Studia Iuridica Toruniensia https://apcz.umk.pl/SIT <p>Studia Iuridica Toruniensia publikuje artykuły, studia, glosy i recenzje, dotyczące problematyki prawa polskiego, międzynarodowego oraz porównawczego. Czasopismo zaprasza Autorów krajowych i zagranicznych do publikowania tekstów dotyczących aktualnych i istotnych zagadnień prawnych, zmian legislacyjnych, a także koncepcji teoretycznych w naukach prawnych.</p> <p>Wydawca: Uniwersytet Mikołaja Kopenika w Toruniu</p> <p>ISSN online: 2391-7873</p> <p>ISSN wersji papierowej: 1689-5258</p> Uniwersytet Mikołaja Kopenika w Toruniu pl-PL Studia Iuridica Toruniensia 1689-5258 Strona tytułowa i spis treści (PL, ENG) https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/40055 <p>Strona tytułowa (numer ISSN czasopisma, skład Redakcji i Rady Naukowej) - Spis treści w języku polskim - Spis treści w języku angielskim</p> Redakcja Prawa autorskie (c) 2022 Redakcja https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-27 2022-09-27 30 1 10 Pozakonstytucyjne gwarancje służące ochronie tajemnicy zawodowej w wykonywaniu zawodu adwokata w prawie Stanów Zjednoczonych Ameryki https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/40246 <p>Przedmiotem artykułu są rodzaje i charakterystyka gwarancji chroniących tajemnicę zawodową w USA. Gwarancje te są jednym z najważniejszych czynników ochrony prawnej tajemnicy zawodowej – kluczowej nie tylko dla klienta, samego prawnika, ale także dla całego systemu ochrony prawnej. Zwrócono uwagę przede wszystkim na pozakonstytucyjne gwarancje chroniące zawodową poufność: etykę prawniczą oraz tzw. przywileje dowodowe. Podkreślono również wzmożoną potrzebę ochrony prawa do prywatności. Głównym celem artykułu jest ukazanie funkcji oraz roli przepisów prawa umieszczonych poza Konstytucją Stanów Zjednoczonych, a stanowiących swoistą otoczkę dla źródeł wynikających z poprawek do Konstytucji. Wydaje się bowiem, że zarówno akt Model Rules of Professional Conduct, jak i przywileje wyłączające stosowanie tzw. reguł dowodowych w procesie są kluczowe dla funkcjonowania tajemnicy prawniczej w prawie amerykańskim.</p> Paula Białkowska Prawa autorskie (c) 2022 Paula Maria Białkowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-28 2022-09-28 30 13 30 10.12775/SIT.2022.001 Odpowiedzialność za przestępstwo z art. 141 § 1 Kodeksu karnego popełnione za granicą w świetle wymogu podwójnej karalności https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39801 <p>Kwestia odpowiedzialności za przestępstwa popełnione za granicą może nastręczać wielu trudności w konkretnych przypadkach. Przykładów tych trudności dostarcza art. 141 § 1 k.k. Czyn ten co do zasady nie będzie spełniał warunku podwójnej karalności, natomiast pociągnięcie jego sprawcy na podstawie obostrzonej zasady przedmiotowej budzi tak wiele wątpliwości, że można stwierdzić brak możliwości zastosowania polskiej ustawy karnej również na tej podstawie. Kryminalizacja czynu, który ze swojej istoty najczęściej jest popełniany za granicą, przy jednoczesnym braku możliwości jego ścigania, wydaje się błędem ustawodawcy. Jednak przegląd literatury przedmiotu wskazuje na nikłe zainteresowanie tym problemem. Należy też zauważyć, że wiele przepisów rozdziału Kodeksu karnego poświęconego przestępstwom przeciwko obronności nie przystaje do obecnej sytuacji, kiedy Polska jest członkiem NATO i Unii Europejskiej, a armia jest w pełni zawodowa.</p> Janusz Bojarski Prawa autorskie (c) 2022 Janusz Bojarski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 31 50 10.12775/SIT.2022.002 Wybrane instytucje prawa rzymskiego i kanonicznego we współczesnym prawie pozytywnym Republiki Słowacji https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/36480 <p>Istotą Senatus Consultum Vellaeanum (dalej: SCV) był zakaz udzielenia przez kobietę poręczenia za długi osoby trzeciej. Można tu zaobserwować kunszt jurystów rzymskich w rozwiązywaniu różnorodnych spraw, jak i dostrzec w poszczególnych fragmentach SCV różne okoliczności, w których istniała potrzeba ochrony kobiet. Kanoniczna zasada słuszności (aequitas) jest ideą uwzględniającą wyższą zasadę sprawiedliwości lub umiarkowanie w stosowaniu prawa. Na podstawie analizy poszczególnych przypadków można stwierdzić, że celem SCV była ochrona kobiet, które działały jako strona słabsza, co wynika z ogólniejszego przeświadczenia, że w większości przypadków kobiety są bardziej skłonne do udzielenia pomocy, działają