Between Inclusion and Social Closure: Inequalities in Access to Education in Universities of the Third Age
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.1.005Keywords
Universities of the Third Age, older adults, educational inequalities, non-formal senior education,, participation and social exclusionAbstract
The aim of the article is to analyze inequalities in the participation of older adults in Universities of the Third Age (UTAs) and to identify mechanisms of exclusion that limit access to non-formal education in later life. The analysis focuses on structural, organizational, cultural, and symbolic barriers, examined in light of the diverse educational and biographical needs of older adults.
The article is based on a critical review of national and international quantitative and qualitative studies on senior education. An intersectional perspective is applied, capturing differences related to gender, social class, health and functional ability, ethnic background, economic status, and digital competences.
The analysis encompasses structural patterns of participation, constraints resulting from the quasi-academic organizational model of UTAs, health- and mobility-related barriers, social and ethnic inequalities, manifestations of ageism, and digital exclusion. The findings indicate that the dominant “active aging” ethos within UTAs promotes a “one-size-fits-all” model that privileges mobile, culturally competent, middle-class seniors while simultaneously marginalizing individuals experiencing cumulative inequalities.
The results confirm that participation in UTAs is selective and reproduces earlier educational inequalities. Underrepresented groups include individuals with lower socioeconomic status, men, persons with disabilities, members of minority groups, and residents of rural areas. These disparities result from the interplay of structural, institutional, and cultural-symbolic barriers which, through the normative model of the “ideal participant,” narrow the actual accessibility of UTAs.
The final section presents directions for action conducive to more inclusive educational practices: redefining accessibility, strengthening senior participation in designing educational offerings, introducing diversified instructional models, and implementing systematic monitoring of participation equity. UTAs can become tools for redistributing educational opportunities if they shift from selective inclusion toward an approach grounded in human rights and the recognition of diversity.
References
Adamczyk M.D. (2017). Modele edukacji osób starszych, „Edukacja – Technika – Informatyka”, nr 3(21), s. 32–37.
Błaszczak-Banasiak A., Kuruś M., Chabiera A., Nowek P. (red.) (2016). Dostępność wsparcia środowiskowego dla osób starszych w perspektywie przedstawicieli gmin województwa dolnośląskiego – analiza i zalecenia, Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
Borczyk W. (2022). List do Liderów UTW, „Ogólnopolski Biuletyn Uniwersytetów Trzeciego Wieku”, nr 1(33), s. 18.
Carragher L., Golding B. (2015). Older Men as Learners: Irish Men’s Sheds as an Intervention, „Adult Education Quarterly”, t. 65, nr 2, s. 152–168.
Casanova G., Weil J., Cerqueira M. (2023). The Evolution of Universities of the Third Age around the World: A Historical Review, „Gerontology & Geriatrics Education”, t. 45, nr 3, s. 483–498.
Castro Rojas M.D. (2021). Barriers and Supportive Factors for Older Adults Learning about and Using Information and Communication Technologies for Healthy Aging in Costa Rica, „Educational Gerontology”, t. 47, nr 10, s. 433–446.
Czerniawska O. (2009). Uniwersytet Trzeciego Wieku – 30 lat działania. Przemiany, dylematy i oczekiwania w epoce ponowoczesnej, „Chowanna”, nr 2(33), s. 97–114.
Dolcy T.J., Livingstone K.A. (2019). Education for All? Examining Informal Adult Learning, the Men’s Sheds Revolution, and Their Role in Older Males’ Participation in Learning, „Caribbean Journal of Education”, t. 41, nr 2, s. 23–45.
Fabiś A., Konieczna-Woźniak R. (2022). Polski fenomen uniwersytetów trzeciego wieku, „Exlibris. Biblioteka Gerontologii Społecznej”, t. 22, nr 1, s. 55–78.
Findsen B. (2018). Learning in Later Adulthood: A Critical Perspective, [w:] M. Milana, S. Webb, J. Holford, R. Waller, P. Jarvis (red.), The Palgrave International Handbook on Adult and Lifelong Education and Learning, London: Palgrave, s. 839–856.
