Religion and Religiosity in the Process of Resocialization in Polish Resocialization Thought of the 21st Century: A Review of the Scope of the Literature
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2025.2.003Keywords
religion, religiousness, penitentiry rehabilitation, prison ministry, scoping reviewAbstract
For a long time, religion and religiosity did not have a place in the sphere of pedagogy and social rehabilitation. On the one hand, there is a visible retreat from incorporating religion into education and a general decline in religious practice, but on the other hand, there is a renaissance and increased interest in religion and its educational potential. The aim of the article is to analyze the role of religion and religiousness in the process of social rehabilitation through a literature review. The theoretical section outlines the basic concepts of social rehabilitation and the importance of religion and religiosity as a factor that supports the transformation of individuals at risk of social exclusion. The article uses a literature review method to analyze research published between 2000 and 2025. In the course of the analysis, three main topics emerged: the religiosity of criminals, the role of the chaplain and prison ministry, and personal religious conversion. The findings indicate a lack of a comprehensive approach or in-depth analysis of the relationship between religion, religiosity, and rehabilitation, especially in terms of empirical research. Although religion and religiosity have values that can be useful in the rehabilitation process, further research should be conducted to supplement knowledge and develop effective methods for their integration into work with individuals in conflict with the law.
References
Ablewicz K. (2007). (Nie)obecność ducha w wychowaniu człowieka. Z filozofii kultury Bogdana Nawroczyńskiego, „Horyzonty Wychowania”, t. 6, nr 11, s. 57–79.
Allport G.W. (1988). Osobowość i religia, przeł. H. Bartoszewicz, A. Bartkowicz, I. Wyrzykowska, Instytut Wydawniczy Pax.
Arksey H., O’Malley L. (2005). Scoping Studies: Towards a Methodological Framework, „International Journal of Social Research Methodology”, t. 8, nr 1, s. 19–32, DOI: 10.1080/1364557032000119616
Bagrowicz J. (2011). Aksjomat wiary jako fundament oddziaływań dydaktyczno-wychowawczych, [w:] N. Pikuła (red.), Wielopłaszczyznowe wsparcie człowieka we współczesnej pedagogii. Księga jubileuszowa dedykowana księdzu biskupowi Antoniemu Długoszowi, Kraków: WSF-P Ignatianum, Wydawnictwo WAM, s. 141–155.
Bernasiewicz M. (2017). Religia i konwersja jako potencjał w resocjalizacji, „Resocjalizacja Polska”, nr 14, s. 29–39, https://doi.org/10.22432/pjsr.2017.14.03
Bębas S. (2015). Rola religii w procesie resocjalizacji, Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne Akapit.
Cholewiński Z. (1987). Religia a osobowość człowieka, [w:] M. Majewski, H. Zimoń (red.), Religioznawstwo w katechezie. Materiały katechetyczne z religioznawstwa, Warszawa: Wydawnictwo Salezjańskie, s. 42–54.
Colquhoun H.L., Levac D., O’Brien K.K., Straus S., Tricco A.C., Perrier L., Kastner M., Moher D. (2014). Scoping Reviews: Time for Clarity in Definition, Methods, and Reporting, „Journal of Clinical Epidemiology”, t. 67, nr 12, s. 1291–1294, https://doi.org/10.1016/j.jclinepi.2014.03.013
Czapów C. (1978). Wychowanie resocjalizujące. Elementy metodyki i diagnostyki, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ćwiklicki M. (2020). Metodyka przeglądu zakresu literatury (scoping review). MPRA Paper 104370, University Library of Munich, s. 53–68.
Fesch J. (1992). Za pięć godzin zobaczę Jezusa. Dziennik więzienny, przeł. J. Grosfeld, Poznań: Wydawnictwo „W drodze”.
Gordon M. (2007). Stosunek do religii i religijność osób pozbawionych wolności, [w:] J. Świtka, M. Kuć (red.), Duszpasterstwo więzienne w pracy penitencjarnej, Lublin: Wydawnictwo KUL, s. 115–126.
Grabowska B., Czajka P. (2024). Religijność skazanych kobiet – dynamika zjawiska. Na podstawie badań przeprowadzonych wśród kobiet osadzonych w Oddziale Zewnętrznym w Lublińcu, „Studia Paedagogica Ignatiana”, t. 27, nr 3, s. 127–141, DOI:10.12775/SPI.2024.3.006
Grzymała-Moszczyńska H. (1981). Religijność zewnętrzna i wewnętrzna – dwa sposoby funkcjonowania religii w życiu człowieka, „Euhemer – Przegląd Religioznawczy”, nr 1(119), s. 23–29.
Jabłońska P. (2024). Wolność religijna jako prawo osób osadzonych w zakładach penitencjarnych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW.
Jaros A. (2022). Czynnik chroniący czy ryzyka? – religia w indywidualnych doświadczeniach byłych wychowanek placówek resocjalizacyjnych, „Studia z Teorii Wychowania”, t. 13, nr 3(40), s. 181–196.