z nadmierną wiarą w zdolność innych osób do dotrzymywania obietnic, nie są w stanie oprzeć się natarczywości swoich mężów i przyjaciół, a także są podatne na wpływ pozbawionych skrupułów lub wypowiadanych w dobrych intencjach, aczkolwiek nierozsądnych, rad. Pod wpływem emocji i poważnych problemów życiowych kobiety wykazują się naiwnością, zbytnim optymizmem i zaniedbywaniem własnych interesów. Ogólny cel ochrony – osoba niestabilna emocjonalnie, ufna, zaniedbująca własne interesy, będąca podmiotem stosunku umownego, w którym jej uprawnienia są rażąco niewspółmierne do praw wynikających z tego stosunku, można dostrzec również w instytucji lichwy, stanowiącej część współczesnego prawa słowackiego. Ochrona prawna przed lichwą jest także wyrazem wymogu zachowania sprawiedliwości i dobrych obyczajów w stosunkach prawnych. Opierając się na tych wnioskach, należy stwierdzić, że istota i cel SCV oraz kanonicznej idei słuszności znalazły swój wyraz w porządku prawnym Republiki.</p> Veronika Čunderlík Čerbová Prawa autorskie (c) 2022 Veronika Čunderlík Čerbová https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 51 66 10.12775/SIT.2022.003 Pobranie narządów, tkanek i komórek od dawcy zmarłego w mechanizmie nieodwracalnego zatrzymania krążenia https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/36781 <p>Transplantacja jest jedną z najmłodszych, lecz zarazem najbardziej skutecznych metod leczenia, umożliwiającą przedłużenie życia lub znaczną poprawę jego jakości u osób zmagających się ze skrajną niewydolnością narządów. Ilość dostępnych narządów, tkanek i komórek jest jednak ograniczona, a zapotrzebowanie na przeszczep, zwłaszcza w krajach wysokorozwiniętych, nieustannie przewyższa podaż. Niestety podejmowane do tej pory próby zwiększenia dostępności materiału transplantacyjnego nie doprowadziły do widocznego skrócenia list oczekujących. Z uwagi na to na całym świecie, na różnych szczeblach, podejmowane są działania, które mają za zadanie doprowadzić do wykorzystania w pełni potencjału tego typu terapii. Do działań takich zalicza się m.in. przyjmowanie rozwiązań, które umożliwią pobieranie narządów, tkanek i komórek od dawców zmarłych w mechanizmie nieodwracalnego zatrzymania krążenia.</p> Paulina Chełmowska Prawa autorskie (c) 2022 Paulina Wilhelmina Chełmowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 67 88 10.12775/SIT.2022.004 Czasowe odebranie zwierzęcia właścicielowi lub opiekunowi na podstawie art. 7 ustawy o ochronie zwierząt https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39803 <p>W artykule podjęto próbę przedstawienia instytucji czasowego odebrania zwierzęcia jego właścicielowi lub opiekunowi określonej przez ustawodawcę w art. 7 ustawy o ochronie zwierząt z 1997 r. Możliwość wydania decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia odgrywa niezwykle istotną rolę w obszarze prawnej ochrony zwierząt, ponieważ pozwala podjąć stosunkowo szybkie i realne działania uniemożliwiające dalsze krzywdzenie zwierzęcia przez osobę, która powinna się nim opiekować i dbać o odpowiednie warunki jego funkcjonowania. Autorka opracowania, na podstawie analizy przepisów, literatury przedmiotu oraz orzecznictwa, omówiła w nim reguły obowiązujące w zakresie wydawania decyzji o czasowym odebraniu zwierzęcia, wynikające zarówno z art. 7 ust. 1 u.o.z. (traktującego o odbiorze zwierzęcia w tzw. trybie zwykłym), jak i z art. 7 ust. 3 u.o.z. (tzw. tryb interwencyjny).</p> Diana Dajnowicz-Piesiecka Prawa autorskie (c) 2022 Diana Dajnowicz-Piesiecka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 89 112 10.12775/SIT.2022.005 Ochrona prawna zdrowia psychicznego pracowników w Słowacji https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/36050 <p>Duże znaczenie na gruncie stosunków z zakresu prawa pracy ma rozwój technologii, który stawia tę dziedzinę przed nowymi wymaganiami. Jednym z nich jest ochrona zdrowia i bezpieczeństwa pracy oraz zapobieganie zacieraniu się granic między życiem zawodowym i prywatnym pracowników. Ustawodawstwo dotyczące ochrony zdrowia pracowników w Słowacji jest zgodne ze standardami i zobowiązaniami międzynarodowymi oraz z prawodawstwem europejskim. Należy jednak podkreślić, że ochrona zdrowia psychicznego pracowników dopiero od niedawna jest przedmiotem dyskusji wśród ekspertów, głównie z powodu dużych problemów psychicznych pracowników spowodowanych pandemią COVID-19. W artykule zwrócono uwagę na negatywne