Findsen B., McEwen B. (2012). Older Men’s Perspectives on (Re-)entering Post-compulsory Education: Insights from a Scottish Study, [w:] M. Bowl, R. Tobias, J. Leahy, G. Ferguson, J. Gage (red.), Gender, Masculinity and Lifelong Learning, London: Routledge, s. 148–158.
Formosa M. (2009). Renewing Universities of the Third Age: Challenges and Visions for the Future, „Recerca”, t. 9, s. 171–196.
Formosa M. (2012a). Education and Older Adults at the University of the Third Age, „Educational Gerontology”, t. 38, nr 2, s. 114–126.
Formosa M. (2012b). Lifelong Education for Older Adults in Malta: Current Trends and Future Visions, „International Review of Education”, t. 58, nr 2, s. 271–292.
Formosa M. (2014). Four Decades of Universities of the Third Age: Past, Present, Future, „Ageing & Society”, t. 34, nr 1, s. 42–66.
Formosa M. (2019a). Active Ageing through Lifelong Learning: The University of the Third Age, [w:] M. Formosa (red.), The University of the Third Age and Active Ageing: European and Asian-Pacific Perspectives (International Perspectives on Aging, t. 23), Cham: Springer, s. 3–18.
Formosa M. (2019b). Concluding Remarks and Reflections, [w:] M. Formosa (red.), The University of the Third Age and Active Ageing: European and Asian-Pacific Perspectives (International Perspectives on Aging, t. 23), Cham: Springer, s. 259–272.
Formosa M. (2020). The French and British Models of the University of the Third Age: A Socio-Historical Analysis, „World Studies in Education”, t. 21, nr 2, s. 27–43.
Formosa M. (2021). Manifestations of Internalised Ageism in Older Adult Learning, „University of Toronto Quarterly”, t. 90, nr 2, s. 169–182.
Formosa M. (2022). From Invisibility to Inclusion: Opening the Doors for Older Men at the University of the Third Age in Malta, „Gerontology & Geriatrics Education”, t. 43, nr 4, s. 443–455.
Formosa M. (2023). Five Decades of Older Adult Learning: Achievements and Challenges, „International Journal of Education and Ageing”, t. 5, nr 3, s. 91–104.
Formosa M. (2024). The Politics of Older Adult Learning: Social Class, Gender, Ethnicity and Age Inequalities, [w:] C. Earl, P. Taylor (red.), Research Handbook on Inequalities in Later Life, Cheltenham: Edward Elgar Publishing, s. 196–208.
Gierszewski D. (2022). Inkluzja cyfrowa osób starszych – od integracji do partycypacji, „Exlibris. Biblioteka Gerontologii Społecznej”, t. 22, nr 1, s. 39–54.
Gierszewski D., Kluzowicz J. (2021). The Role of the University of the Third Age in Meeting the Needs of Older Adult Learners in Poland, „Gerontology & Geriatrics Education”, t. 42, nr 3, s. 437–451.
Golding B. (2012). Men’s Learning through Community Organisations: Evidence from an Australian Study, [w:] M. Bowl, R. Tobias, J. Leahy, G. Ferguson, J. Gage (red.), Gender, Masculinities and Lifelong Learning, Abingdon: Routledge, s. 134–146.
Gołdys A., Krzyżanowska Ł., Stec M., Ostrowski Ł. (2012). Zoom na UTW. Raport z badań, http://zoomnautw.pl/wp-content/uploads/2012/05/Zoom_na_UTW_RAPORT_calosciowy_www.pdf [dostęp: 1.10.2024].
Gonçalves Gaia W.N., Vieira da Silva W., Santos Costa Vieira da Silva L., Alves Barbosa M., Kuhn N., Veiga C.P. da (2024). Enhancing Quality of Life for Older Adults through University Education: A Scoping Review, „Educational Gerontology”, t. 50, nr 11, s. 973–992.
Grzanka-Tykwińska A., Chudzińska M., Podhorecka M., Kędziora-Kornatowska K. (2015). Uniwersytety Trzeciego Wieku wczoraj, dziś i jutro, „Gerontologia Polska”, nr 4, s. 165–168.
Gulanowski M. (2012). Edukacja językowa seniorów, [w:] E. Jurczyk-Romanowska (red.), Trzecia zmiana. Andragogiczne rozważania na temat projektu @ktywny senior, Wrocław: Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej, s. 63–82.
