Literacka edukacja ekonomiczna w powieściach Wojciechowskiej i Beręsewicza
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.1.007Słowa kluczowe
domowa edukacja finansowa, Sylwia Wojciechowska, Paweł Beręsewicz, literatura dla dzieci i młodzieżyAbstrakt
W artykule odwołujemy się do powieści Sylwii Wojciechowskiej adresowanych do dzieci w wieku wczesnoszkolnym – Julek i dziura w budżecie (2017), Julek i cały ten biznes (2020) i powieści Pawła Beręsewicza – Pieniądze albo kasa (2014), której początkowe rozdziały opisują przygody kilkulatków, a kolejne – gimnazjalistów. Badania porównawcze z zakresu zawartości semantycznej analizowanych tekstów odnoszą się do wybranych tematów ekonomicznych obecnych w wymienionych powieściach. Przedmiotem badań są opisy zachowań i postaw finansowych bohaterów powieści oraz stylów wychowania ekonomicznego ich rodziców.
Celem badań jest ukazanie edukacyjnego potencjału powieści z wątkami ekonomicznymi, dlatego analizie poddajemy wybrane z nich fragmenty, zwracając uwagę na takie aspekty, jak zasoby pieniężne dzieci, domowa edukacja finansowa oraz edukacja rówieśnicza, a nawet przemoc ekonomiczna dorosłych wobec dzieci. Klarowny sposób tłumaczenia ekonomii (styl Wojciechowskiej), a równocześnie karykaturalny i ekstrawagancki sposób prowadzenia narracji (styl Beręsewicza) – dają odbiorcom możliwość wyboru tekstów skorelowanych z wiekiem, zainteresowaniami i preferencjami literackimi czytelników, a także idiolektalnego stylu narracji. Analizowane powieści prowokują do pytań, np. jak być rodzicem w czasach płynnej nowoczesności. Uważamy, że edukacja ekonomiczna, włączona w strukturę tekstu literackiego, jest atrakcyjną formą inicjacji rozmów o ekonomii oraz działań proekonomicznych. Artykuł jest głosem w dyskusji o edukacji finansowej poprzez literaturę.
Bibliografia
Bauman Z. (2006). Płynna nowoczesność, przeł. T. Kunz, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Beręsewicz P. (2014). Pieniądze albo kasa, Łódź: Wydawnictwo Literatura.
Bortliczek M., Raszka R. (2024). Pojęcia ekonomiczne w literaturze dla dzieci (na podstawie powieści Sylwii Wojciechowskiej), „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, t. 19, nr 4/75, s. 103–119, https://doi.org/10.35765/eetp.2024.1975.07
Brzeźniak-Pałgan O. (2020). Twarze dzieciństwa w twórczości Pawła Beręsewicza, „Paidia i Literatura”, nr 2, s. 135–142.
Fesnak A. (2011). Finanse dziecka. Jak zadbać o finansową przyszłość swojego dziecka?, Gliwice: Wydawnictwo „Złote myśli”.
Goszczyńska M., Kołodziej S., Trzcińska A. (red.) (2012). Uwikłani w świat pieniądza i konsumpcji. O socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, Warszawa: Difin.
Goszczyńska M., Kołodziej S. (2012). Rola oddziaływań społecznych i edukacyjnych w socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, [w:] M. Goszczyńska, S. Kołodziej, A. Trzcińska (red.), Uwikłani w świat pieniądza i konsumpcji. O socjalizacji ekonomicznej dzieci i młodzieży, Warszawa: Difin, s. 98–130.
Iwuć M. (2019). Czego i jak uczyć dzieci o pieniądzach?, https://marciniwuc.com/czego-i-jak-uczyc-dzieci-o-pieniadzach/ [dostęp: 13.11.2025].
Korczak J. (1924). Bankructwo małego Dżeka, Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze, https://polona.pl/item-view/4cd516af-a812-431a-bb13-f10b233fb1e0?page=6&contentId=6ef43969-2c0c-442c-8a8b-b7e639f8362e [dostęp: 12.03.2026].
Leszczyński G. (2006). Kulturowy obraz dziecka i dzieciństwa w literaturze drugiej połowy XIX i w XX w. Wybrane problemy, Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Ługowska J. (2010). Motyw pieniądza w literacko-pedagogicznym dyskursie Janusza Korczaka, [w:] P. Kowalski (red.), Monety, banknoty i inne środki wymiany. Pieniądz w dyskursach kultury (Colloquia Anthropologica et Communicativa, t. 2), Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 129–139.
Noga B., Noga M., Dejnaka A. (2016). Edukacja ekonomiczna polskiego społeczeństwa, Warszawa: Wydawnictwo CeDeWu.
OECD (2022). Financial Literacy in Poland: Relevance, Evidence and Provision, https://www.oecd.org/daf/fin/financial-education/financial-literacy-poland [dostęp: 27.12.2025].
OECD (2023). OECD/INFE 2023 International Survey of Adult Financial Literacy, https://www.oecd.org/en/publications/oecd-infe-2023-international-survey-of-adult-financial-literacy_56003a32-en.html [dostęp: 27.12.2025].
Raszka R. (2016). Wychowanie ekonomiczne w rodzinie, [w:] A.M. Kola, P. Kostyło, H. Solarczyk-Szwec (red.), Wychowanie jednostki i wspólnoty do wartościowego życia, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, s. 221–236.
Raszka R., Bortliczek M. (2026). Edukacja ekonomiczna w powieściach dla dzieci, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, t. 21, nr 1/80.
Wąsowicz-Kiryło G. (2008). Psychologia finansowa. O pieniądzach w życiu człowieka, Warszawa: Difin.
Wojciechowska S. (2017). Julek i dziura w budżecie (ilustr. M. Dzik), Gdańsk: Mali Moi – Tikal Sylwia Wojciechowska.
Wojciechowska S. (2020). Julek i cały ten biznes (ilustr. M. Dzik), Gdańsk: Mali Moi.
Zabawa K. (2020). Od zabawy lalkami do zabawy słowami – tomiki wierszy dla dzieci Pawła Beręsewicza, „Paidia i Literatura”, nr 2, s. 123–133.
Zalecenie Rady z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (Tekst mający znaczenie dla EOG) (2018). Dz. Urz. UE C 189 z 4.06.2018, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32018H0604(01)&from=EN [dostęp: 29.12.2025].
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Renata Raszka, Małgorzata Bortliczek

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 51
Liczba cytowań: 0