konsekwencje, jakie wiążą się z nieuznawaniem zaburzeń psychicznych pracowników za chorobę zawodową i wykluczeniem chorych pracowników z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Istnieje konieczność włączenia zaburzeń psychicznych i chorób psychicznych do katalogu chorób zawodowych w ramach prawnej ochrony socjalnej i bezpieczeństwa pracowników. Aktualnym tematem dyskusji wśród przedstawicieli doktryny prawa pracy oraz w praktyce stosowania prawa jest również prawo do odłączenia się. Pozytywnie należy ocenić wprowadzenie prawa do odłączenia się od kodeksu pracy, a konkretnie od rozporządzenia w sprawie telepracy. Mimo że jest to krok naprzód w kierunku polityki bezpieczeństwa i higieny pracy, należy zauważyć, że prawne regulacje dotyczące prawa do odłączenia powinny mieć zastosowanie nie tylko do pracy w domu i telepracy, ale także do każdego stosunku pracy.</p> Marcel Dolobáč Prawa autorskie (c) 2022 Marcel Dolobáč https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 113 126 10.12775/SIT.2022.006 Unia kalmarska a unie polsko-litewskie (cz. 1) – geneza i przyczyny powstania https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39804 <p>Głównym celem autorów jest zwrócenie uwagi na potrzebę kontynuowania badań porównawczych unii polsko-litewskich z unią kalmarską. Tekst zawiera przede wszystkim rozważania na temat przyczyn powstania i początków tworzenia tych związków państwowych. Przedmiotem porównania są m.in. czas i przyczyny ich powstania oraz okoliczności ich zawarcia, a także etapy rozwoju społecznego, politycznego, prawnego i instytucjonalnego państw je tworzących (cz. 1). Artykuł dotyczy również potraktowanych skrótowo dalszych dziejów i późniejszych przeobrażeń charakteru tych związków: zarówno faktycznego, jak i prawnego, a także zasad funkcjonowania i skutków (cz. 2). Kwestie te zostały zaprezentowane przede wszystkim w ujęciu komparatystycznym, z uwzględnieniem wzajemnych różnic i podobieństw obu unii. Poruszono zarówno problemy natury politycznej, jak też społecznej i gospodarczej. Uwzględniona została także polityka dynastyczna w przypadku zjednoczonych państw oraz podobieństwo między uniami na poziomie problemów związanych z sukcesją tronu. Przedmiotem syntetycznego porównania są również losy obu związków unijnych po ich formalnym ustaniu oraz ich wpływ na dalszy rozwój dziejowy zarówno Polski i Litwy, jak i poszczególnych państw północnych. Ciągle bardzo istotne wydaje się znalezienie odpowiedzi na pytanie, dlaczego obie unie nie wykorzystały swego wielkiego potencjału politycznego i militarnego do wspólnego działania, a nowych możliwości do realizacji wspólnych celów politycznych w północnej i wschodniej Europie. Szczególnie uzasadnionym postulatem badawczym, nawiązującym do dotychczas podejmowanych prób, jest porównanie kolejnych etapów, transformacji i skutków, zarówno bezpośrednich, jak i długotrwałych, obu związków państwowych. Przyjęcie tak rozległego zakresu badań porównawczych, a następnie ewentualna próba dokonania szerszej syntezy wymagają zdaniem autorów podjęcia zbiorowego wysiłku wielu badaczy, a zwłaszcza międzynarodowej współpracy znawców problematyki stosunków zarówno polsko-litewskich, jak i szwedzko-duńsko-norweskich oraz dziejów zakonu krzyżackiego i Hanzy.</p> Andrzej Gaca Hubert Bąk Prawa autorskie (c) 2022 Andrzej Gaca, Hubert Bąk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 127 154 10.12775/SIT.2022.007 Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych jako szczególna postać odpowiedzialności administracyjnoprawnej https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/40027 <p>Celem niniejszego artykułu jest przyjęcie stanowiska w przedmiocie charakteru prawnego i kwalifikacji gałęziowej odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Problem ten wynika z istotnego przemieszania się w regulacji prawnej tej postaci odpowiedzialności elementów właściwych prawu administracyjnemu oraz prawu karnemu. Ustalenia autora artykułu prowadzą do wniosku o dominacji aspektów administracyjnoprawnych w ramach tytułowej odpowiedzialności, co przesądza o jej kwalifikacji gałęziowej. Także postacie i intensywność sankcji nie uzasadniają wniosku o karnym (kryminalnym) charakterze omawianej regulacji prawnej. Niemniej jednak odnośnej odpowiedzialności nie można uznać za typowy przykład odpowiedzialności administracyjnoprawnej m.in. ze względu na istotny stopień subiektywizacji jej ponoszenia.