Wilno: J. Zawadzki.
Kvitnickaâ E.D. (1977), “Prihodskoj kostelv Grodno,” Problemy istornnarhitektury narodov SSSR, no. 4, pp. 30–38.
Lâvšuk V. (2008). “Iezuitskij kollegium v Grodno XVII–XVIII st. očerk èvolûcii zabytogo obrazovatelʹnogo učreždeniâ,” in A.F. Smalenčuka, N.U. Slìža (eds.), Garadzenskì palìmpsest. XII –XX stst., Garodnâ-Belastok: IGDB (EDU).
Link-Lenczowski A. (1979). “Pac Michał Kazimierz,” in Polski Słownik Biograficzny, vol. 24, Kraków–Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAU, pp. 728–729.
Loyola I. (2013). Opowieść pielgrzyma. Autobiografia, Kraków: Wydawnictwo WAM.
Lulewicz H. (1997). “Skorulski Andrzej,” in Polski Słownik Biograficzny, vol. 38, Warszawa–Kraków: Instytut Historii PAN, pp. 269–270.
Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła peregrynacja do Ziemi Świętej (1582–1584) (1925). Kraków: Polska Akademia Umiejętności; Warszawa: Gebethnera i Wolffa (Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, vol. 15, part 2).
Mościcki H. (1936). “Bouffał-Doroszkiewicz Franciszek,” in Polski Słownik Biograficzny, vol. 2, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, p. 378.
Niesiecki K. (1839). Herbarz Polski, vol. 4, Lipsk: Breitkopf i Haertel.
Paszenda J. (1999). “Kościół pojezuicki (farny) w Grodnie,” in J. Kowalczyk (ed.)., Kultura artystyczna Wielkiego Księstwa Litewskiego w epoce baroku, Warszawa: Instytut Kultury.
Paszenda J. (2000). Budowle jezuickie w Polsce, vol. 2, Kraków: Wydawnictwo WAM.
Piramidowicz D. (2003). “Kościół parafialny p.w. Trójcy Świętej w Rosji,” in M. Kałamajska-Saeed (ed.), Kościoły i klasztory rzymsko-katolickie dawnego województwa nowogródzkiego, vol. 1, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury.
Przyboś A. (1979). “Pac Michał Kazimierz,” in Polski Słownik Biograficzny, vol. 24, Kraków–Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAU, pp. 721–728.
Rachuba A. (1994). “Rymwid Eliasz Michał,” in Polski Słownik Biograficzny, vol. 35, Kraków: pp. 554–535.
Rąkowski G. (2005). Polska egzotyczna, part I, Pruszków: Rewasz.
Rotnica (1888), in B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski (eds.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, vol. 9, Warszawa: Druk “Wieku” Nowy Świat no. 61, p. 812.
Szulc W. (1939). “Spory Akademji Wileńskiej z pijarami o wyłączne prawo na szkoły. 1723–1753,” Ateneum Wileńskie, vol. 14, no. 1, pp. 70–144.
Szybiak I. (1975). “Massalski Ignacy Jakub,” in Polski słownik biograficzny, vol. 20, Kraków–Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAU, pp. 135–139.
Szydłowski A. (2012). “Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP we wsi Kaszubińce,” Słowo Życia, no. 12(352).
Slìž N. (2010). “Lava ǔ kaplìcy Macìbožaj Studènckaj u farnym kasʹcële Garodnì,” Arche. Drugaâ Garodnâ, no.1–2, pp. 66–98.
Urdomin (1892), in B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski (eds.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, vol. 12, Warszawa: Druk “Wieku” Nowy Świat no. 61, p. 817.
Wiśniewski J. (1975). “Massalski Hrehory Afanasjewicz,” in Polski Słownik Biograficzny, vol. 20, Kraków–Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAU, p. 134.
Wołkowysk (1893), in B. Chlebowski, F. Sulimierski, W. Walewski (eds.), Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, vol. 13. Warszawa: Druk “Wieku” Nowy Świat no. 61, p. 87.
Wołyniak [Giżycki M.]. (1905). Z przeszłości powiatu wołkowyskiego, Kraków: Spółka Wydawnicza Polska.
Załęski S. (1905). Jezuici w Polsce, vol. 4, part 3, Kraków: Drukarnia A.W. Anczyca.
Zgliński M. (2006). “Kościół p.w. Najświętszego Odkupiciela i klasztor jezuitów w Wołkowysku,” in A. Betlej, P. Krasny (eds.), Sztuka Kresów Wschodnich, vol. 6, Kraków: Instytut Historii Sztuki UJ.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 1855
Number of citations: 0
