Twórcze (re)konstruowanie i integracja wiedzy. Metoda tutoringu jako pozytywna, prorozwojowa edukacja w emancypacyjnym i feministycznym kontekście
DOI:
https://doi.org/10.12775/PBE.2025.016Słowa kluczowe
tutoring, feminizm, emancypacja, edukacja, orientacja pozytywnaAbstrakt
Metoda tutoringu przyjęta dla potrzeb opracowania została uwzględniona z uwagi na kontekst jakim jest ujmowanie jej jako formy alternatywnej i spersonalizowanej edukacji. Pozwala ona na podejście zarówno rozwojowe (dotyczy tutora i ucznia), jak też dialogiczne i procesualne. Perspektywa emancypacji jest rozumiana jako kontekst szeroko rozumianej zmiany, poszerzania wiedzy merytorycznej, wprowadzania do niej nowych elementów w celu rozszerzenia perspektywy, Idea emancypacyjna w edukacji wyraża się w podejściu o silnie zindywidualizowanym charakterze oraz metodycznej zmianie. Współczesne teorie feministyczne tworzą niehierarchiczną przestrzeń krytycznego myślenia, które można rozumieć jako zaangażowane współtworzenie wiedzy z innymi, motywowane chęcią zrozumienia i potrzebą wymiany myśli. Problematyka opracowania w zamiarze autorskim została ujęta jako przestrzeń badawczo – dydaktyczna o charakterze procesu. Celem opracowanego zagadnienia jest ukazanie praktyki edukacyjnej jaką jest metoda tutoringu realizującej idee prorozwojowej edukacji osadzonej w emancypacyjnym i feministycznym kontekście. Problematyka badawcza dotyczy: 1). potencjału tutoringu w zarządzaniu edukacją wspierającą rozwój, 2) istoty feministycznego kontekstu, 3). praktyki edukacyjnej ukazującej emancypacyjny potencjał tutoringu, 4). istoty twórczej pracy dydaktyczno –tutorskiej i jej rezultatów. Metodę badań stanowi case study projektu tutorskiego. Podstawą rozważań jest własne doświadczenie autorki - pracownika badawczo-dydaktycznego uczelni w programie tutorskim "tytuł" (tytuł zanonimizowany) realizowanego we współpracy ze środowiskiem szkoły średniej. Realizacja programu tutorskiego pozwoliła poznać możliwości, rozwijać zainteresowania i pasje uczniów. Dało to możliwość tworzenia okazji edukacyjnych wykazania się kreatywnością w znajdowaniu nowych, wartościowych i oryginalnych rozwiązań problemów poprzez samodzielne, krytyczne myślenie i współpracę. Zrealizowany autorski projekt badawczy pozwolił na twórcze (re)konstruowanie i integrację wiedzy.
Bibliografia
Adamiak, M., & Derra, A. (2005). Feminizm na manowcach fundamentalizmu. Problem kobiecej podmiotowości/tożsamości we współczesnej myśli feministycznej [Feminism on the cusp of fundamentalism. The problem of female subjectivity/identity in contemporary feminist thought]. In: M. Szulakiewicz & Z. Karpus (Eds.), Fundamentalizm i kultury [Fundamentalism and culture], (pp. 447–460). Toruń: UMK.
Adamiak, M., & Derra, A. (2020). Teorie feministyczne: tradycje i perspektywy [Feminist theories: traditions and perspectives]. AVANT, 11(3).
Barr, R. B., & Tagg, J. (1995). From Teaching to Learning – A New Paradigm for Undergraduate Education. Change. The Magazine of Higher Learning, 27, 13–23.
Borkowska, N. (2018). Tutoring in education. Colloquium, 4(32), 4–19.
Braidotti, R. (2014). Po człowieku [After Man], transl. J. Bednarek, A. Kowalczyk. Warszawa: PWN.
Braidotti, R. (2019). Cztery tezy na temat feminizmu po człowieku [Four theses on feminism after the man], transl. A. Derra. Avant. Trends in Interdisciplinary Studies, 10(3), 1–25, https://doi.org/10.26913/avant.2020.03.03.