GUS (2016). Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2014/2015, Gdańsk: Główny Urząd Statystyczny.
GUS (2019). Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2017/2018, Gdańsk: Główny Urząd Statystyczny.
GUS (2023a). Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Starzenie się ludności Polski w świetle wyników narodowego spisu powszechnego ludności i mieszkań 2021, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny.
GUS (2023b). Uniwersytety Trzeciego Wieku w roku akademickim 2021/2022, Gdańsk: Główny Urząd Statystyczny.
GUS (2024a). Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 r., Warszawa–Białystok: Główny Urząd Statystyczny.
GUS (2024b). Społeczeństwo informacyjne w Polsce w 2024 r., Szczecin: Główny Urząd Statystyczny.
Halicki J. (2014). Zaspokajanie potrzeb edukacyjnych jako czynnik aktywnego starzenia się, [w:] P. Szukalski, B. Szatur-Jaworska (red.), Aktywne starzenie się – przeciwdziałanie barierom, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 142–151.
Hansen R.J., Brady E.M., Thaxton S.P. (2016). Demographic and Behavioral Characteristics of Osher Lifelong Learning Institute Members, „Journal of Continuing Higher Education”, t. 64, nr 1, s. 42–50.
Hansen R.J., Talmage C.A., Thaxton S.P., Knopf R.C. (2019). Barriers to Age-friendly Universities (AFU): Lessons from Osher Lifelong Learning Institute Demographics and Perceptions, „Gerontology & Geriatrics Education”, t. 40, nr 2, s. 221–243.
Hasińska Z., Tracz E. (2013). Rola Uniwersytetów Trzeciego Wieku w aktywnym starzeniu się, „Nauki Społeczne”, t. 1, nr 7, s. 91–102.
Hu H.M. (2024). A Qualitative Study on Why Older Adults May be Reluctant to Participate in Learning Activities, „Journal of Adult and Continuing Education”, t. 30, nr 1, s. 39–55.
Kalenda J., Kočvarová I. (2024). Enduring Inequality: Long-term Trends and Factors in Participation in Adult Education and Learning among Older Aadults, „Gerontology & Geriatrics Education”, t. 45, nr 1, s. 125–140.
Kilian M. (2016). Metodyka edukacji osób w starszym wieku. Podstawowe wskazówki i zasady, „Forum Pedagogiczne”, t. 5, nr 1, s. 171–185.
Kim J., Kim J. (2019). Exploring Health Benefits through Senior Center Engagement: A Qualitative Investigation of Older Korean Immigrants, „Activities, Adaptation & Aging”, t. 45, nr 1, s. 1–13.
Klimczak-Pawlak A., Kossakowska-Pisarek S. (2018). Language Learning over 50 at the Open University in Poland: An Exploratory Study of Needs and Emotions, „Educational Gerontology”, t. 44, nr 4, s. 255–264.
Klimczuk A. (2013). Kierunki rozwoju uniwersytetów trzeciego wieku w Polsce, „E-mentor”, nr 4(51), s. 72–77.
Kobylarek A. (2018). The University of the Third Age in Poland: A Democratic and Holistic Approach to the Education of the Elderly, „E-mentor”, nr 5(77), s. 60–66.
Konert A. (2011). Przestrzeń społeczna Uniwersytetu Trzeciego Wieku jako przykład realizacji zasady pluralizmu, „Tolerancja. Studia i Szkice”, t. 15, s. 64–84.
Konieczna A. (2025). Preferowane praktyki edukacyjne w placówkach edukacji pozaformalnej w perspektywie uczestników w starszym wieku oraz ich instruktorów, „Forum Pedagogiczne”, t. 15, nr 1, s. 225–236.
Konieczna A., Żak M. (2025a). Ad hoc and Proactive Approaches of Older Adults to Daily Memory Problems: Strategies for Adapting to Age-related Cognitive Changes, „Dyskursy Młodych Andragogów”, nr 26, s. 209–230.
Konieczna A., Żak M. (2025b). Typologia nie-uczestników grupowych treningów stymulacji poznawczej w programach profilaktycznych: Perspektywa starszych dorosłych, „Polityka Społeczna”, nr 616(10), s. 1–8.
