Od (nie)widzialności do sprawczości edukacyjnej. Kobiety romskie w procesach tworzenia, przekazywania i instytucjonalizacji wiedzy

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie kobiet romskich jako podmiotów uczestniczących w procesach tworzenia, przekazywania i instytucjonalizacji wiedzy oraz zaproponowanie modelu interpretacyjnego opisującego rozwój ich sprawczości edukacyjnej. Przedmiotem analiz są współczesne formy aktywności edukacyjnej, naukowej, artystycznej i społecznej kobiet romskich, rozpatrywane w perspektywie pedagogiki międzykulturowej.

Artykuł ma charakter teoretyczno-analityczny i opiera się na analizie literatury przedmiotu oraz studiach przypadku wybranych kobiet romskich. Punktem wyjścia jest krytyczna refleksja nad dominacją narracji tworzonych przez badaczy spoza społeczności romskiej oraz konsekwencjami marginalizacji doświadczeń kobiet romskich w badaniach pedagogicznych. W artykule przedstawiono trzy wzajemnie powiązane etapy procesu prowadzącego od niewidzialności do sprawczości edukacyjnej: tworzenie wiedzy, jej przekazywanie oraz instytucjonalizację. Poszczególne etapy zilustrowano przykładami działalności kobiet romskich reprezentujących różne formy aktywności edukacyjnej, naukowej, artystycznej i społecznej.

Przeprowadzona analiza wskazuje, że kobiety romskie nie są jedynie odbiorczyniami działań edukacyjnych, lecz aktywnie uczestniczą w tworzeniu wiedzy, kształtowaniu pamięci kulturowej oraz współtworzeniu współczesnego dyskursu naukowego i społecznego. Zaproponowany model interpretacyjny porządkuje mechanizmy prowadzące od społecznej niewidzialności do sprawczości edukacyjnej oraz ukazuje znaczenie kobiet romskich jako współtwórczyń wiedzy pedagogicznej. Wyniki analiz wskazują na potrzebę szerszego uwzględniania perspektywy kobiet romskich w badaniach pedagogicznych oraz praktyce edukacyjnej, co może przyczynić się do pełniejszego rozumienia procesów edukacyjnych zachodzących w społeczeństwach wielokulturowych.