Epistolarna etyka życia kontemplacyjnego w listach Janusza Korczaka
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.2.008Słowa kluczowe
pedagogika epistolarna, Janusz Korczak, pedagogika kultury, życie kontemplacyjneAbstrakt
Niniejszy artykuł jest nawiązaniem do wcześniejszej publikacji, w której omówione zostały związki pedagogiki epistolarnej, uprawianej konsekwentnie przez cała życie przez Janusza Korczaka i Joannę Kulmową z Arystotelesowską etyką umiaru i sprawiedliwości, etyką życzliwości i przyjaźni oraz etyką życia kontemplacyjnego. Zdaniem autorki artykułu pedagogika epistolarna Janusza Korczaka łączy się w szczególny sposób z etyką życia kontemplacyjnego, mającego związek z autokreacyjnymi kompetencjami autora Prawideł życia, niezależnością jego pedagogicznej wyobraźni, myślenia, pedagogicznych poglądów i racji. Celem tego artykułu jest więc potwierdzenie tezy, że pedagogia Korczaka wynikająca z potrzeby „wyjaśniania/rozumienia” własnej „mentalności autobiograficznej” i uprawianej przez Korczaka od samego początku epistolarnej sztuki „wychowania na dobrach kultury” łączy się z kontemplacją w duchu Arystotelesa, a także Tomasza z Akwinu. Kontemplujący Korczak pojawia się w pisanych przez całe życie listach jako świadek prawdy, który poprzez kontemplację wnosi w życie społeczne głęboką i wyważoną refleksję pedagogiczną. Zdaniem autorki znajomość dzieł filozoficznych Arystotelesa i Tomasza z Akwinu połączona z bogactwem własnego życia kontemplacyjnego wpłynęła na zmianę świadomości wolicjonalnej autora Momentów wychowawczych oraz na wspierający jego krytyczne myślenie, proces elaboracji. Stanowił on kontemplacyjną formę „życia w godności”, którą w szczególny sposób Korczak jako pisarz, lekarz, a przede wszystkim jako pedagog, adresował do dziecięcego odbiorcy.
Bibliografia
Andrzejuk A. (2014). Etyka chronienia osób. Zarys problematyki, „Rocznik Tomistyczny”, nr 3, s. 23–41.
Andrzejuk I. (2010). Etyka a filozofia moralna. Problem podobieństw i różnic w filozoficznym ujęciu moralności pomiędzy Arystotelesem i Tomaszem z Akwinu, „Kwartalnik Filozoficzny” t. 38, z. 4, s. 51–67.
Andrzejuk I. (2021).Od etyki Arystotelesa do filozofii moralnej Tomasza z Akwinu (Biblioteka „Rocznika Tomistycznego”, t. 4), Warszawa: Naukowe Towarzystwo Tomistyczne.
Chęcińska U. (2025a). „Listy muszą być czytane”. Pedagogika epistolarna Janusza Korczaka i Joanny Kulmowej, „Biografistyka Pedagogiczna”, t. 10, nr 3, s. 233–250.
Chęcińska U. (2025b). O liście, pedagogice epistolarnej i wychowaniu na dobrach kultury. Refleksja wprowadzająca, „Biografistyka Pedagogiczna”, t. 10, nr 3, s. 11–17.
Demetrio D. (2000). Autobiografia. Terapeutyczny wymiar pisania o sobie, przeł. A. Skolimowska, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Dubas E. (2017). Uczenie się z własnej biografii jako egzemplifikacja biograficznego uczenia się, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, t. 4, nr 1, s. 63–87.
Idźkowski J. (2008). Próba wyjaśnienia, czym jest kontemplacja według św. Tomasza z Akwinu, [w:] M. Manikowski (red.), Człowiek i świat wokół niego. Studia z filozofii średniowiecznej, Wrocław: Instytut Filozofii Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 65–71.
Korczak J. (2008). Prostowanie mylnych poglądów, [w:] tegoż, Pisma rozproszone. Listy (1913–1939), t. 14, cz. 2, Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, s. 55.
Korczak J. (2021). Pisma czasu wojny (1939–1942), Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Madejski J. (2017). Praktykowanie autobiografii. Przyczynki do literatury dokumentu osobistego i biografistyki, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Radoń S. (2023). Medytacja. Pomiędzy teorią a praktyką, Kraków: Wydawnictwo WAM.
Ricoeur P. (2012). Pamięć, historia, zapomnienie, przeł. J. Margański, wyd. 2, Kraków: Universitas.
Szulakiewicz W. (2015). Korespondencja w badaniach historii, edukacji i nauki, [w:] Badania historyczne w pedagogice. Konteksty źródłowe, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Toruńskiego, s. 25–51.
Szyndler L. (2002). Zagadnienie „verbum cordis” w ujęciu Tomasza z Akwinu, [w:]A. Górniak (red.), Wokół średniowiecznej filozofii języka, t. 1, Warszawa: Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, s. 21–116.
Zembrzuski M. (2019). Mądrość, kontemplacja, syndereza i sumienie w etyce Tomasza z Akwinu, „Edukacja Filozoficzna”, nr 67, s. 155–178.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Urszula Chęcińska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 7
Liczba cytowań: 0