Konstytucja Republiki Weimarskiej z 11 sierpnia 1919 roku jako demokratyczna podstawa prawna totalitarnego państwa

Natalia Maria Tończyk

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SIT.2014.018

Abstrakt


Konstytucja Rzeszy Niemieckiej z 11 sierpnia 1919 roku wprowadzała nowoczesne jak na tamte czasy i demokratyczne standardy będące wówczas całkowitym novum. W art. 1 określiła ustrój państwa jako republikę, w której suwerenem jest lud. Zasada ta była podstawą wszelkich innych przepisów tej konstytucji. Zgodnie z nią organy państwa wybierane były w większości przez ogół obywateli – można zatem określić Republikę jako państwo demokracji reprezentatywnej z silnymi elementami plebiscytowymi. Poza tym ten akt konstytucyjny wprowadzał również szeroki katalog praw i wolności. Można postawić tezę, że unormowania konstytucji weimarskiej mogłyby znaleźć się w każdej współczesnej konstytucji. Niestety, praktyka nie odzwierciedliła tych założeń – bardzo szybko okazało się, że sytuacja ówczesnych Niemiec nie dorastała do przepisów konstytucji. W latach 1919–1933 wiele z nich pozostało „martwą literą prawa”, a od 1933 roku były one radykalnie ograniczane, mimo iż konstytucja formalnie obowiązywała do upadku III Rzeszy. W rezultacie prawa te musiały poczekać ad feliciora tempora. Problem owych różnic między teorią a praktyką, a więc okoliczności, które doprowadziły do tego rozdźwięku, są niezwykle złożone, ale ciekawe. Ta najbardziej demokratyczna konstytucja niemiecka (przed II.wojną światową) pozwoliła na system rządów totalitarnych, a nowoczesne standardy nie funkcjonowały w starej rzeczywistości. Czy zatem konstytucja weimarska była złą konstytucją czy po prostu wyprzedzała swoje czasy? Można skłaniać się ku tej drugiej tezie, skoro niektóre jej zapisy zostały przeniesione do niemieckiej ustawy zasadniczej z 1949 roku. Na ile jednak uregulowania konstytucji weimarskiej i praktyka konstytucyjna może być przesłaniem dla współczesnego ustawodawcy?  


Słowa kluczowe


Konstytucja Rzeszy Niemieckiej z 11 sierpnia 1919 r.; Rzesza Niemiecka; Republika weimarska; III Rzesza; demokratyczna konstytucja a totalitaryzacja prawa; prawo w Republice Weimarskiej i prawo w III Rzeszy; ustrój Niemiec 1919–1939; przemiany ustrojowe

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Anschutz G., Die Verfassung des Deutschen Reichs vom 11. August 1919, Berlin 1926.

Anschutz G., Die Verfassung des Deutschen Reichs vom 11. August 1919, Berlin 1933.

Bankowicz B., Bankowicz M., Dudek A., Słownik historii XX wieku, Kraków 1993.

Botzenhart M., Deutsche Verfassungsgeschichte 1806–1949, Stuttgart 1993.

Czapliński W., Galos A., Korta A., Historia Niemiec, Wrocław 2010.

Czubiński A., Strzelczyk J., Zarys dziejów Niemiec i państw niemieckich powstałych po II wojnie światowej, Poznań 1986.

Dzieje państwa i prawa od starożytności do połowy XX w., red. W. Huba, Warszawa 2002.

Frotscher W., Pieroth B., Verfassungsgeschichte, Munchen 2013.

Gorski G., Salmonowicz S., Historia ustrojow państw, Warszawa 2001.

Grundgesetz-Kommentar, red. I. Munch, P. Kunig, Munchen 2003.

Grundgesetz. Kommentar, red. M. Sachs, Munchen 2009.

Kamińska K., Gaca A., Historia powszechna ustrojow państwowych, Toruń 2011.

Krockow C., Niemcy. Ostatnie sto lat, tłum. A. Kopacki, Warszawa 1997.

Lingelbach G., Weimar 1919 – Weg in eine Demokratie, w: 80 Jahre Weimarer Reichsverfassung – Was ist geblieben?, red. E. E ichenhofer, Tubingen 1999.

Peukert D., Republika Weimarska, Warszawa 2005.

Potthoff H., Weimarer Verfassung: Ein Kompromis zwischen Experten, w: Deutsche Verfassungsgeschichte 1849–1919–1949, Bonn 1989.

Willoweit D., Deutsche Verfassungsgeschichte. Vom Frankenreich bis zur Wiedervereinigung Deutschlands, Munchen 2013.








ISSN 1689-5258 (print)
ISSN 2391-7873 (online)

Partnerzy platformy czasopism