O fundamentalnych relacjach między prawdą, wolnością, dialogiem i budowaniem tożsamości – z perspektywy teorii mowy

Ewa Drzazgowska

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/PCh.2017.003

Abstrakt


W tekście podjęto kwestię relacji między wolnością, prawdą i dialogiem, próbując ustalić, co sprawia, że obecność dialogu stanowi objaw zdrowia społecznego. Rozpatruje się przy tym mowę w jej funkcji poznawczej, traktowanej jako funkcja elementarna. Zwykłe funkcjonowanie mowy oraz istotę dialogu upatruje się przy tym po pierwsze w możliwości zaprzeczania, która wiąże się z koniecznym istnieniem ontycznej różnorodności bytów oraz z wyróżnikiem istoty mówiącej jako panującej nad alternatywami. Wszystko to funduje wolność w jej najbardziej podstawowym rozumieniu. Drugim czynnikiem, który trzeba wziąć pod uwagę, by zrozumieć, czym jest dialog w jego fundamentach, jest potrzeba prawdy i konieczność jakichś realizacji prawdy. Te dwa elementy widziane łącznie – możliwość zaprzeczania i potrzeba prawdy – pokazują, że ostatecznym gwarantem prawdy w każdym konkretnym wypadku jest sam mówiący, a gwarancja, którą swym mówieniem daje, to zobowiązanie do działań niesprzecznych z wypowiadaną treścią. Ten moment osobistego, wolnego odniesienia do zawsze wspólnej prawdy pokazuje, w jaki sposób w dialogu budowana jest tożsamość osobowa. Dodatkowo wyjaśnia się, jak to się dzieje, że wraz z każdym nowym powiedzeniem może pojawić się nowy sens.

Słowa kluczowe


dialog; wolność; prawda; tożsamość osobowa; nowy sens

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Arendt, Hannah. Eichmann in Jerusalem. New York: Penguin Books, 1983.

Arystoteles. Metafizyka, t. I i II. Lublin: KUL, 2000.

Austin, John Langshaw. „Truth”. W: John Langshaw Austin, Philosophical Papers. Oxford: Clarendon Press, 1961.

Bachtin, Michaił. „Problem gatunków mowy”. W: Michaił Bachtin, Estetyka twórczości słownej, 348–402. Warszawa: PIW, 1986.

Bachtin, Michaił. W stronę filozofii czynu. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 1997.

„Bądź wolność Twoja”: Józefa Tischnera refleksja nad życiem publicznym, red. Jarosław Jagiełło, Władysław Zuziak. Kraków: Znak i PAT, 2005.

Bogusławski, Andrzej. A Study in the Linguistics-Philosophy Interface. Warszawa: Bel-Studio, 2007.

Bogusławski, Andrzej. Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny. Warszawa: Takt, 2008.

Bogusławski, Andrzej. Roztrząsania nadlingwistyczne. Warszawa: Bel-Studio, 2011.

Bogusławski, Andrzej, Ewa Drzazgowska. Język w refleksji teoretycznej. Przekroje historyczne, t. I–II. Warszawa: Katedra Lingwistyki Formalnej Uniwersytetu Warszawskiego, 2016.

Buber, Martin. Ich und Du. Stuttgart: Reclam, 1983.

Bühler, Karl. Sprachtheorie. Jena: Gustav Fischer, 1934.

Chapel, Joseph F. „Ferdinand Ebner: na początku było słowo”. Paedagogia Christiana 1/35 (2015): 99–109.

Diels, Hermann, Walther Kranz. Die Fragmente der Vorsokratiker: griechisch und deutsch. Dublin, Zürich: Weidmann, 1972, 1973.

Duraj-Nowosielska, Izabela. Robić coś i coś powodować. Opozycja agentywności i kazuatywności w języku polskim. Warszawa: Wydział Polonistyki UW, 2007.

Ebner, Ferdinand. Wort und Liebe. Berlin: LitVerlag, 2015.

Ebner, Ferdynand. Słowo i realności duchowe. Fragmenty pneumatologiczne. Chojnice: Oficyna Wydawnicza Fundacji Fuhrmanna, 2016.

Eriugena, Jan Szkot. Periphyseon, ks. II. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.

Frege, Gottlob. „Myśl. Studium logiczne”. W: Gottlob Frege, Pisma semantyczne, 100–129. Warszawa: PWN.

Horvitz, Rivka. „Ferdinand Ebner als Quelle von Martin Bubers Ich und Du”. W: Untersuchungen zum „Brenner”, red. Walter Methlagl, Eberhard Sauermann, Sigurd Paul Scheichl, 283–294. Salzburg: Otto Müller, 1981.

Itkonen, Esa. Universal History of Linguistics. India, China, Arabia, Europe. Amsterdam–Philadelphia: Benjamins, 1991.

Kłoczowski, Jan Andrzej. Filozofia dialogu. Poznań: W drodze, 2011.

Konfucjusz. Dialogi konfucjańskie. Wrocław: Ossolineum,1976.

Łukasiewicz, Jan. O zasadzie sprzeczności u Arystotelesa. Warszawa: PWN, 1987.

Otto, Detlef. „Johann Georg Hamann”. W: Klassiker der Sprachphilosophie: von Platon bis Noam Chomsky, red. Tilman Borsche, 197–213. München: Beck, 1996.

Peirce, Charles Sanders. Phänomen und Logik der Zeichen. Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1983.

Peirce, Charles Sanders. Semiotische Schriften, Bd. 1–2. Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1986, 1990.

Platon. „Fajdros”. W: Platon, Dialogi. Warszawa: Unia Wydawnicza Verum, 1993.

Platon. Kratylos. Lublin: KUL, 1990.

Platon. „Sofista”. W: Platon, Sofista. Polityk. Warszawa: PWN, 1956.

Rosenberg, Marshall B. Porozumienie bez przemocy. O języku serca. Warszawa: Czarna Owca, 2015.

Skorulski, Krzysztof. „Ebnerowska dialogika w kontekście”. W: Ferdynand Ebner, Słowo i realności duchowe. Fragmenty pneumatologiczne, 235–295. Chojnice: Oficyna Wydawnicza Fundacji Fuhrmanna, 2016.

Skorulski, Krzysztof. „Słowo i pustosłowie”. Przegląd Pedagogiczny 1 (2013): 105–118.

Skorulski, Krzysztof. „Aktualność i performatywność słowa”. Paedagogia Christiana 1/35 (2015): 13–40.

Spaemann, Robert. Osoby. O różnicy między czymś a kimś. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2001.

Styczeń, Tadeusz. „Aksjologiczne podstawy kultury politycznej”. W: Sacrum i kultura. Chrześcijańskie korzenie przyszłości, red. Ryszard Rubinkiewicz, Stanisław Zięba, 167–185. Lublin: KUL, 2000.

Tischner, Józef. Etyka solidarności oraz Homo sovieticus. Kraków: Znak, 1992.

Tischner, Józef. Etyka solidarności. Kraków: Znak, 2000.

Tischner, Józef. Myśli o wolności, władzy i wspólnocie. Kraków: Znak, 2016.

Weil, Simone. Zakorzenienie i inne fragmenty. Wybór pism. Kraków: Znak, 1961.

Wittgenstein, Ludwig. Tractatus logico-philosophicus. Warszawa: PWN, 2000.








ISSN 1505-6872 (print)
ISSN 2451-1951 (online)

Partnerzy platformy czasopism