Transfer of Cultural Patterns in the Era of Transculturalism: Implications for Modern Pedagogy
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2025.3.007Keywords
transculturalism, transculturality, cultural transmission, cultural transfer, cultural hybridization, cultural identity, contemporary pedagogyAbstract
The aim of this article is to present one of the most characteristic features of contemporary times—transculturality—and closely related processes such as transculturation, cultural transmission, and their consequences. These culture-forming processes (currently unfolding in two parallel spaces: the real world and cyberspace) strongly influence the formation of contemporary human personality and identity. They demand continuous adaptation to rapidly changing cultural and psychosocial realities, which take into account transnational personal models and patterns of social interaction. Relying on a review of Polish and international scholarly literature, as well as on the historical context of these processes and their present scope and essence, the article analyzes their impact on the psychosocial functioning of contemporary individuals. It also outlines the implications for modern pedagogy arising from the heterogeneous identities of 21st-century humans—the subjects of diagnostic, care, assistance, and educational activities—as well as from transcultural modernity, multi-level and highly dynamic transculturation, and the equally dynamic transfer of cultural norms and values.
References
Appadurai A. (2005). Nowoczesność bez granic, przeł. Z. Pucek, Kraków: Universitas.
Bastide R. (1970). Mémoire collective et sociologie du bricolage, „L’Année sociologique”, nr 21, s. 65–108.
Bauman Z. (2006). Płynna nowoczesność, przeł. T. Kunz, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Bauman Z. (2007a). Płynne czasy. Życie w epoce niepewności, przeł. M. Żakowski, Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Bauman Z. (2007b). Płynne życie, przeł. T. Kunz, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Bell D. (1980). The Winding Passage: Essays and Sociological Journeys, 1960–1980, Cambridge: Abt Books.
Berger P.L., Berger B., Kellner H. (1973). The Homeless Mind: Modernization and Consciousness, NewYork: Random House.
Błasiak A. (2018). Sharenting – współczesną formą rodzicielskiej narracji, „Horyzonty Wychowania”, t. 17, nr 42, s. 125–134.
Borkowska A., Witkowska M. (2020). Sharenting i wizerunek dziecka w sieci, Warszawa: NASK Państwowy Instytut Badawczy.
Brosch A. (2018). Sharenting: Why Do Parents Violate Their Children’s Privacy?, „The New Educational Review”, nr 4, s. 75–85.
Calvino I. (1991). Sechs Vorschläge für das nächste Jahrtausend, München: Hanser.
Clifford J. (2000). Kłopoty z kulturą, przeł. E. Dżurak, J. Iracka, E. Klekot, M. Krupa, S. Sikora, M. Sznajderman, Warszawa: Wydawnictwo KR.
Dagnino A. (2015). Transcultural Writers and Novels in the Age of Global Mobility, West Lafayette: Purdue University Press.
Dyczewski L. (2000). Tożsamość społeczno-kulturowa w globalizującym się świecie, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, s. 27–42.
Epstein M. (2009). Transculture: A Broad Way Between Globalism and Multiculturalism, „American Journal of Economics and Sociology”, t. 68, nr 1, s. 327–351.
Faist T. (2006). The Transnational Social Spaces of Migration, „Working Paper 10. Centre on Migration, Citizenship and Development”, Bielefeld.
Geertz C. (1964). The Transition to Humanity, [w:] S. Tax (red.), Horizons of the Anthropology, Chicago, IL: Transaction Publishers, s. 37–48.
Geertz C. (2003). Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne, przeł. Z. Pucek, Kraków: Universitas.
Guziuk-Tkacz M. (2019). Imigracja(e) i imigranci w kontekście transkulturowości, Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.
Guziuk-Tkacz M. (2020). Diagnostyka psychopedagogiczna problemów przystosowawczych i(e)migrantów o charakterze transkulturowym, „Kultura i Edukacja”, nr 3(129), s. 76–93.
Guziuk-Tkacz M. (2021a). Transkulturowość – jedna z głównych cech teraźniejszości – wyzwaniem dla współczesnej diagnostyki i terapii psychopedagogicznej, [w:] J. Górniewicz (red.), Pomiędzy dysonansem a konsonansem społecznym. Studia i szkice pedagogiczne, Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, s. 23–36.