Brzezińska, A. I., & Rycielska, L. (2009). Tutoring jako czynnik rozwoju ucznia i nauczyciela [Tutoring as a factor in student and teacher development]. In: P. Czekierda, M. Budzyński, J. Traczyński, Z. Zalewski, & A. Zembrzuska (Eds.), Tutoring w szkole. Miedzy teorią a praktyką zmiany edukacyjnej [Tutoring at school. Between theory and practice of educational change], (pp. 19–29). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
Brzezińska, A. I. (2012). Tutoring w edukacji: kaprys, konieczność czy szansa rozwoju dla ucznia i nauczyciela? [Tutoring in education: whim, necessity or development opportunity for student and teacher?]. In: J. Iwański (Ed.). Tutoring young refugees (pp. 39–63). Warszawa: Publishers Association of Cultural Practitioners.
Brzezińska, A. I., & Appelt, K. (2013). Tutoring nauczycielski – tutoring rówieśniczy: etyczne aspekty [Teacher tutoring – peer tutoring: ethical aspects]. Forum Oświatowe, 2(49), 13–29.
Caprara, G. V. (2009). Positive orientation: Turning potentials into optimal functioning. The Bulletin of the European Health Psychologist, 11(3), 46–58.
Carr, A. (2009). Positive Psychology. The science of happiness and human strength. Poznań: Zysk i S-ka Publishing House.
Czapiński, J. (Ed.). (2004). Positive Psychology. The science of human happiness, health, strength and virtue. Warszawa: PWN.
Czekierda, P. (2009). Co możemy zyskać w perspektywie społecznej wprowadzając tutoring [What can we gain from a social perspective by introducing tutoring]. In: P. Czekierda, M. Budzyńska, J. Traczyński, Z. Zalewski, & A. Zambrzuska (Eds.), Tutoring w szkole. Między teorią a praktyką zmiany edukacji [Tutoring in schools. Between theory and practice of educational change], (pp. 15–18). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
Czekierda, P., Fingas B., & Szala M. (Eds.). (2015). Tutoring. Teoria, praktyka, studia przypadków [Tutoring. Theory, practice, case studies]. Warszawa: Wolters Kluwer
Czerepaniak-Walczak, M. (1995). Między dostosowaniem a zmianą. Elementy emancypacyjnej teorii edukacji [Between adaptation and change. Elements of emancipatory educational theory]. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński.
Czerepaniak-Walczak, M. (2006). Pedagogika emancypacyjna. Rozwój świadomości krytycznej człowieka [Emancipatory pedagogy. The development of human critical consciousness]. Gdańsk: GWP.
Dąbrowski, K. (1979). Dezintegracja pozytywna [Positive disintegration]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy
Dąbrowski, K. (1982). Pasja rozwoju [A passion for development]. Warszawa: Polskie Towarzystwo Higieny Psychicznej
Fijałkowski, A. (2009). Z dziejów myślenia o tutoringu – krótki zarys historii indywidualnego kształcenia i wychowania [From the history of thinking about tutoring – a brief overview of the history of individual education and upbringing]. Kwartalnik Pedagogiczny, 2(212), 10–14.
Haraway, D. (1988). Situated knowledge. The question of science in feminism and the privilege of a partial/limited perspective, transl. Agata Czarnacka. Think Tank Feminist Online Library. Retrieved 20 January 2025 from: http://www.ekologiasztuka.pl/pdf/f0062haraway1988.pdf.
Haraway, D. (2015). Anthropocene, Capitalocene, Plantationocene, Chthulucene: Making Kin. Environmental Humanities, 1, 159–165.
Haraway, D. (2016). Staying with the Trouble: Anthropocene, Capitalocene, Chthulucene. In: J. W. Moore (Ed.), Anthropocene or Capitalocene? Nature, History, and the Crisis of Capitalism (pp. 34–76). Oakland: PM Press, Oakland.
Jankowski, K. (Ed.). (1978). Przełom w psychologii [The breakthrough in psychology], transl. A. Jankowski, A. Kołyszko, & P. Kołyszko. Warszawa: Czytelnik.
Jourard, S. M. (1978). Wybrane definicje zdrowej osobowości [Selected definitions of healthy personality]. In: K. Jankowski (Ed.). Przełom w psychologii [The breakthrough in psychology], transl. A. Jankowski, A. Kołyszko, & P. Kołyszko (pp. 341–365). Warszawa: Czytelnik.
