Czas wolny jako przestrzeń zmiany. Między transformacją własną a animacją innych – na przykładzie osób studiujących animację kultury
DOI:
https://doi.org/10.12775/SPI.2026.1.009Słowa kluczowe
czas wolny, animacja kultury, transformacja osobista, zmiana społeczno-kulturowa, kształcenie animatorów kulturyAbstrakt
Celem raportu jest analiza czasu wolnego jako przestrzeni wewnętrznej transformacji jednostki u osób studiujących animację kultury. Przedmiotem opracowania są teoretyczne ujęcia czasu wolnego, jego wielorakie funkcje w życiu jednostki oraz znaczenie zmiany jako konstytutywnej idei animacyjnej.
Materiał empiryczny stanowią wyniki badań przeprowadzonych wśród 81 osób studiujących animację kultury na Uniwersytecie Marie Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Zastosowano metody jakościowo-ilościowe, polegające na analizie subiektywnych definicji czasu wolnego oraz wskazań dotyczących dominujących i pożądanych aktywności wolnoczasowych. Analiza wykazała, że respondenci definiują czas wolny głównie w opozycji do obowiązków, jako przestrzeń autonomicznych i przyjemnych wyborów skoncentrowanych na regeneracji psychicznej. W aktualnych praktykach dominują aktywności percepcyjne i rekreacyjne, podczas gdy formy twórcze i integracyjne pojawiają się znacznie rzadziej. Respondenci wyraźnie artykułują potrzebę ograniczenia biernych praktyk, zwłaszcza nadmiernego korzystania z mediów społecznościowych, na rzecz działań aktywizujących, rozwijających i twórczych.
Wnioski wskazują, że świadome, wartościowe gospodarowanie czasem wolnym stanowi warunek niezbędny autentyczności i efektywności przyszłych animatorów kultury w inicjowaniu konstruktywnie humanistycznej zmiany społeczno-kulturowej. Jest on zarówno narzędziem kształtowania kompetencji społecznych i twórczych, jak i przestrzenią eksperymentowania z wartościami, stylami życia oraz nowymi praktykami. Postuluje się włączenie edukacji w zakresie świadomego, wartościowego gospodarowania czasem wolnym do programów kształcenia animatorów kultury, co stanowi warunek niezbędny ich autentyczności i efektywności w inicjowaniu konstruktywnie humanistycznej zmiany społeczno-kulturowej.
Bibliografia
Adorno T.W. (1991), The Culture Industry: Selected Essays on Mass Culture, London: Routledge.
Csikszentmihalyi M. (2005). Przepływ. Psychologia optymalnego doświadczenia, trans. M. Wajda-Kacmajor, Taszów: Moderator.
Desmurget M. (2012). Teleogłupianie. O zgubnych skutkach oglądania telewizji (nie tylko przez dzieci), trans. E. Kaniowska, Warszawa: Czarna Owca.
Dumazedier J. (1967). Toward a Society of Leisure, New York: The Free Press.
Dyczewski L. (1993). Kultura polska w procesie przemian, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Gralczyk J. (2011). “Animacja społeczna – usługa i proces,” [in:] B. Grewiński, B. Skrzypczak (eds.), Środowiskowe usługi społeczne – nowa perspektywa polityki i pedagogiki społecznej, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, pp. 155–169.
Grochociński M. (1979). Przygotowanie dzieci do racjonalnego wykorzystania czasu wolnego, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Hemingway J.L. (1995). “Leisure Studies and Interpretive Social Inquiry,” Leisure Studies, vol. 14, no. 1, pp. 32–47.
Henzler P., Skrzypczak B. (eds.) (2006). Kim jest animator społeczny, Warszawa: Centrum Wspierania Aktywności Lokalnej CAL.
Jedlewska B. (ed.) (2006). Akademickie kształcenie animatorów i menedżerów kultury w Polsce. Koncepcje, doświadczenia, wyzwania, Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba.
Jedlewska B. (2009). “Elementy teorii animacji społeczno-kulturalnej,” [in:] W. Bobrowicz (ed.), Pedagogika i kultura. Pomiędzy teorią a praktyką, Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba, pp. 25–52.
Kargul J. (1997). Od upowszechniania kultury do animacji kulturalnej, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kopczyńska M. (2006). “Przyczynek do dyskusji o kształceniu animatorów kultury,” [in:] B. Jedlewska (ed.), Akademickie kształcenie animatorów i menedżerów kultury w Polsce, Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba, pp. 162–166.
Koshar R. (ed.) (2002). Histories of Leisure, Oxford–New York: Berg.
Kubinowski D. (2015). “Istota animacji kultury jako idei pedagogicznej,” Studia Kulturowo-Edukacyjne, vol. 10, no. 1, pp. 49–61.
Kubinowski D. (2016). “Kultura animacji jako humanistyczna pedagogia,” Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, vol. 3, no. 2, pp. 97–108.
Kubinowski D., Lewartowicz U. (2018). Animacja kultury w perspektywie pedagogicznej: studia i szkice, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Mencwel A. (2002). “Przyczyniać się pomału,” [in:] G. Godlewski, I. Kurz, A. Mencwel, M. Wójtowski (eds.), Animacja kultury. Doświadczenie i przyszłość, Warszawa: Instytut Kultury Polskiej, Uniwersytet Warszawski, pp. 13–26.
Mroczkowska D. (2020). Zrozumieć czas wolny. Przeobrażenia, tożsamość, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Neulinger J. (1981). The Psychology of Leisure (2nd ed.), Springfield, IL: Charles S. Thomas Publisher.
Nikiel Ł., Kędzierska M. (2023). “Leisure Time Activities in Adolescents as Factor in Well-Being at School and Academic Performance,” Psychologia Rozwojowa, vol. 28, no. 4, pp. 79–93.
Olbrycht K. (2006). “O rehabilitację umiejętności w kształceniu animatorów społeczno-kulturalnych,” [in:] B. Jedlewska (ed.), Akademickie kształcenie animatorów i menedżerów kultury w Polsce, Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba, pp. ¬¬¬¬¬¬150–161.
Pater R. (2015). “Czas wolny w (dla) edukacji kulturalnej dzieci,” Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, vol. 10, no. 1(35), pp. 11–31.
Pavelka J. (2000). It’s Not About Time: Rediscovering Leisure in a Changing World, Ontario, Canada: Creative Bound Inc.
Pięta J. (2004). Pedagogika czasu wolnego, Warszawa: Wyższa Szkoła Ekonomiczna.
Roberts K. (1999). Leisure in Contemporary Society, Wallingford, UK: CAB Publishing.
Rojek C. (2005). Leisure Theory: Principles and Practice, London: Palgrave Macmillan.
Truszkowska-Wojtkowiak M. (2012). Fenomen czasu wolnego, Gdańsk: Harmonia Universalis.
Valtonen A. (2004). Rethinking Free Time: A Study on Boundaries, Disorders, and Symbolic Goods, Helsinki: Helsinki School of Economics.
Żebrowski J. (1994). “Animacja jako nowa koncepcja edukacji przez kulturę w społecznościach lokalnych,” [in:] J. Gajda (ed.), Animacja kulturalna jako problem pedagogiczny, Lublin: Agencja Dziennikarska „VIPress”, pp. 33–46.
Żebrowski J. (2006). “Istota i kierunki rozwoju animacji społeczno-kulturalnej,” [in:] B. Jedlewska (eed.), Akademickie kształcenie animatorów i menedżerów kultury w Polsce, Lublin: Oficyna Wydawnicza Verba, pp. 66–79.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Dawid Reja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że:
jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Polityka prywatności
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 59
Liczba cytowań: 0