Guziuk-Tkacz M. (2021b). Pedagogika transkulturowa – koncepcja edukacji i wychowania będąca odpowiedzią na wyzwania współczesności, [w:] J. Górniewicz (red.), W gęstwinie uczuć, odnośników i oznaczeń. Szkice polemiczne z pedagogiki ogólnej i opiekuńczej, Toruń: Wydawnictwo „Akapit”, s. 123–145.
Guziuk-Tkacz M. (2022a). Transkulturowa pomoc i wsparcie rodzin w czasach pandemii, [w:] J. Górniewicz (red.), Z pogranicza pedagogiki ogólnej i teorii wychowania społecznego. Studia teoretyczne i raporty z badań, Toruń: Wydawnictwo „Akapit”, s. 77–91.
Guziuk-Tkacz M. (2022b). Transkulturowa diagnoza i wsparcie rodzin uchodźczych, [w:] P. Piotrowski (red.), Pedagogika w świecie niepewności. Aspekty, Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, s. 93–114.
Guziuk-Tkacz M. (2023). „Choroba emigracyjna” wyzwaniem dla współczesnej pedagogiki między- i transkulturowej, [w:] J. Górniewicz, J. Malinowski (red.), Od pedagogiki społecznej i humanistycznej do pedagogiki krytycznej i emancypacyjnej, Toruń: Wydawnictwo „Akapit”, s. 177–194.
Hastrup K. (2008). Droga do antropologii. Między doświadczeniem a teorią, przeł. E. Klekot, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Juneja M., Falser M. (2013). Kulturerbe – Denkmalpflege: transkulturell. Eine Einleitung, [w:] M. Juneja, M. Falser (red.), Kulturerbe und Denkmalpflege transkulturell. Grenzgänge zwischen Theorie und Praxis, Bielefeld: Transcript Verlag, s. 17–36.
Kostyrko T. (2004). „Transkulturowość” w ujęciu André Malraux – przyczynek do pojmowania terminu, [w:] K. Wilkoszewska (red.), Estetyka transkulturowa, Kraków: Universitas, s. 21–29.
Majda A., Zalewska-Puchała J., Ogórek-Tęcza B. (2010). Pielęgniarstwo transkulturowe. Podręcznik dla studiów medycznych, Warszawa: Wydawnictwo PZWL.
Martí J. (1980). Nuestra America, Havana: University of Havana.
Martí J. (2004). Transculturación, globalización y músicas de hoy, „Trans. Revista Trancultural de Música”, nr 8, https://www.sibetrans.com/trans/articulo/188/transculturacion-globalizacion-y-musicas-de-hoy [dostęp: 10.01.2025].
Marynowicz-Hetka E. (2003). Podejście transwersalne w analizie obszarów działania społecznego, [w:] S. Kawula, E. Marynowicz-Hetka, A. Przecławska (red.), Pedagogika społeczna w perspektywie europejskiej. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, Olsztyn: Oficyna Wydawnicza „Kastalia”, s. 283–289.
Marynowicz-Hetka E. (2019). Koncepcja transkulturowości Wolfganga Welscha.W kierunku transwersalnego paradygmatu pedagogiki społecznej, „Pedagogika Społeczna”, nr 3(73), s. 47–73.
Mathews G. (2005). Supermarket kultury. Kultura globalna a tożsamość jednostki,przeł. E. Klekot, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Maśloch P. (2005). Globalizacja i jej wpływ na rozwój współczesnej cywilizacji, „Przedsiębiorczość a Współczesne Wyzwania Cywilizacyjne. Przedsiębiorczość – Edukacja”, nr 1, s. 17–26.
McGrew A. (1992). Conceptualizing Global Politics, [w:] A. McGrew, P.G. Lewis (red.), Global Politics: Globalisation and the Nation-State, Cambridge: Polity Press, s. 83–117.
Montaigne de M. (1992). The Complete Essays,Stanford, CA: Stanford University Press.
Niedziałek E. (2016). O teorii transkulturowej i jej implikacjach dla badań humanistycznych, „Przestrzenie Teorii”, nr 25, s. 231–243.
Nikitorowicz J. (2009). Edukacja międzykulturowa i regionalna, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Nikitorowicz J. (2012). Wielowymiarowa tożsamość w ustawicznym rozwoju. Ku paradygmatowi współistnienia w warunkach wielokulturowości, [w:] W.J. Maliszewski, M. Korczyński, K. Czerwiński (red.), Komunikacja społeczna w i dla multikulturowości. Perspektywa edukacyjna, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 15–30.