</p> Krzysztof Horubski Prawa autorskie (c) 2022 Krzysztof Horubski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 155 176 10.12775/SIT.2022.008 Czy sądy europejskie są neutralne wobec różnych koncepcji dobrego życia? ETPCz, TSUE i moralna neutralność https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/35733 <p>W artykule staram się wykazać słabe strony metod uzasadniania wyroków w sprawach dotyczących moralności. Twierdzę, że główną metodą stosowaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest podejście proceduralne, nawiązujące bezpośrednio do zasady neutralności. W swojej krytyce korzystam z ustaleń Michaela J. Sandela, poczynionych przy jego analizie orzecznictwa sądów amerykańskich. Zauważam, że w niektórych sprawach proceduralna neutralność musi być przez sądy porzucona w celu zachowania materialnej sprawiedliwości.</p> Kamil Jesiołowski Prawa autorskie (c) 2022 Kamil Jesiołowski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 177 196 10.12775/SIT.2022.009 O potrzebie regulacji instytucji płatnika zaliczek na podatek https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/40032 <p>W polskim systemie podatkowym instytucja płatnika podatku jest wykorzystywana w stosunkowo szeroki sposób. Co więcej, można dostrzec tendencję polegającą na coraz szerszym jej wykorzystywaniu. Ta tendencja nie budziłaby większego niepokoju, gdyby nie fakt, że nie towarzyszy jej refleksja doktrynalna nad instytucją prawną płatnika podatku. W polskim systemie podatkowym nazwa płatnika jest nadawana bez zróżnicowania dwóm istotnie różniącym się instytucjom prawnym, tj. płatnikom podatków oraz płatnikom zaliczek na podatek. Status prawny tych ostatnich podmiotów znacznie odbiega od statusu prawnego płatników podatku. Stąd też nie da się do nich stosować regulacji prawnych zawartych w Ordynacji podatkowej dotyczących płatników podatku. W artykule poddano analizie istotne różnice między płatnikiem podatku a podmiotem zobowiązanym do poboru zaliczek. Istnienie różnic między tymi dwiema figurami podmiotowymi wymusza na ustawodawcy konieczność odrębnego unormowania obu tych instytucji prawnych, co skłania autorów do sformułowania wniosków de lege ferenda. Konieczne jest w szczególności odrębne unormowanie zasad wygasania zobowiązań samego podatnika. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej pobranie podatku przez płatnika powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego. Tak może się stać w wypadku, gdy na podatniku ciąży zobowiązanie z tytułu podatku czy też zaliczki na podatek. Jeśli jednak przepisy ustawy podatkowej nie nakładają na ten ostatni podmiot takiego obowiązku, to logicznie rzecz biorąc, pobranie przez płatnika zaliczki na podatek nie może pociągać za sobą wygaśnięcia zobowiązania podatnika, które nie istnieje. Pobranie zaliczki na podatek prowadzi bowiem jedynie do powstania po stronie osoby, od której pobrano tę zaliczkę, uprawnienia do zaliczenia jej kwoty na przyszłe zobowiązanie podatkowe, które w chwili dokonywania poboru jeszcze nie powstało, a które może powstać w przyszłości. W konsekwencji, jeśli pobór zaliczki przez płatnika pociąga za sobą jedynie powstanie prawa podatnika do jej odliczenia od należnej kwoty podatku, to w tej sytuacji nie może znaleźć zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Stąd w artykule sformułowano postulat dokonania zmian w treści tego przepisu, wyraźnie ograniczając jego zakres do tych sytuacji, w których płatnik dokonuje poboru podatku, wyłączając zaś z jego zakresu sytuacje, w których zostaje potrącona zaliczka na podatek, a której obowiązek uiszczenia przez podatnika na rzecz państwa lub innego związku publicznoprawnego nie został ustanowiony w drodze ustawowej. W artykule wskazano także, że do ustanowienia przepisów, które mogłyby być stosowane do płatników zaliczek na podatek, konieczna jest nowelizacja przepisu art. 30 § 1 i 6 Ordynacji podatkowej regulującego odpowiedzialność płatników podatku. Zgodnie z art. 30 § 1 Ordynacji podatkowej płatnik ponosi odpowiedzialność za podatek niepobrany lub też niewpłacony na rachunek organu podatkowego. W obecnym stanie prawnym możliwość zastosowania tego przepisu do płatnika zaliczek zdaniem autorów jest co najmniej wątpliwa. Ustawy podatkowe ustanawiające płatników zaliczek na podatek nie nakładają jednocześnie na podatników obowiązku ich uiszczenia, lecz jedynie nakładają na te pierwsze podmioty obowiązek pobrania ich od określonych osób, na