Kalinowski M. (2005). Znaczenie resocjalizacji religijnej w kształtowaniu dojrzałych postaw u osób skazanych na karę pozbawienia wolności, [w:] J. Świtka, M. Kuć, I. Niewiadomska (red.), Rola wartości moralnych w procesie socjalizacji i resocjalizacji, Lublin: Wydawnictwo Naukowe KUL, s. 147–158.
Konopczyński M. (2013). Kryzys resocjalizacji czy(li) sukces działań pozornych. Refleksje wokół polskiej rzeczywistości resocjalizacyjnej, Warszawa: Wydawnictwo Pedagogium Wyższej Szkoły Pedagogiki Resocjalizacyjnej.
Konopczyński M. (2014a). Pedagogika resocjalizacyjna. W stronę działań kreujących, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Konopczyński M. (2014b). Twórcza resocjalizacja. Zarys koncepcji rozwijania potencjałów, „Resocjalizacja Polska”, nr 7, s. 13–28.
Kotowska M. (2023). Praktyka religijna jako element readaptacji społecznej skazanych. Kryminologiczno-prawne studium przypadku, „Studia Prawnoustrojowe”, nr 60, s. 193–210, https://doi.org/10.31648/sp.8746
Kudlak G. (2014). Terapia uzależnień od środków odurzających i psychotropowych w warunkach więziennych, w kontekście przeciwdziałania prizonizacji, „Archiwum Kryminologii”, t. 36, s. 259–278, DOI: 10.7420/AK2014H
Lasocik Z. (1993). Praktyki religijne więźniów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Leclair M., Raiche A.-P., Latulippe M., Lepage-Richer T., Charette Y., Roy L., Crocker A.G. (2022). Quantified Desistance: A Scoping Review of Conventions in the Scientific Literature, „Crime & Delinquency”, t. 68, nr 10, s. 1794–1818, https://doi.org/10.1177/001112872110415
Łupiński S. (2024). Wpływ religii na proces resocjalizacji osób skazanych, „Prace Naukowe WSZiP”, t. 54, nr 1, s. 95–106.
Marek Z. (2014). Religia. Pomoc czy zagrożenie dla edukacji?, Kraków: Wydawnictwo WAM.
Marek Z. (2015). Duchowość, religia i wychowanie, „Pedagogika Społeczna”, t. 14, nr 1(55), s. 9–22.
Marek Z. (2017a). Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa tradycji ignacjańskiej, Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie.
Marek Z. (2017b). Religia, poznanie, duchowość w wychowaniu, „Studia Paedagogica Ignatiana”, t. 20, nr 2, s. 19–59, 10.12775/SPI.2017.2.001
Michalski J. (2012). Religijność osoby a kształtowanie poczucia sensu życia, [w:] J. Bagrowicz, J. Horowski (red.), Edukacyjny potencjał religii, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, s. 79–104.
Mółka M. (2018). O problemie duchowości w pedagogice resocjalizacyjnej, „Studia Paedagogica Ignatiana”, t. 21, nr 1, s. 63–84, DOI: 10.12775/SPI.2018.1.003
Nikołajew J. (2009). Specyfika duszpasterstwa więziennego w Polsce. Prezentacja badań własnych, „Teologia w Polsce”, t. 3, nr 1, s. 153–163, https://doi.org/10.31743/twp.2009.3.1.10
Nowacki Z. (2012). Wielowymiarowe znaczenie pracy duszpasterskiej na rzecz osób pozbawionych wolności, „Przegląd Więziennictwa Polskiego”, nr 76–77, s. 155–183.
Ostrowska K. (2008). Psychologia resocjalizacyjna. W kierunku nowej specjalności psychologii, Warszawa: Fraszka Edukacyjna.
Panek E., Panek A. (2016). „W Tobie jest źródło życia i w Twej światłości […] światłość”. Wiara i religia w perspektywie resocjalizacji skazanych, „Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja”, nr 31–31, s. 7–33, http://dx.doi.org/10.19203/psir.2016.032.01
Parzyszek M. (2024). Kategorie (nieobecne) w edukacji. Religia – religijność – duchowość, „Forum Pedagogiczne”, t. 14, nr 1, s. 63–73, https://doi.org/10.21697/fp.2024.1.5%20%20
Pierzchała K. (2012). Resocjalizacyjna rola kapelana więziennego w polskim systemie penitencjarnym. Analiza pedagogiczna, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Pierzchała K. (2013). Kapelan więzienny w procesie resocjalizacji penitencjarnej, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Pierzchała K. (2016). Destygmatyzacja przestępców w świetle Magisterium Kościoła oraz poglądów na resocjalizację, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Pierzchała K. (2018). Aksjologiczne konteksty resocjalizacji osadzonych w aspekcie założeń personalizmu chrześcijańskiego, „Resocjalizacja Polska”, nr 16, s. 9–27, https://doi.org/10.22432/pjsr.2018.16.02
Pierzchała K. (2019a). Aksjologiczne konteksty wychowania resocjalizacyjnego, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, t. 38, nr 2, s. 69–90, DOI: 10.17951/lrp.2019.38.2.169-180
Pierzchała K. (2019b). Rola duszpasterstwa więziennego w resocjalizacji penitencjarnej, w kontekście badań własnych i dyskursu naukowego, „Kwartalnik Pedagogiczny”, t. 64, nr 2(252), s. 176–198, DOI: 10.5604/01.3001.0013.3619
Pol J.D. (2002). Czy postawy religijne mogą sprzyjać resocjalizacji skazanych?, „Seminare”, t. 18, s. 489–497.