Nikitorowicz J. (2015). Człowiek transkulturowy jako efekt dialogu tożsamościowego, [w:] A. Kieszkowska (red.), Prawda, dobro, piękno. Wymiar filozoficzno-prawny i socjologiczny, Warszawa:Wydawnictwo Difin, s. 181–184.
Nikitorowicz J., Guziuk-Tkacz M. (2021). Wielokulturowość – międzykulturowość – transkulturowość w kontekście edukacyjnym, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 15(2), s. 23–36.
Novalis (1983a). Das Allgemeine Brouillon (Materialien zur Enzyklopädistik 1798/99), [w:] Schriften, t. 3: Das philosophische Werk II, Stuttgart: Kohlhammer.
Novalis (1983b). Fragmente und Studien 1799–1800, [w:] Schriften, t. 3: Das philosophische Werk II, Stuttgart: Kohlhammer.
Okólski M. (2009).Polska jako aktor na europejskiej scenie migracyjnej,[w:] M. Duszczyk, M. Lesińska(red.), Współczesne migracje. Dylematy Europy i Polski, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, s. 7–14.
Ortiz F. (1995). Cuban Counterpoint: Tobacco and Sugar, Durham: Duke University Press.
Ortiz F. (2022). Contrapunteo cubano del tabaco y del azúcar, Madrid: Musica Mundana.
Pessoa F. (1987). Das Buch der Unruhe des Hilfsbuchhalters Bernardo Soares, Frankfurt amMain: Fischer.
Pieterse J.N. (1994). Globalisation as hybridisation, „International Sociology”, t. 9, nr 2, s. 161–184.
PieterseJ. N. (2015). Globalization and culture: Global mélange, Lanham, MD: Rowman&Littlefield.
Rama Á. (1984).Transculturación narrativa en América Latina, México: Siglo XXI de España Editores.
Rama Á. (2012). Writing across Cultures: Narrative Transculturation in Latin America, Durham–London: Duke University Press.
Renzi A. (2004). Identity and Transculture in Vice Versa, „Collegium Antropologicum”, t. 28, Supplement 1, s. 109–113.
Romanowska J. (2013).Transkulturowość czy transkulturacja? O perypetiach pewnego bardzo modnego terminu, „Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ”, nr 6(1), s. 143–153.
Rushdie S. (1991). Imaginary Homelands, [w:] S. Rushdie (red.),Imaginary Homelands: Essays and Criticism 1981–1991, London: Granta Books, s. 9–21.
Sandoval-Sánches A., SaportaSternbach N. (2001). Stages of Life: Transcultural Performance & Identityin U.S. Latina Theater, Tucson, AZ: The University of Arizona Press.
Sobrevilla D. (2001).Transculturacion y heterogeneidad: avatares de doscategoríasliterarias en América Latina, „Revista de Critica Literaria Latinoamericana”, nr 54, s. 21–33.
Steingress G. (2010). Globalizing Cultures: AChallenge for Contemporary Cultural Sociology, „Eurasian Journal of Anthropology”, t. 1, nr1, s. 1–10.
Valery P.A. (1952). Lettre àPierre Louis, 30 août 1890, [w:] P. Valéry, Lettres à quelques-uns, Paris: Gallimard, s. 17–18.
Welsch W. (1987). Unsere postmoderne modern,Weinheim:VCH Acta Humaniora.
Welsch W.(1988). Wege aus der Moderne. Schlüsseltexte der Postmoderne-Diskussion, Weinheim: VCH Acta Humaniora.
Welsch W. (1992a) Transkulturalität – Lebensformen nach der Auflösung der Kulturen,„Information Philosophie”, nr 2, s. 5–20.
Welsch W. (1992b) Subjektsein heute. Zum Zusammenhang von Subjektivität, Pluralität und Transversalität, „Studia Philosophica”, nr 51, s. 153–182.
Welsch W. (1996a). Transkulturalität. Zur veränderten Verfaßtheit heutiger Kulturen, „Zeitschrift für Kulturaustausch”, nr 1, s. 39–44.