te ostatnie zaś nakładają jedynie obowiązek znoszenia działań płatników. W ramach tego mechanizmu normatywnego płatnicy nie pobierają podatków w rozumieniu Ordynacji podatkowej. Jeśli zaś nie pobierają oni należności, o których mowa w art. 8 § 1 Ordynacji podatkowej, to z normatywnego punktu widzenia nie mogą oni ponosić odpowiedzialności na podstawie art. 30 § 1 Ordynacji podatkowej. W artykule stawiany jest również postulat, zgodnie z którym w poszczególnych ustawach podatkowych należałoby bezwzględnie normować konstrukcję prawną zaliczek pobieranych przez płatników. Jest to konieczne ze względu na fakt, że taka zaliczka jest całkowicie odrębną i autonomiczną płatnością, której konstrukcji nie sposób wyprowadzić z konstrukcji samego podatku, a w konsekwencji również obliczyć jej kwoty. Tymczasem zdaniem autorów ustawodawca nie zawsze czyni to w sposób zadowalający. Wreszcie, konieczne jest także wprowadzenie odpowiednich zmian w art. 47 § 4 Ordynacji podatkowej dotyczącym terminu wpłaty podatku przez płatników. Ustawodawca powinien również zadbać o to, by w każdym wypadku, gdy ustanawiana jest instytucja prawna płatnika zaliczek w poszczególnych podatkach, unormował zasady ustalania kwoty tych zaliczek. Brak takich unormowań prowadzi bowiem do sytuacji, w której płatnik nie jest w stanie ustalić zakresu swoich obowiązków. W artykule zaproponowano też modyfikację art. 62b § 1 Ordynacji podatkowej poprzez dopuszczenie zapłaty zaliczki na podatek przez samego przyszłego podatnika w sytuacji, gdy zobowiązanie z tytułu tej zaliczki ciąży jedynie na płatniku.</p> Marek Kalinowski Ewa Prejs Prawa autorskie (c) 2022 Marek Kalinowski, Ewa Prejs https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 197 216 10.12775/SIT.2022.010 Antecedencje prawa własności w Republice Włoskiej: od rzymskiego rygoryzmu do utylitaryzmu Thomasa Hobbesa https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/40034 <p>Włoska koncepcja własności, utrwalona w art. 42 Konstytucji z 1947 r., ma bogate i zróżnicowane jurydyczne i filozoficzne antecedencje. Wyrosła ona na obszarze kulturowo i cywilizacyjnie tożsamym z obszarem rdzenia Imperium Romanum. Czerpała przede wszystkim z dorobku jurysprudencji rzymskiej. Pozostając w kręgu katolickiej tradycji chrześcijaństwa, nawiązuje do prospołecznych i antropocentrycznych wątków tomizmu i średniowiecznej myśli chrześcijańskiej. Nie były jej obce przemyślenia filozofii utylitarystycznej (Thomasa Hobbesa) oraz „indywidualizmu własnościowego” Johna Locke’a.</p> Agnieszka Kamińska Prawa autorskie (c) 2022 Agnieszka Gloria Kamińska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 217 238 10.12775/SIT.2022.011 Incommodum accolentium. Kilka uwag na marginesie interdyktu ne quid in flumine publico fiat, quo aliter aqua fluat https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/35460 <p>W prawie rzymskim dostęp do miejsc publicznych, choćby takich jak rzeki, był otwarty dla wszystkich. Swobodne korzystanie z nich wiązało się jednak z podwyższonym ryzykiem wystąpienia szkód zwłaszcza w majątkach mieszkańców nabrzeża. Dlatego kierując się przede wszystkim ich interesem i dbając o ich bezpieczeństwo, pretor zapowiedział w swoim edykcie interdykt ne quid in flumine publico fiat, quo aliter aqua fluat. Na jego mocy zabroniono wykonywania bądź umieszczania na rzece publicznej lub jej brzegu czegokolwiek, co mogłoby spowodować, że woda będzie płynęła inaczej niż ubiegłego lata. Zmiana nurtu była z reguły konsekwencją niedozwolonego odprowadzania wody przez osoby prywatne, a więc w zbyt dużych ilościach albo w nieodpowiednich miejscach. Wskutek tych czynności stan wody w rzece mógł się zmienić, rodząc niebezpieczeństwo incommodum dla okolicznych mieszkańców (accolentes). Niemniej prawo czerpania wody z publicznych cieków per se było powszechne, dlatego mogło dochodzić do ścierania się interesów jednostek jednakowo uprawnionych do korzystania z miejsc publicznych. W edykcie pretor wytyczył granice swobodnego dostępu do rzek oraz wskazał podstawy zapowiadanej ochrony interdyktalnej.