Kaczmarek, M. (2013). Tutoring, coaching, mentoring w pracy akademickiej [Tutoring, coaching, mentoring in academic work]. Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetin. Oeconomica, 303(72), 73–82.
Karpińska-Musiał, B., & Panońko, M. (Eds.). (2018a). Tutoring jako spotkanie. Historie indywidualnych przypadków [Tutoring as a meeting. Individual case histories]. Warszawa: Wolters Kluwer.
Karpińska-Musiał, B. (2018b). O nierozłączności kształcenia naukowego i rozwoju osobistego [On the inseparability of scientific education and personal development]. In: B. Karpińska-Musiał & M. Panońko (Eds.), Tutoring jako spotkanie. Historie indywidualnych przypadków [Tutoring as a meeting. Individual case histories], (pp. 15–18). Warszawa: Wolters Kluwer.
Klus-Stańska, D. (2008). Twórcze myślenie uczniów – mity, nieporozumienia, możliwości [Students’ creative thinking – myths, misconceptions, opportunities]. Problemy Wczesnej Edukacji, 1(7).
Klus-Stańska, D., & Nowicka, M. (2014). Sensy i bezsensy edukacji wczesnoszkolnej [Senses and nonsenses of early childhood education]. Warszawa: WSiP
Kos, E. A. (2019). Rozwijanie myślenia naukowego jako istotne zadanie edukacyjne wspierające harmonijny rozwój dziecka w wieku przedszkolnym [Developing scientific thinking as an essential educational task to support the harmonious development of the preschool child]. Elementary Education in Theory and Practice, 54(4), 11–24, doi: 10.35765/eetp.2019.1454.01.
Kwieciński, Z. (2022). Ku pedagogii pozytywnej [Towards a positive pedagogy]. In: E. Ogrodzka-Mazur & A. Szczurek-Boruta (Eds.), O tożsamości, kondycji i powinnościach pedagogiki: tradycja i współczesność : księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Tadeuszowi Lewowickiemu z okazji 80 urodzin (pp. 175–186). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Maslow, A. H. (1990). Motywacja i osobowość [Motivation and personality], transl. J. Radzicki. Warszawa: PWN.
Opaliński, A. (2011). Tutoring czym jest, czemu służy [Tutoring what is it, what is it for?] In: Tutoring, metoda zarządzanie talentami. Z praktyki tutoringu akademickiego. Projekt „Nowoczesny Wykładowca – tutor i coach” [Tutoring, method of managing talents. From the practice of academic tutoring. Project “Modern Lecturer – Tutor and Coach”]. Warszawa: TWP
Płóciennik, E. (2018). Mądrość dziecka. Predyspozycje, przejawy, perspektywy wspierania [The wisdom of the child. Predispositions, manifestations, prospects for support]. Łódź: Uniwersytet Łódzki.
Przetacznik-Gierowska, M., & Tyszkowa, M. (Eds.). (1996). Psychologia rozwoju człowieka [Psychology of Human Development]. Warszawa: PWN.
Rogowska-Stangret, M. (2022). Nieantropocentryczne przewartościowanie wartości. Szkic o aksjologicznych podstawach nieantropocentryzmów na przykładzie wybranych nurtów współczesnej filozofii feministycznej [The non-anthropocentric reevaluation of values. A sketch on the axiological foundations of non-anthropocentrism on the example of selected strands of contemporary feminist philosophy]. Internetowy Magazyn Filozoficzny HYBRIS, 56(1), 1–27.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). On happiness and human potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166
Sarnat-Ciastko, A. (2015). Tutoring w polskiej szkole [Tutoring in Polish School]. Warszawa: Difin.
Sarnat-Ciastko, A. (2016). Tutoring szkolny. Podniesienie roli nauczyciela czy ograniczenie wolności? Rozwój metody tutoringu w polskich szkołach publicznych w świetle badań własnych [School tutoring. Elevating the role of the teacher or limiting freedom? Development of the tutoring method in Polish public schools in the light of own research] In: J. Nowosielska & D. Bartnicka (Eds.), Coaching, mentoring, tutoring – wyzwania dla edukacji XXI wieku [Coaching, mentoring, tutoring – challenges for 21st century], (pp. 97–109). Warszawa: WSP.
Seligman, M., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive Psychology. American Psychologist, 55, 5–14.
