Maria Paulina Orsetti (1880–1957): A Pioneer of the Cooperative Movement and Social-Educational Activist
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.3.003Keywords
Maria Paulina Orsetti, cooperativism, cooperative movement, women’s cooperatives, student cooperatives, popular education, reading culture, librariesAbstract
The aim of this article is to outline the biography of Maria Paulina Orsetti (1880–1957), a pioneer of the cooperative movement and a social and educational activist, and to present her practical and theoretical achievements. The article employs methods appropriate to the history of education, primarily a historical method based on the analysis and critique of sources.
It outlines Orsetti’s life and work, alongside her practical and theoretical involvement in the cooperative movement, with a particular focus on the consumer movement and the socio-educational activities of cooperative movement. Orsetti is presented as a pioneer of women’s cooperatives, a promoter of student cooperatives, and a dedicated advocate for books, reading, and bookselling. As a distinguished activist in the Polish cooperative movement, her actions were guided by a desire to improve the lives of the underprivileged classes. Furthermore, she was a promoter of cooperative ideas, an author and translator of works on cooperatives and folk education, and a committed social activist. It is well worth preserving the memory of this exceptionally active woman, who dedicated her life to the idea of cooperative movementand helping others. Her legacy continues within the Polish cooperative movement, which is overseen by its highest self-governing body, the National Cooperative Council.
References
Bendkowski K. (2012). Maria Orsetti – promotorka spółdzielczości wśród kobiet, „Społemowiec Warszawski. Miesięcznik Warszawskiej Spółdzielni Spożywców”, nr 7, s. 6.
Chyra-Rolicz Z. (2014). Kobiety w spółdzielczości – od pani domu do masowej aktywizacji zawodowej 1935–1989/90, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej”, t. 13, s. 113–163.
Cwynar K.M. (2012). Maria Paulina Orsetti – krzewicielka idei kooperatyzmu. „ΣΟΦΙΑ”, nr 12, s. 323–330.
Enfield A.H. (1937). Spółdzielczość, jej problem i możliwości, przeł. M. Orsetti, Warszawa: „Społem”. Związek Spółdzielni Spożywców R.P., Liga Kooperatystek w Polsce.
Inteligencja prowincjonalna. (1914). „Kurier Lubelski”, nr 160, s. 1.
Konarski S. (1979).Maria Paulina Orsetti, w: Internetowy Polski Słownik Biograficzny (Polski Słownik Biograficzny, t. 24), https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/maria-paulina-orsetti-1880-1957-pionierka-ruchu-spoldzielczego [dostęp: 30.05.2026].
Kropotkin P. (1921). Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju, przeł. J. Hempel, Warszawa: Wydawnictwo Księgarni Społecznej „Książka”.
Laskowski P. (red.). (2019). Kooperatyzm, anarchizm, feminizm. Wybór pism. Maria Orsetti. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Magiera E. (2025). Orsetti Maria Paulina, [w:] Słownik biograficzny pedagogów polskich, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, s. 516–517.
Milewski E. (1914). Sklepy spółdzielcze. Rzecz o kooperacji spożywców, Warszawa: Księgarnia Polska B. Połonieckiego. Współdzielcza Biblioteczka „Odrodzenia” Organu Z.S. Z. i G. we Lwowie.
Minęła 89 rocznica powstania Ligi Kooperatystek w Polsce, https://krs.org.pl/muzeum/aktualnosci-muzeum/2150-minela-89-rocznica-powstania-ligi-kooperatystek-w-polsce [dostęp: 20.05.2026].
Orsetti M. (1906). W sprawie czytelni publicznej w Chełmie, „Kurier Lubelski”, nr 160.
Orsetti M. (1909). Latające komplety książek naukowych, „Przewodnik Oświatowy”, t.9, nr 1, s. 19–21.
Orsetti M. (1913).Nowa metoda organizacji czytelnictwa, [w:] Praca oświatowa, jej zadania, metody i organizacja. Podręcznik opracowany staraniem Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza, Kraków: Nakład Michał Arct, s. 269–293.
Orsetti M. (1914).Tajemnice tkaczy roczdelskich. Szkic z dziedziny kooperacji spożywczej, Warszawa: Wydawnictwo „Społem”.
Orsetti M. (1916). W pierwszą rocznicę – pamięci Edwarda Milewskiego, Lublin: Wydział Społeczno-Wychowawczy Lubelskiej Spółdzielni Spożywców.
Orsetti M. (1917). Kooperatyzm w dobie wojennej i widoki na przyszłość, [w:] M. Orsetti (red.), Ku Przyszłości. Rocznik Spółdzielczy1914/16, Lublin: Nakładem Lubelskiego Stowarzyszenia Spożywców z zapomogi Warszawskiego Związku Stowarzyszeń Spożywców, s. 83–88.
Orsetti M. (1918). Przedwojenne obrazki z belgijskiego życia spółdzielczego. Odbitka z czasopisma „Społem”, Warszawa: Nakładem Związku Socjalistycznych Stowarzyszeń Spółdzielczych.
Orsetti M. [Godwin E]. (1919). O potrzebie oparcia księgarstwa na zasadach spółdzielczych, „Społem! Kalendarz Spółdzielczy na rok 1920”, Warszawa: Nakładem Związku Polskich Stowarzyszeń Spożywczych, s. 93–95.
