Kultura regionu w szkołach na pograniczu kulturowym – z perspektywy wiedzy uczniów
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2025.3.004Słowa kluczowe
szkoła, kultura, region, edukacja regionalnaAbstrakt
Artykuł dotyczy realizacji edukacji regionalnej, bardzo ważnego komponentu tożsamości społeczno-kulturowej. Celem opracowania jest podjęcie dyskusji nad istotą kształcenia regionalnego we współczesnej szkole oraz zaprezentowanie wycinka badań wstępnych dotyczących deklarowanej wiedzy uczniów o swoim regionie, które to uczyniono przedmiotem niniejszego opracowania. W badaniach zastosowano metodę sondażu diagnostycznego wraz z techniką ankiety, którą wypełnili uczniowie klas ósmych czterech szkół w województwie podlaskim. W badaniach poszukiwano odpowiedzi na następujące pytania: Jaki jest stan wiedzy młodzieży na temat historii, kultury i tradycji własnego regionu? Jakie są źródła wiedzy uczniów o swoim regionie? Jakich zagadnień dotyczy posiadana wiedza o regionie? Wyniki przeprowadzonego sondażu dowodzą, że szkoła nie jest obecnie znaczącym źródłem wzorców kulturowych dla uczniów. Może to świadczyć o niedostatecznej ofercie edukacyjnej szkół związanej z realizacją treści regionalnych, sprzyjających tak poznawaniu, jak i promowaniu własnego regionu. Dlatego z perspektywy działalności szkolnej pilną potrzebą wydaje się zadbanie o ramy programowe edukacji regionalnej.
Bibliografia
Bartczak J. (2016).Tożsamość regionalna młodzieży gimnazjalnej na przykładzie gminy Prostki i miasta Wołomin, [w:] Z. Melosik, M.J. Szymański (red.), Tożsamość w warunkach zmiany społecznej, Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, s. 213–226.
Barwiński M. (2014). Podlasie jako region pogranicza, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, t. 3, s. 281–306.
Białous M. (2023). Edukacja kulturowa młodzieży w województwie podlaskim. Raport badawczy, Białystok: Laboratorium Badań i Działań Społecznych.
Białous, M., Kiszkiel Ł., Skowrońska M., Sztop-Rutkowska K. (2016). Edukacja kulturowa w województwie podlaskim. Raport skrócony, Białystok: Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Białymstoku.
Jankowski D. (1990). Edukacja regionalna jako czynnik regionotwórczy, [w:] S. Dąbrowski, A Kociszewski, A. Omelianiuk, C. Niedzielski, Regionalizm, Ciechanów: Krajowy Ośrodek Dokumentacji Regionalnych Towarzystw Kultury, s. 101–113.
Jasińska-Kania A., Staszyńska K.M. (red.) (2009). Diagnoza postaw młodzieży województwa podlaskiego wobec odmienności kulturowej, Białystok: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego.
Jasiński Z. (2021). Projekt „Jakość i styl życia oraz plany życiowe i tożsamość mieszkańców pogranicza polsko-czeskiego po przyjęciu Polski i Czech do Unii Europejskiej”, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 2, s. 256–276.
Kowolik P. (1999). Edukacja regionalna w przedszkolu, [w:] M.T. Michalewska (red.), Edukacja regionalna. Z historii, teorii i praktyki, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 119–134.
Kożyczkowska A. (2015). Edukacja kaszubska: rzecz o tym, jak praktyka edukacyjna „zaczepiła i ugruntowała” myślenie pedagogiczne. Przyczynek do namysłu nad teorią praktyki, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 4, s. 326–344.
Kwieciński Z. (2018), Edukacja wobec blokad systemu kulturowego, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 2, s. 16–31.
Lewowicki T. (1994). Przemiany oświaty. Szkice o ideach i praktyce edukacyjnej, Warszawa: Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego.
Lewowicki T. (1995). O badaniach społeczności pogranicza – od parcjalnych opisów ku elementom teorii zachowań tożsamościowych,[w:] J. Nikitorowicz (red.), Edukacja międzykulturowa. W kręgu potrzeb, oczekiwań i stereotypów, Białystok Wydawnictwo „Trans Humana”, s. 13–27.