</p> Renata Kamińska Prawa autorskie (c) 2022 Renata Kamińska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 239 254 10.12775/SIT.2022.012 Proporcjonalność ingerencji w wolność gospodarczą w kontekście reglamentacji działalności gospodarczej https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39891 <p>W artykule wskazano na regulacje prawa pozytywnego, a także ustalenia teoretyczne, które powinny być podstawą właściwego kształtowania ustawodawstwa zwykłego w zakresie realizacji wolności gospodarczej. Gwarantowana konstytucyjnie wolność gospodarcza może być bowiem poddawana ograniczeniom. Najdalej idącą formą tych ograniczeń jest reglamentacja podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, której formy określa ustawa Prawo przedsiębiorców. Natomiast objęcie działalności gospodarczych reglamentacją powinno odbywać się przy zachowaniu zasady proporcjonalności ingerencji w tę wolność. W przypadku koncesji przedmiotowy obowiązek wynika wprost z ustawy Prawo przedsiębiorców, w przypadku pozostałych from reglamentacji – z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego.</p> Henryk Nowicki Krzysztof Kucharski Prawa autorskie (c) 2022 Henryk Nowicki, Dr Krzysztof Kucharski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 255 272 10.12775/SIT.2022.013 Sowiecki kat Węgier ’56 – Iwan Sierow https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39896 <p>Dzieje rewolucji węgierskiej 1956 r. są znane. Autor niniejszego artykułu spogląda jednak na te wydarzenia oczami drugiej strony. W tym celu oparł się na nowych źródłach, mianowicie na niedawno odkrytych i opublikowanych pamiętnikach generała NKWD Iwana Sierowa, okrutnego pacyfikatora węgierskiej rewolucji 1956 r. Sierow był szefem najpierw „cywilnego” Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego (KGB), a później wojskowego Głównego Zarządu Wywiadu (GRU).</p> <p>Od początku rządów komunistycznych na Węgrzech ich cechą charakterystyczną był intensywny terror. Po śmierci Stalina pojawiły się oznaki kryzysu totalitarnego systemu. Nasiliła się walka o władzę wśród komunistycznej elity. Autor prezentuje także typowo sowiecką konstytucję węgierską z 1949 r. Wszelkie decyzje zapadały w Moskwie. W 1956 r. wszystkimi szczegółami krwawej pacyfikacji kierował szef KGB – Sierow. Zachodnie państwa demokratyczne dotrzymały umowy ze Stalinem o podziale Europy. Węgry znalazły się pod panowaniem sowieckim. Nikt Węgrom nie pomógł: układy z Jałty z 1945 r. zostały dotrzymane.</p> Adam Lityński Prawa autorskie (c) 2022 Adam Lityński https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 273 294 10.12775/SIT.2022.014 Przesłanki i kryteria miarkowania kary umownej https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/35144 <p>Możliwość żądania miarkowania jest cechą konstrukcyjną kary umownej. Ustawodawca wskazał dwie przesłanki miarkowania, nie określił jednak żadnych kryteriów dokonania redukcji kary. Sąd powinien to czynić uwzględniając wszystkie okoliczności danego przypadku, ale również podstawowe funkcje kary umownej. Obniżenie wysokości zastrzeżonej w umowie kary wymaga od dłużnika przytoczenia konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających redukcję. Udowodnienie ich należy do obowiązków dłużnika, choć zwłaszcza w zakresie nieznacznej wysokości lub wręcz braku szkody możliwe jest złagodzenie tego wymogu. </p> Sylwia Łazarewicz Prawa autorskie (c) 2022 Studia Iuridica Toruniensia https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 295 312 10.12775/SIT.2022.015 Uprawnienie sądu do uzyskania informacji objętych tajemnicą bankową w sprawie o zachowek (cz. 1) https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39898 <p>Przedmiotem opracowania jest analiza możliwości zakwalifikowania sprawy o zachowek jako „postępowania spadkowego” w rozumieniu przepisów ustawy Prawo bankowe z 1997 roku o tajemnicy bankowej i wynikającego stąd obowiązku udzielenia przez bank sądowi informacji objętych tajemnicą w postępowaniu cywilnym. Przeanalizowano poglądy orzecznictwa i doktryny odnoszące się do instytucji tajemnicy bankowej i rozważono argumenty zarówno przemawiające za zasadą maksymalizacji tajemnicy bankowej i odwołaniem do postępowań spadkowych w rozumieniu art. 627 i n. k.p.c., wykluczające ekstensywną wykładnię wyjątków, jak i stanowisko przeciwne. Przeprowadzona analiza objęła także motywy ustawodawcze, które przyświecały wprowadzeniu wyjątku art. 105 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy Prawo bankowe. Istotne wartości, również o charakterze konstytucyjnym, stojące za efektywnością roszczenia o zachowek przesądziły o potrzebie objęcia przez ww. przepis ustawy Prawo bankowe także spraw o zachowek.