Kafala. O sytuacji prawnej pracowników migrujących w państwach Zatoki Perskiej

Abstrakt

W polskiej literaturze prawniczej i orientalistycznej analiza wybranych zagadnień prawnych państw arabskich jest ciągle zjawiskiem rzadkim. Tymczasem rejon Zatoki Perskiej, poza dynamicznym rozwojem ekonomicznym i rosnącym globalnym wpływem w zakresie kultury, mediów, sportu czy transportu, jest od półwiecza celem jednych z najliczniejszych w historii migracji zarobkowych. Obok wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego pracownicy przyjezdni stanowią motor napędowy systemów gospodarczych państw zrzeszonych w Radzie Współpracy Zatoki. W celu zarządzania pracownikami migrującymi kraje te stosują system regulacji prawnych, określanych zbiorczo w języku arabskim jako kafala. Jest to zbiór przepisów z zakresu prawa pracy, prawa o obywatelstwie i prawa o cudzoziemcach odnoszący się do praw i obowiązków cudzoziemców przyjeżdzających w rejon Zatoki Perskiej w celach zarobkowych. System ten od lat poddawany jest krytyce ze strony organizacji międzynarodowych jako naruszający ludzką godność i prawa człowieka. Autor opisuje historyczne uwarunkowania systemu kafala i wskazuje jego charakterystyczne cechy w poszczególnych państwach Rady Współpracy Zatoki. W tekście dokonano analizy regulacji kafali z punktu widzenia tradycyjnego prawa muzułmańskiego, czyli szariatu, oraz z perspektywy konwencji międzynarodowych odnoszących się do pracowników migrujących. W podsumowaniu autor dochodzi do wniosku, że system kafala w swojej obecnej postaci jest nie do pogodzenia zarówno z prawem islamu, jak i ze źródłami prawa międzynarodowego.