Lewowicki T. (2011). O doświadczeniach edukacji wielokulturowej oraz perspektywie edukacji i pedagogiki międzykulturowej, [w]: T. Lewowicki, E. Ogrodzka-Mazur, A. Szczurek-Boruta (red.),Edukacja międzykulturowa. Dokonania, problemy, perspektywy, Cieszyn–Warszawa–Toruń: Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 479–503.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (1995), Dziedzictwo kulturowe w regionie. Założenia programowe, Warszawa: Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (2000), Ministerstwo Edukacji Narodowej o edukacji regionalnej – dziedzictwie kulturowym w regionie (Biblioteczka Reformy, t. 24), Warszawa: Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Misiejuk D. (2013). Dziedzictwo i dziedziczenie w kontekście procesów socjalizacji. Studium teoretyczno-empiryczne o procesach dziedziczenia kulturowego na historycznym pograniczu Podlasia, Białystok: Wydawnictwo „Trans Humana”.
Nikitorowicz J. (1995). Pogranicze. Tożsamość. Edukacja międzykulturowa, Białystok: Wydawnictwo „Trans Humana”.
Niktorowicz J. (2005). Kreowanie tożsamości dziecka, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
NikitorowiczJ.(2006). Edukacja regionalna na pograniczu, [w:]A.W. Brzezińska, A. Hulewska, J. Słomska (red.), Edukacja regionalna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 91–112.
Nikitorowicz J. (2009). Edukacja regionalna i międzykulturowa, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Nikitorowicz J. (2017). Etnopedagogika w kontekście wielokulturowości i ustawicznie kształtującej się tożsamości, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Nikitorowicz J. (2020). Ku globalnemu paradygmatowi współistnienia kultur w warunkach ustawicznych migracji, „Kultura i Edukacja”, nr 3, s. 17–31.
Ogrodzka-Mazur E. (2019). Wprowadzenie, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 2, s. 11–19.
Petrykowski P. ( 2003). Edukacja regionalna. Problemy podstawowe i otwarte, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Petrykowski P. (2013). Dziedzictwo kulturowe a miejsce i czas, „Studia Edukacyjne”, nr 28, s. 93–107.
Podlaskie poznajemy bezpiecznie – podsumowano akcje turystyczne samorządu województwa, „Podlaskie.eu”, 19.06.2024, https://podlaskie.eu/st/podlaskie-poznajemy-bezpiecznie--podsumowano-akcje-turystyczne-samorzadu-wojewodztwa.html [dostęp: 27.04.2025].
Sacharczuk J. (2020). Pamięć społeczna z perspektywy edukacji regionalnej, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Sobecki M. (2016). Komunikacja międzykulturowa w perspektywie pedagogicznej. Studium z pogranicza polsko-litewsko-białorusko-ukraińskiego, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Sobecki M. (2018). Wielowymiarowe poczucie tożsamości społeczno-kulturowej. Idea i badanie. Perspektywa pedagogiczna, „Kultura i Edukacja” nr 3, s. 85–103.
Synak B. (2000). Społeczno-kulturowe aspekty edukacji regionalnej, [w:] K. Marzec-Holka (red.), Społeczeństwo. Demokracja. Edukacja. Nowe wyzwania w pracy socjalnej, Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Akademii Bydgoskiej, s. 47–54.
Szczepański M.S. (1999). Tożsamość regionalna – w kręgu pojęć podstawowych, [w:] A. Matczak (red.), Badania nad tożsamością regionalną. Stan i potrzeby, Łódź–Ciechanów: Krajowy Ośrodek Dokumentacji Regionalnych Towarzystw Kultury w Ciechanowie, s. 7–17.
Szwarc A. (2014a). Rola i miejsce treści kulturowych w procesie kształcenia na przykładzie podlaskich gimnazjów. „Ars inter Culturas”, nr 3, s. 171–178.
Szwarc A. (2014b). Wielokulturowe lekcje w gimnazjum na pograniczu kulturowym – na przykładzie szkół w województwie podlaskim,[w:] T. Bajkowski, K. Sawicki, U. Namiotko (red.), Diagnostyka i metodyka psychopedagogiczna w warunkach wielokulturowości, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”, s. 96–111.
Szwarc A. (2022). Edukacja regionalna w opinii uczniów szkół podstawowych – komunikat z badań, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Pedagogika”, t. 43, nr 1, s. 79–97.
Szymański M.J. (2021). Zmiana społeczna a edukacja przyszłości, [w:] A. Karpińska, K. Borawska-Kalbarczyk, A. Szwarc (red.), Edukacja w przestrzeni społecznej – paradygmaty zmian, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 21–35.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Alina Szwarc
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 459
Liczba cytowań: 0