Pol J.D. (2008). Więzienna szansa. Religia w resocjalizacji osób pozbawionych wolności, Warszawa: Oficyna Wydawnicza ŁośGraf.
Pol J.D. (2010). Czy religia jest w więzieniu potrzebna?, [w:] P. Gołdyn (red.), Religia w procesie resocjalizacji, Konin: Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, s. 46–55.
Pol J.D. (2014). Religijne inspiracje w resocjalizacji penitencjarnej, [w:] K. Marzec-Holka, K. Mirosław-Nawrocka, J. Molenda (red.), Współczesne uwarunkowania i wzory procesów resocjalizacji, reintegracji, inkluzji, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 325–333.
Pol J.D. (2024). Posługa duszpasterska w jednostkach penitencjarnych podczas pandemii Covid SARS-CoV-2 w opinii kapelanów więziennych, „Law – Education – Security”, nr 1(122), s. 123–140, DOI: 10.52694/ThPSR.122.6
Pytka L. (2005). Pedagogika resocjalizacyjna. Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Pytka L. (2007). Różne ujęcia definicji resocjalizacji, [w:] B. Urban, J.M. Stanik (red.), Resocjalizacja. Teoria i praktyka pedagogiczna, t. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 73–79.
Romanowicz W., Tomczyszyn D. (2015). Stosunek do religii osób odbywających karę pozbawienia wolności a miejsce religii we współczesnym świecie, „Rozprawy Społeczne”, t. 9, nr 3, s. 93–100.
Sakowicz T. (2013). Systemy normatywne w świadomości osób uwięzionych. Studium socjopedagogiczne, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Skowroński B., Domżalska A. (2017). Duchowość osób odbywających karę pozbawienia wolności, „Resocjalizacja Polska”, nr 13, s. 87–108, https://doi.org/10.22432/pjsr.2017.13.07
Szczepanik R. (2015). Stawanie się recydywistą. Kariery instytucjonalne osób powracających do przestępczości, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Szczepanik R. (2017). „Otworzyło mi się wtedy okno na inny świat. Otworzyło mi to oczy na moje życie”. O wydarzeniach (punktach zwrotnych) inicjujących próby zerwania przez recydywistów z przestępczym stylem życia, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, t. 4, nr 1, s. 238–255, http://dx.doi.org/10.18778/2450-4491.04.15
Szymanowska A. (2003). Więzienie i co dalej, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Świtka J., Kuć M. (2007). Duszpasterstwo więzienne w pracy penitencjarnej, Lublin: Wydawnictwo Naukowe KUL.
Urban B. (2008). Kognitywno-interakcyjne podstawy współczesnej resocjalizacji, [w:] M. Konopczyński, B.M. Nowak (red.), Resocjalizacja ciągłość i zmiana, Warszawa: Wydawnictwo Pedagogium Wyższej Szkoły Pedagogiki Resocjalizacyjnej, s. 28–38.
Urbanek A. (2007). Miejsce aktywności religijnej więźniów w teleologii pedagogiki resocjalizacyjnej na podstawie badań prowadzonych w wybranych zakładach karnych, „Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy”, nr 2, s. 173–185.
Walesa C. (1996). Czynniki rozwoju religijności (analiza psychologiczna), [w:] A. Januszewski, P. Oleś, W. Otrębski (red.), Studia z psychologii w KUL, t. 8, Lublin: Wydawnictwo KUL, s. 41–58.
Wdowiszewski A. (2016). Duszpasterstwo więzienne, [w:] M. Ciosek, B. Pastwa-Wojciechowska (red.), Psychologia penitencjarna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 328–351.
Wojtas P. (2020). Duszpasterstwo więzienne – wybrane formy i przykłady – rozważania praktyka, „The Prison Systems Review”, nr 107, s. 143–162.
Wysocka E. (2010). Rola i funkcje religii w procesie resocjalizacji w świadomości skazanych – analiza teoretyczna i empiryczne egzemplifikacje, [w:] S. Bębas (red.), Współczesne oblicze resocjalizacji penitencjarnej, Radom: Wyższa Szkoła Handlowa w Radomiu, s. 267–289.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Krzysztof Biel
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 372
Number of citations: 0