Konieczna-Woźniak R., Fabiś A. (2019). Polish Phenomenon of Universities of the Third Age, „Exlibris. Biblioteka Gerontologii Społecznej”, t. 16, s. 93–106.
Maćkowicz J., Wnęk-Gozdek J. (2016). “It’s Never Too Late to L1earn’ – How Does the Polish U3A Change the Quality of Life for Seniors?, „Educational Gerontology”, t. 42, nr 3, s. 186–197.
Maćkowicz J., Wnęk-Gozdek J. (2019). Late-life Learning for Social Inclusion: Universities of the Third Age in Poland, [w:] M. Formosa (red.), The University of the Third Age and Active Ageing (International Perspectives on Aging, t. 23), Cham: Springer, s. 95–105.
Malec-Rawiński M., Bartosz B. (2017). An Educational Model for Work with Seniors – Experiences of Teachers Working at the University of the Third Age, „Dyskursy Młodych Andragogów”, nr 18, s. 219–232.
Marcinkiewicz A. (2011). The University of the Third Age as an Institution Counteracting Marginalization of Older People, „Journal of Education Culture & Society”, t. 2, nr 2, s. 38–44.
Montayre J., Maneze D., Salamonson Y., Tan J.D., Possamai-Inesedy A. (2023). The Making of Age-friendly Universities: A Scoping Review, „The Gerontologist”, t. 63, nr 8, s. 1311–1319.
Montepare J.M., Farah K.S., Doyle A., Dixon J. (2019). Becoming an Age-friendly University (AFU): Integrating a Retirement Community on Campus, „Gerontology & Geriatrics Education”, t. 40, nr 2, s. 179–193.
Ordonez T.N., Lima-Silva T.B., Cachioni M. (2011). Subjective and Psychological Well-being of Students of a University of the Third Age, „Dementia e Neuropsychologia”, t. 5, nr 3, s. 216–225.
Palma A. (2021). Uniwersytet trzeciego wieku – uczy, integruje i aktywizuje, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, nr 6(357), s. 39–54.
Patterson R., Moffatt S., Smith M., Scott J., McLoughlin C., Bell J., Bell N. (2016). Exploring Social Inclusivity within the University of the Third Age (U3A): A Model of Collaborative Research, „Ageing & Society”, t. 36, nr 8, s. 1580–1603.
ProVision Solutions (2016). Rola Uniwersytetów Trzeciego Wieku w procesie aktywizacji kulturalnej seniorów. Raport z badania, Kraków: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Raymond É. (2019). The Challenge of Inclusion for Older People with Impairments: Insights from a Stigma-based Analysis, „Journal of Aging Studies”, t. 49, s. 9–15.
Raymond É., Lacroix N. (2016). To Include or Not to Include? Realities, Challenges and Resistances to the Participation of People with Disabilities in Seniors’ Organizations, „Review of Disability Studies: An International Journal”, t. 12, nr 2–3, s. 49–69.
Raymond É., Lantagne Lopez M. (2020). Participation of People with Impairments in Seniors’ Organizations: Conditions and Limitations on Inclusion, „The Gerontologist”, t. 60, nr 6, s. 1126–1136.
Robbins-Ruszkowski J.C. (2013). Challenging Marginalization at the Universities of the Third Age in Poland, „Anthropology & Aging Quarterly”, t. 34, nr 2, s. 157–169.
Roberts S.C. (2021). “Our Members are Growing Up!”: Contradictions in Ageing Talk within a Lifelong Learning Institute, „Ageing & Society”, t. 41, nr 4, s. 836–853.
Rosochacka-Gmitrzak M. (2021). Zoom na UTW w pandemii COVID-19. Raport z badania, Warszawa: Towarzystwo Inicjatyw Twórczych „ę”, Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności.
Rynkowska D. (2020). Universities of the Third Age and Their Role in Education and Preventive Gerontology, „European Journal of Sustainable Development”, t. 9, nr 3, s. 58–66.
Sałustowicz P., Goryńska-Bittner B., Kokociński M., Prysłopska-Kamińska A. (2020). Potrzeby edukacyjne seniorów a Uniwersytet Trzeciego Wieku, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Stanowska M. (2016). Międzynarodowe Stowarzyszenie Uniwersytetów Trzeciego Wieku AIUTA, [w:] M.D. Adamczyk (red.), Między tradycją a współczesnością, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 55–74.