Welsch W. (1996b). Vernunft. Die Zeitgenössische Vernunftkritik und das Konzept der transversalen Vernunft, Frankfurt am Main: Suhrkamp.
Welsch W. (1998a). Transkulturowość. Nowa koncepcja kultury, [w:] R. Kubicki (red.), Filozoficzne konteksty koncepcji rozumu transwersalnego. Wokół koncepcji Wolfganga Welscha, Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora, s. 195–222.
Welsch W. (1998b). Transkulturalität. Zwischen Globalisierung und Partikularisierung,Mainzer Universitätsgespräche. Interkulturalität. Grundprobleme der Kulturbegegnung, Mainz: Mainzer Universitätsgespräche.
Welsch W. (1998c). Stając się sobą, [w:] A. Zeidler-Janiszewska (red.), Problemy ponowoczesnej pluralizacji kultury, Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora, s. 11–34.
Welsch W. (1999). Transculturality – the Puzzling Form of Cultures Today, [w:] M. Featherstone, S. Lash (red.), Spaces of Culture: City, Nation, World, London: Sage, s. 194–213.
WelschW. (2004). Tożsamość w epoce globalizacji – perspektywa transkulturowa, [w:] K. Wilkoszewska (red.), Estetyka transkulturowa, Kraków: Universitas, s. 31–43.
Welsch W. (2011). Transkulturalität – neue und alte Gemeinsamkeiten, [w:] W. Welsch, Immer nur der Mensch? Entwürfe zu einer anderen Anthropologie, Berlin: Akademie Verlag, s. 294–322.
Welsch W. (2016). Transkulturalität – Realität und Aufgabe (materiały niepublikowane otrzymane od prof. W. Welscha w dniu12.02.2016 r.)
Welsch W. (2017). Transkulturalität in der Geschichte – gezeigt an Beispielen der Kunst, [w:] W. Welsch, Transkulturalität: Realität – Geschichte – Aufgabe, Vienna: New Academic Press, s. 31–57.
Welsch W. (2020). Wir sind alle Mischlinge. Über transkulturelle Identitäten, [w:] Transkulturelle Hermeneutik I: Vorträge auf Einladung des Walter Benjamin-Lehrstuhls für deutsch-jüdische Literaturund Kulturwissenschaft an der Hebräischen Universität in Jerusalem, Berlin: Weidler Buchverlag, s. 125–141.
Welsch W. (2021). Glanzmomente der Philosophie – Von Heraklit bis Julia Kristeva, Munich: Beck.
Welsch W. (2022). Transculturality in Literature: APhenomenon as Old as It is Current, „World Literature Studies”, t. 14, nr 3, s. 5–11.
Wirth L. (1938). Urbanism as a Way of Life, „American Journal of Sociology”, t. 44, nr 1, s. 1–24.
Wnuk A. (2020). Koncepcja transkulturowej tożsamości Wolfganga Welscha – nowa perspektywa dla psychologii, „Podteksty. Czasopismo kulturalno-naukowe”, nr 4(22), s. 1–6.
Wulf Ch. (2010). Education as Transcultural Education: A Global Challenge, „Educational Studies in Japan: International Yearbook”, nr 5, s. 33–47.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Marta Guziuk-Tkacz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
By submitting an article, the author declares that:
they are the author of the article (hereinafter referred to as the Work) and:
- is entitled to exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyrights to the Work.
The Author grants the Jesuit University Ignatianum in Cracow a free, non-exclusive, territorially unlimited license to use the Work in the following fields of exploitation:
- publishing the Work in paper, digital or magnetic form;
- multiplying the work by any method, without limiting the number of editions or copies;
- distribution of the work and its copies in any form, including marketing, sales, lending, and lease;
- placing the work in a computer memory;
- distribution of the work in information networks, including the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a manner that everyone could have access to it at a time and place chosen by themselves;
- within the scope of dependent rights to the Work, covering, in particular, the right to make necessary changes to the Work, resulting from editorial and methodical preparation, as well as to make translations of the Work into other languages.
The license right shall be transferred the moment of transfer of the Work to the Jesuit University Ignatianum in Cracow. The Jesuit University Ignatianum in Cracow is entitled to grant sub-licenses to the Work in terms of the right granted. The license shall be limited in time for a period of 15 years from the date it is granted.
Stats
Number of views and downloads: 258
Number of citations: 0