Seligman, M. (2004). Positive Psychology. In: Czapiński J. (Ed.). Positive Psychology. The science of human happiness, health, strength and virtue. Warszawa: PWN.
Szmidt, K. (2013). Pedagogika pozytywna: twórczość–zdolności–mądrości zespolone [Positive pedagogy: creativity-capacity-wisdom combined]. In: K. J. Szmidt & M. Modrzejewska-Świgulska (Eds.), Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej [Human creative resources. Introduction to positive pedagogy], (pp. 14–28). Łódź: Uniwersytet Łódzki.
Traczyński, J. (2009). Kim jest (mógłby być…) tutor w polskiej szkole? [Who is (could be…) a tutor in a Polish school? In: P. Czekierda, M. Budzyński, J. Traczyński, Z. Zalewski, & A. Zembrzuska (Eds.), Tutoring w szkole. Między teorią a praktyką zmiany edukacyjnej [Tutoring at school. Between theory and practice of educational change], (pp. 34–36). Wrocław: Towarzystwo Edukacji Otwartej.
Trzebińska, E. (2008). Psychologia pozytywna [Positive Psychology]. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
Tyszkowa, M. (1988), Rozwój psychiczny jednostki jako proces strukturyzacji i restrukturyzacji doświadczenia [Psychic development of the individual as a proces of structuring and restructuring experience]. In: M. Tyszkowa (Ed.), Rozwój człowieka w ciągu życia. Zagadnienia teoretyczne i metodologiczne [Human development over the life course. Theoretical and methodological issues], (pp. 44–79). Warszawa: PWN.
Wach, A., & Furmańczyk, J. (2024). Tutoring akademicki wobec założeń edukacji 4.0. W kierunku podejścia spersonalizowanego i budowania kultury uczenia się na uniwersytecie [Academic tutoring against the assumptions of Education 4.0 [Academic tutoring against the assumptions of Education 4.0. Towards a personalized approach and building a culture of learning at the university]. E-mentor, 3(105), 60–67, doi:10.15219/em105.1667.
Wiśniewska, E. M. (2021). Efektywność treningu twórczości dla dzieci i młodzieży [The effectiveness of creativity training for children and young people]. Warszawa: APS.
Witkowska-Tomaszewska, A. (2011). Czym jest tutoring? [What is tutoring?]. In: Tutoring, metoda zarządzanie talentami. Z praktyki tutoringu akademickiego. Projekt „Nowoczesny Wykładowca – tutor i coach” [Tutoring, method of managing talents. From the practice of academic tutoring. Project “Modern Lecturer – Tutor and Coach”]. Warszawa: TWP.
Wojnar, I. (2008). Pedagogika twórczej aktywności [A pedagogy of creative activity]. In: I. Wojnar, A. Piejka, & M. Samoraj (Eds.), Idee edukacyjne na rozdrożach XX wieku [Educational ideas at the crossroads of the 20th century], (pp. 21–138). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Wróblewska, M. (2015). Kompetencje twórcze w dorosłości [Creative competences in adulthood]. Białystok: Trans Humana
Wróblewska, M., Pogorzelska, A., & Nowel S. (Eds.). (2018). Potencjał podmiotowy i kompetencje – w perspektywie rozwoju kariery zawodowej [Subjective potential and competences – in the perspective of professional career development]. IBUK Libra.
Wróblewska, H. M. (2021) Między brakiem a potencjałem. Pedagogika pozytywnych zasobów [Between Lack and Potential. Pedagogy of Positive Resources]. Forum Pedagogiczne, 11(2), 197–210, doi:10.21697/fp.2021.2.14.
Wróblewska, H. M. (2022). Kompetencje twórcze w perspektywie pozytywnych zasobów.[ Creative competences in the perspective of positive resources]. Podstawy Edukacji, 15, 133–146, doi:10.16926/pe.2022.15.
Wróblewska, H. M. (2023). Między potencjałem a (samo)realizacją. Tworzenie i transgresja podmiotowych zasobów. Edukacja, 2(165).
Wróblewska, H. M. (2024). Integration of Environmental Potentials for Promoting a Positive Model of Education Open to Diversity. The Context of Academic Tutoring. Podstawy Edukacji. Education for Diversity, Equity, and Inclusion, 17, 33–43, doi:10.16926/pe.2024.17.03.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Halina Monika Wróblewska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 154
Liczba cytowań: 0