Stewart M., Shizha E., Makwarimba E., Spitzer D., Khalema E.N., Nsaliwa C.D. (2011). Challenges and Barriers to Services for Immigrant Seniors in Canada: “You Are among Others But You Feel Alone’, „International Journal of Migration, Health and Social Care”, t. 7, nr 1, s. 16–32.
Sulik M. (2022). Uniwersytet Trzeciego Wieku w obliczu potrzeb „patchworkowo-kolażowej” starości, „Edukacja Dorosłych”, t. 87, nr 2, s. 77–93.
Szarota Z., Perek-Białas J. (2017). Four Types of Gerontological Education in Poland: The Current Situation and Needs for Future, „Studia Edukacyjne”, t. 46, s. 207–223.
Szukalski P. (2011). Starzenie się ludności – wyzwanie XXI wieku, [w:] P. Szukalski, Z. Szweda-Lewandowska (red.), Elementy gerontologii społecznej. Skrypt dla studentów Podyplomowego Studium Gerontologii Społecznej UŁ, Łódź: Wydawnictwo Biblioteka, s. 5–26.
Talmage C.A., Hansen R.J., Knopf R.C., Thaxton S.P., McTague R., Moore D.B. (2019). Unleashing the Value of Lifelong Learning Institutes: Research and Practice Insights from a National Survey of Osher Lifelong Learning Institutes, „Adult Education Quarterly”, t. 69, nr 3, s. 184–206.
Tam M., Chui E. (2016). Ageing and Learning: What Do They Mean to Elders Themselves?, „Studies in Continuing Education”, t. 38, nr 2, s. 195–212.
Trakšelys K. (2016). Adults and Old People Learning Opportunities: Case of Lithuania, „Journal of Modern Science”, t. 28, nr 1, s. 431–455.
UNESCO (2022). Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education, France: UN.
Van Kampen E., van den Berg F., Brouwer J., Keijzer M. (2023). Never Too Old to Learn: Third Age Adults Experience Little (Self-)ageism or Barriers to Learning, „Social Sciences & Humanities Open”, t. 7, nr 1, s. 100384.
Wang R., De Donder L., De Backer F., Shihua L., Honghui P., Thomas V., Lombaerts K. (2016). Back to School in Later Life: Older Chinese Adults’ Perspectives on Learning Participation Barriers, „Educational Gerontology”, t. 42, nr 9, s. 646–659.
Wilińska M. (2012). Is There a Place for an Ageing Subject? Stories of Ageing at the University of the Third Age in Poland, „Sociology”, t. 46, nr 2, s. 290–305.
Wojtyńska J. (2020a). Niepełnosprawni seniorzy – problemy operacjonalizacji pojęcia, [w:] G. Całek, J. Niedbalski, D. Żuchowska-Skiba (red.), Jak badać zjawisko niepełnosprawności. Szanse i zagrożenia założeń teoretycznych i metodologicznych studiów nad niepełnosprawnością, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 255–273.
Wojtyńska J. (2020b). Problemy dostępności Uniwersytetów Trzeciego Wieku dla niepełnosprawnych seniorów, „Studia Humanistyczne AGH”, t. 19, nr 3, s. 93–122.
Wojtyńska J. (2023). Czy Uniwersytety Trzeciego Wieku mogą być szansą na włączenie społeczne seniorów z niepełnosprawnościami?, [w:] G. Całek, J. Niedbalski, M. Racław, M. Sałkowska, J. Sztobryn-Giercuszkiewicz, D. Żuchowska-Skiba (red.), Niepełnosprawność i edukacja, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 113–143.
World Health Organization (2002). Active Ageing: A Policy Framework, Geneva: World Health Organization.
Yamashita T., López E.B., Keene J.R., Kinney J.M. (2015). Predictors of Adult Education Program Satisfaction in Urban Community-dwelling Older Adults, „Educational Gerontology”, t. 41, nr 11, s. 825–838.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Agnieszka Konieczna, Joanna Wojtyńska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 198
Number of citations: 0