</p> Bernard Łukańko Prawa autorskie (c) 2022 Bernard Łukańko https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 313 334 10.12775/SIT.2022.016 Ochrona praw małżonka zobowiązanego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39899 <p>Przedmiotem artykułu jest pozycja prawna małżonka zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w którym prowadzona jest egzekucja należności pieniężnej z majątku osobistego zobowiązanego oraz majątku wspólnego małżonków. Rozważania zawierają krytyczną analizę normujących to zagadnienie nowych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz próbę odpowiedzi na pytanie, czy gwarantują one małżonkowi zobowiązanego wystarczającą ochronę jego praw. W artykule sformułowano też wnioski de lege ferenda.</p> Marian Masternak Prawa autorskie (c) 2022 Marian Masternak https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 335 354 10.12775/SIT.2022.017 Decyzje interwencyjne ESMA jako efektywny środek ochrony dobra publicznego w UE https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/34447 <p>W dniu 1 stycznia 2011 r. zaczął funkcjonować Europejski System Nadzoru Finansowego, w ramach którego Europejskim Urzędom Nadzoru powierzono zadania związane z ochroną konsumentów. W ich ramach ESAs wyposażono w uprawnienia do bezpośredniej ingerencji w zakres działalności instytucji finansowych. Mianowicie wszystkie ESAs otrzymały kompetencje do wydawania w sytuacji nadzwyczajnej wiążących decyzji w przedmiocie interwencji produktowych. Dodatkowo ESMA przyznano możliwość interwencji w wyjątkowych okolicznościach w rozumieniu art. 28 rozporządzenia nr 236/2012, która była badana pod względem legalności przez TSUE (sprawa C-270/12). Zasadniczym celem tego opracowania jest ocena uprawnień interwencyjnych ESAs w kontekście współczesnego paradygmatu ochrony klientów usług finansowych. Szczególną uwagę w tym zakresie poświęcono jednak decyzji ESMA nr 2020/525 z 16 marca 2020 r., jako że jest ona pierwszą i dotąd jedyną interwencją skierowaną do uczestników rynku, wdrożoną w wyjątkowym okresie, tj. podczas pandemii Covid-19.</p> Aleksandra Nadolska Prawa autorskie (c) 2022 Studia Iuridica Toruniensia https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 355 374 10.12775/SIT.2022.018 Krytyczna analiza art. 55a ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (de lege derogata) https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/36190 <p>Artykuł jest poświęcony tematyce penalizacji kłamstwa oświęcimskiego na podstawie art. 55a ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, który to przepis był szeroko komentowany podczas 73. rocznicy wyzwolenia byłego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. We wstępie zaprezentowano okoliczności towarzyszące uchwaleniu przepisu, jego główne założenia, a także opinie, jakie pojawiały się w przestrzeni publicznej, na jego temat. Analiza tekstu prawnego została dokonana przede wszystkim z zastosowaniem metody dogmatycznej, z elementami metody funkcjonalnej, przy stopniowej analizie znamion tego przepisu. W dalszej części tekstu zawarta została krótka analiza prawnoporównawcza przedstawiająca regulacje innych państw. Ostatnia część jest krótkim podsumowaniem.</p> Karolina Palka-Stolorz Prawa autorskie (c) 2022 Karolina Judyta Palka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 375 396 10.12775/SIT.2022.019 Polityka administracyjna w świetle wybranych środków nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/36575 <p>Jednym z głównych elementów prawnej instytucji funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego jest ich samodzielność. Samodzielność ta opiera się na budowaniu ustroju wewnętrznego, kształtowaniu polityki finansowej, podatkowej, cywilnoprawnej wraz ze zdolnością do wykonywania zadań publicznych. Samorząd terytorialny musi gwarantować w szczególności gospodarność, efektywność, terminowość i skuteczność swoich działań. Autor przedmiotowego artykułu odwołuje się do przyjętych ustaleń doktrynalnych i wybranego orzecznictwa, kierując ocenę wybranych środków nadzoru na ich kształtowanie poprzez politykę administracyjną. Wskazuje również założenia de lege ferenda, których nadrzędnym celem jest zaakcentowanie istotności funkcjonującego prawnego systemu nadzoru nad samorządem terytorialnym.