Orsetti M. (1921a). Co zdziałały duńskie stowarzyszenia spółdzielcze, Warszawa: Nakładem Związku Socjalistycznych Stowarzyszeń Spółdzielczych.
Orsetti M. (1921b). Socjalistyczne kooperatywy belgijskie, Warszawa: Nakładem Związku Socjalistycznych Stowarzyszeń Spółdzielczych.
Orsetti M. [Edward Godwin] (red.) (1925). Piotr Kropotkin. Zdobycie chleba, Warszawa: Na składzie Księgarni J. Czarneckiego.
Orsetti M. (1926). Robert Owen. Wielki przyjaciel ludzkości (1771–1858), Warszawa: Związek Spółdzielni Spożywców.
Orsetti M. (1927a). Karol Fourier – apostoł pracy radosnej, Warszawa: Wydawnictwo Związku Spółdzielni Spożywców R.P.
Orsetti M. (1927b). Ruch spółdzielczy za granicą,„Społem”, nr 3, s. 23–24.
Orsetti M. (1928a). Czy kobieta jest równouprawniona w ruchu spółdzielczym, „Społem” 1928, nr 11, s. 3–6.
Orsetti M. (1928b). Piotr Kropotkin (1842–1921), Warszawa: Związek Robotniczych Stowarzyszeń Spółdzielczych.
Orsetti M. (1931). Sprawa kobieca w spółdzielczości– ongiś i dziś, „Społem”, nr 20, s. 37–38.
Orsetti M. (1933). Kobieta, której na imię miliony. Rzecz o zadaniach kobiet w ruchu spółdzielczym(seria: Życiorysy zasłużonych kobiet), Kraków: Wydawnictwo Stowarzyszenia „Służba Obywatelska”.
Orsetti M. (1934a), Spółdzielnie uczniowskie w świetle ankiety GUS w r.sz.1929–1930, „Spółdzielczy Przegląd Naukowy”, z. 1.
Orsetti M. (1934b), Spółdzielnie uczniowskie w świetle ankiety GUS w r.sz.1929–1930, „Spółdzielczy Przegląd Naukowy”, z. 2, s. 2–27.
Orsetti M. (1934c), Spółdzielnie uczniowskie w świetle ankiety GUS w r.sz.1929–1930, „Spółdzielczy Przegląd Naukowy”, z. 4, s. 26–34.
Orsetti M. (1935a). Odpowiedź na ankietę, „Społem”, nr 3, s. 12–14.
Orsetti M. (1935b). Referat wygłoszony na Zjeździe Ligi Kooperatystek, „Społem”, nr 22.
Orsetti M. (1937). Liga Kooperatystek w krajach skandynawskich, „Społem”, nr 10, s. 36–37; nr 17, s. 21–23.
Orsetti M. (1938a). Słowo redakcyjne, „Sprzedawca Spółdzielczy”, nr 5, s. 8.
Orsetti M. (1938b). Motto, „Sprzedawca Spółdzielczy”, nr 1, s. 5.
Orsetti M. (red.) (1930). Edward Milewski. Sklepy społeczne (rzecz o kooperacji spożywców). Wydanie pośmiertne, Warszawa: Związek Spółdzielni Spożywców R.P.
Piechowski A. (2024). 180 lat Roczdelskiego Stowarzyszenia Sprawiedliwych Pionierów. Dziedzictwo Sprawiedliwych Pionierów, „Tęcza”, nr 11, s. 20–22.
Pietuch A. (2011). Chełmska Biblioteka Publiczna im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie – historia i teraźniejszość, [w:] Z. Gardziński, A. Stępniak, (red.), Oblicza współczesnej kultury Chełma. Instytucje – twórcy – dokonania, Chełm: Drukarnia „Kresowa”s. 71–73.
Prochowicz J. (2025).Organizatorki II RP w województwie lubelskim, https://www.senat.gov.pl/kancelaria/wydawnictwo-senackie/od-buntu-do-praw/lubelskie/ [dostęp: 30.05.2025].
Sieradzka D. (2012). Biblioteki ruchome okresu międzywojennego w Polsce (rozważania wstępne), [w:]E. Gondek, I. Socha, B. Pytlos (red.), Przestrzenie kultury i literatury. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Krystynie Heskiej-Kwaśniewicz na pięćdziesięciolecie pracy naukowej i dydaktycznej, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 346–367.
Statut Ligi Kooperatystek. (1937). Warszawa: Nakładem Ligi Kooperatystek w Polsce.
Stopińska-Pająk A. (2010).Biograficzne konteksty pierwszego polskiego podręcznika andragogicznego, „Andragogika Dorosłych”, nr 2, s. 13–33.
Świtalski Z. (1971). Spółdzielczość w świecie do 1918 roku, [w:] S. Inglot (red.), Zarys historii polskiego ruchu spółdzielczego, cz. 1: Do 1918 r., Warszawa: Zakład Wydawnictw CRS.
Tugan-Baranowski M.I. (1918).Społeczno-ekonomiczna istota kooperacji, przeł. J. Hempel, M. Orsetti, Warszawa: Warszawski Związek Stowarzyszeń Spożywczych.
Wojciechowska J. (1985). Maria Orsetti. Niestrudzona reformatorka, Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Elżbieta Magiera
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 35
Number of citations: 0
