La pasión y muerte de Jesucristo: aproximación fisiopatológica y forense en diálogo con la teología joánica
DOI:
https://doi.org/10.12775/SetF.2026.008Słowa kluczowe
Crucifixión, Shock hipovolémico, Asfixia, Fisiopatología del sufrimiento, Medicina forense, Síndone de Turín, Antropología teológicaAbstrakt
La pasión y muerte de Jesucristo constituyen un acontecimiento central de la fe cristiana y, al mismo tiempo, un hecho histórico susceptible de análisis médico y forense. El presente artículo propone una lectura integrada que articula la fisiopatología del sufrimiento extremo, la medicina forense de la crucifixión romana y la reflexión teológica, tomando como eje hermenéutico el Evangelio de Juan. A partir del análisis de la flagelación, la crucifixión y la herida del costado, se examinan los principales mecanismos fisiopatológicos implicados en la muerte de Jesús: shock hipovolémico, insuficiencia respiratoria, colapso metabólico, lesión pulmonar y posible cardiopatía de estrés inducida por una descarga catecolaminérgica extrema. Estos datos se ponen en diálogo con la literatura médico-forense contemporánea y con los hallazgos procedentes del estudio de la Síndone de Turín y del Sudario de Oviedo, cuya coherencia con los relatos evangélicos ha sido ampliamente discutida en el ámbito científico. Finalmente, el trabajo ofrece una reflexión teológica y antropológica sobre el sufrimiento corporal de Cristo, mostrando cómo la vulnerabilidad extrema del cuerpo crucificado no es un mero dato biológico, sino el lugar teológico donde se revela el sentido redentor del sufrimiento humano. De este modo, el artículo pretende contribuir al diálogo entre ciencia y fe, mostrando la fecundidad de una aproximación interdisciplinar rigurosa y respetuosa de los distintos niveles de conocimiento.
Bibliografia
Barbet, Pierre. La crucifixión de Nuestro Señor Jesucristo. Barcelona: Ed. O.C., 1969.
Bergeron, John W. 2012. “The Crucifixion of Jesus: Review of Hypothesized Mechanisms of Death and Implications of Shock and Trauma-Induced Coagulopathy.” Journal of Forensic and Legal Medicine 19 (3): 113–116. https://doi.org/10.1016/j.jflm.2011.06.001
Beutler, Johannes. 2018. “La muerte de Jesús y su exaltación.” Revista de Cultura Teológica 92: 143–157. https://doi.org/10.23925/rct.i92.39747
Biblia de Jerusalén. 2009. Biblia de Jerusalén. 5.ª ed. Bilbao: Desclée de Brouwer.
Castillo Gutiérrez, Gabriela, Ernesto Deloya Tomas, María G. Olvera Ramos, Jorge López Fermín, José Antonio Meade-Aguilar, Jorge D. Carrión Moya, Manuel A. Guerrero-Gutiérrez, Éder I. Zamarrón-López y Orlando R. Pérez Nieto. 2024. “Lesión pulmonar autoinducida por el paciente (P-SILI).” Critical Care & Emergency Medicine 3: 1–12. https://doi.org/10.58281/ccem23120701
Edwards, William D., Wesley J. Gabel, y Floyd E. Hosmer. 1986. “On the Physical Death of Jesus Christ.” Journal of the American Medical Association 255 (11): 1455–1463. https://doi.org/10.1001/jama.1986.03370110077025
Gómez-Pallete, Manuel, SJ. 1947. “Cruz y crucifixión (Notas para una exégesis de Mc 15,25).” Estudios Eclesiásticos 20–21: 5–38.
Guerrero Ramos, Daniel. 2005. “¿Qué podemos saber de la muerte de Jesús? Las fuentes y los datos históricos.” Proyección. Teología y Mundo Actual 217: 175–205.
Habermas, Gary R., Joseph Kopel, y Benjamin C. F. Shaw. 2021. “Medical Views on the Death by Crucifixion of Jesus Christ.” Baylor University Medical Center Proceedings 34 (6): 748–752. https://doi.org/10.1080/08998280.2021.1970846
Juan Pablo II. 1984. Salvifici Doloris. Ciudad del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana.
Karapanagiotis, Ioannis. 2025. “The Shroud of Turin: An Overview of the Archaeological Scientific Studies.” Textiles 5 (1): 8. https://doi.org/10.3390/textiles5010008
Londoño Betancur, Juan E. 2024. “La muerte de Jesús: una constelación de metáforas.” Franciscanum 66 (181).
Mangione S. Did Jesus Die of Takotsubo Cardiomyopathy? A Medical Revisiting of the Gospels. J Gen Intern Med. 2024 Dec;39(16):3342-3343. doi: 10.1007/s11606-024-09042-9. Epub 2024 Sep 19. PMID: 39299976; PMCID: PMC11618558.
Maslen, Matthew W., y Piers D. Mitchell. 2006. “Medical Theories on the Cause of Death in Crucifixion.” Journal of the Royal Society of Medicine 99 (4): 185–188. https://doi.org/10.1258/jrsm.99.4.185
Mateo-Seco, Lucas F. 1981. “Muerte de Cristo y teología de la cruz.” En Actas del III Simposio Internacional de Teología, 113–132. Pamplona: Universidad de Navarra.
Real Academia Europea de Doctores. s. f. Estudio fisiopatológico de la muerte de Cristo. Barcelona. Acceso el 18 de enero de 2026. https://raed.academy/estudio-fisiopatologico-de-la-muerte-de-cristo/
Retief, Francois P., y Louise Cilliers. 2003. “The History and Pathology of Crucifixion.” South African Medical Journal 93 (12): 938–941.
Santoro, Stefano, Piergiuseppe Colivicchi, y Davide Basilico. 2024. “Did Jesus Die of Takotsubo Cardiomyopathy? A Medical Revisiting of the Gospels.” Journal of General Internal Medicine 39 (16): 3342–3343. https://doi.org/10.1007/s11606-024-09042-9
Vergara Hoyos, Juan V. 2016. “Lenguaje teológico: Cruces y sufrimientos.” Franciscanum 58 (166): 271–293. https://doi.org/10.21500/01201468.2524
Zugibe, Frederick T. 2005. The Cross and the Shroud: A Medical Inquiry into the Crucifixion. New York: Paragon House.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Alfonso Canabal Berlanga

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
CC BY ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 3.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 25
Liczba cytowań: 0