</p> Paweł Romaniuk Prawa autorskie (c) 2022 Paweł Romaniuk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 397 418 10.12775/SIT.2022.020 Ewolucja modelu regulacyjnego zarządców nieruchomości w prawie niemieckim https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39900 <p>Celem artykułu jest przedstawienie rozwoju zawodu zarządcy nieruchomości w niemieckim systemie prawnym oraz reform, jakie obecnie są tam wdrażane. Nowe regulacje prawne przewidują wprowadzenie licencji – zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej w branży zarządzania nieruchomościami, oraz certyfikatów dla zarządców nieruchomości mieszkalnych. Są to dwa zupełnie różne instrumenty prawne. W ten sposób Niemcy dołączają do licznego grona państw Unii Europejskiej, w których zawód zarządcy nieruchomości jest zawodem regulowanym. Inny stan prawny obowiązuje w Polsce – z dniem 1 stycznia 2014 r. zawód zarządcy nieruchomości został zderegulowany.</p> Aleksandra Sikorska-Lewandowska Prawa autorskie (c) 2022 Aleksandra Sikorska-Lewandowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 419 434 10.12775/SIT.2022.021 Ocena oddziaływania autostrad i dróg ekspresowych na środowisko – uwarunkowania prawne i ekologiczne https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/35073 <p>Autostrady i drogi ekspresowe są inwestycjami drogowymi, które przyczyniają się do rozwoju społeczno-gospodarczego, ale negatywnie oddziałują na elementy środowiska. Instrumentem prawnym, który przyczynia się do ograniczenia tego negatywnego wpływu są oceny oddziaływania na środowisko. Celem niniejszego artykułu jest określenie charakteru prawnego i istoty ocen oddziaływania autostrad i dróg ekspresowych na środowisko oraz określenie roli tego instrumentu prawnego w ochronie jego zasobów. Oceny oddziaływania na środowisko są instrumentem prawnym i umiejscowionym w procedurze uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, będącej pierwszą decyzją administracyjną w realizacji przedsięwzięć znacząco oddziałujących na środowisko, jakimi są autostrady i drogi ekspresowe. Jednakże od stopnia szczegółowości określenia potencjalnego wpływu na poszczególne elementy środowiska zależy rodzaj zaplanowanych rozwiązań ochronnych, co jest trudne w praktyce i jest powodem zaskarżania prawidłowości raportów OOŚ. Ponadto brakuje jednoznacznych ściśle dookreślonych wymogów drogowych urządzeń ochrony środowiska.</p> Elżbieta Zębek Prawa autorskie (c) 2022 Studia Iuridica Toruniensia https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 435 454 10.12775/SIT.2022.022 Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2021 r., I CSKP 28/21 (niepubl.) https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39902 <p>Komentowany wyrok Sądu Najwyższego został poświęcony ocenie odpowiedzialności odszkodowawczej domu maklerskiego. Dom maklerski pośredniczył w sprzedaży inwestorowi obligacji emitenta, który zbankrutował. Inwestor nie mógł odzyskać środków pieniężnych od emitenta. Pozwał więc dom maklerski (pośrednika), zarzucając mu naruszenie prawa, polegające na zatajeniu prawdziwych informacji na temat kondycji finansowej emitenta. Inwestor sprawę przegrał, chociaż w stanie faktycznym występują elementy, które można zakwalifikować jako misselling. Ocena prawna nieuczciwych zachowań instytucji finansowych stała się przedmiotem rozważań. Wniosek jest taki, że zatajenie przez instytucję finansową prawdziwych informacji na temat kondycji emitenta stanowi czyn niedozwolony tej instytucji finansowej.</p> Konrad Zacharzewski Prawa autorskie (c) 2022 Konrad Zacharzewski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 457 472 10.12775/SIT.2022.023 Recenzja: A. Doliwa, Funkcje zasad współżycia społecznego w prawie cywilnym, C.H. Beck, Warszawa 2021, ss. 198 https://apcz.umk.pl/SIT/article/view/39903 <p>W ocenie autora recenzji autor monografii podjął się ambitnego i trudnego zadania usystematyzowania i przedstawienia zasadniczych i szczególnych funkcji zasad współżycia społecznego we współczesnym systemie prawa cywilnego w Polsce. Wykorzystał rozległą literaturę i orzecznictwo. Przedstawił także szerokie obszary występowania zasad współżycia społecznego w systemie prawa cywilnego oraz konstrukcję tzw. klauzul generalnych i ich znaczenie prawne. Monografia niewątpliwie inspiruje do dalszych badań nad dogmatycznym ujęciem tzw. idei słuszności w prawie cywilnym. Wywody autora pracy przemawiają za utrzymaniem konstrukcji zasad współżycia społecznego de lege lata i de lege ferenda mimo głosów krytyki w tym zakresie.</p> Mirosław Bączyk Prawa autorskie (c) 2022 Mirosław Bączyk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-09-16 2022-09-16 30 475 486 10.12775/SIT.2022.024