Strukturalne i fiskalne determinanty decentralizacji państwa: studium prawnoporównawcze Polski i Ukrainy
DOI:
https://doi.org/10.12775/SIT.2025.019Słowa kluczowe
decentralizacja, samorząd terytorialny, autonomia fiskalna, reformy konstytucyjne, analiza porównawcza Polska–UkrainaAbstrakt
Artykuł przedstawia prawnoporównawczą analizę decentralizacji w Polsce i na Ukrainie jako konstytutywnego elementu podmiotowości terytorialnej oraz miernika dojrzałości konstytucyjnej państwa. Z wykorzystaniem metod dogmatycznoprawnej i systemowej dokonano analizy konstytucyjnych, instytucjonalnych i fiskalnych ram decentralizacji w świetle zasady subsydiarności. Model polski charakteryzuje się stabilnością normatywną, ograniczaną jednak przez centralizację fiskalną i strukturalne dysproporcje, natomiast model ukraiński ma charakter tranzycyjny – dynamiczny legislacyjnie, lecz pozbawiony trwałych gwarancji autonomii. Skuteczność decentralizacji zależy od spójności instytucjonalnej, równowagi fiskalnej i przewidywalności relacji wertykalnych w strukturze władzy publicznej. De lege ferenda postulowane jest wzmocnienie w Polsce mechanizmów antyrecentralizacyjnych i stabilności finansowej, a na Ukrainie – pełna konstytucjonalizacja samorządu terytorialnego zgodnie z zasadami subsydiarności, proporcjonalności i legalizmu.
Bibliografia
Borshch H.A., Vakulenko V.M., Hrynchuk N.M., Dekhtiarenko Yu.F., Ihnatenko O.S., Kuibida V.S., Tkachuk A.F., Yuzefovych V.V., Resursne zabezpechennia obiednanoi terytorialnoi hromady ta yii marketynh: navchalnyi posibnyk, Kyiv 2017.
Dolnicki B., in: Bryła J., Cybulska R., Glumińska-Pawlic J., Jagoda J., Marchaj R., Martysz C., Wierzbica A., Dolnicki B., Samorząd województwa. Komentarz, Warszawa 2023.
Dworakowska M., Dochody budżetowe jednostek samorządu terytorialnego z perspektywy absorpcji funduszy unijnych, “Optimum. Economic Studies” 2018, No. 93(3), https://doi.org/10.15290oes.2018.03.93.05.
Fedelino A., Fiscal Decentralization: Key Issues. A Brief Literature Review, in: Making Fiscal Decentralization Work: A Cross-Country Analysis, International Monetary Fund, Washington D.C. 2010.
Fedelino A., Ter-Minassian T., Making Fiscal Decentralization Work: Cross-Country Experiences, Washington D.C. 2010, https://doi.org/10.5089/9781589069855.084.
Guziejewska B., Decentralizacja fiskalna – dobre praktyki a doświadczenia polskie, “Studia Ekonomiczne” 2016, No. 273.
Holynskyi Yu., Nuriieva V., Finansova spromozhnist hromad pidchas pov nomasshtabnoi viiny, “Ekonomika ta suspilstvo” 2023, No. 55, http://dx.doi.org/10.32782/2524-0072/2023-55-41.
Jaworski B., Pozycja ustrojowoprawna samorządu gminnego w systemie administracji publicznej, “Studia Iuridica” 2020, No. 85, https://doi.org/10.31338/2544-3135.si.2020-85.10.
Klymenko O., Finansova detsentralizatsiia yak osnova rozvytku mistsevoho samovriaduvannia, “Vcheni zapysky TNU imeni V.I. Vernads koho. Seriia: Derzhavne upravlinnia” 2018, Vol. 29, No. 5
Kornieiev P., Terekh O., Architektura kontrolnych organów podatkowych Ukrainy, “Studia Iuridica Toruniensia” 2024, No. 34(1), https://doi.org/10.12775/SIT.2024.002.
Kuźnicka-Błaszkowska D., Zadania własne i zlecone samorządu gminnego wobec regulacji konstytucyjnoprawnych, “Finanse Komunalne” 2022, No. 3.
Lago I., Handbook on Decentralization, Devolution and the State, Chelten ham–Northampton 2021, http://dx.doi.org/10.4337/9781839103285.
Lialiuk O., Petrenko I., Zarubizhnyi dosvid zaprovadzhennia instytutu prefekta ta yoho znachennia dlia Ukrainy, “Problemy zakonnosti” 2020, No. 148, https://doi.org/10.21564/2414-990x.148.189074.
Linьko T., Konstytutsiine pravo krainy: pidruchnyk, Kharkiv 2024.
Minakova Ye., Kontseptsiia instytutu prefekta yak subiekta derzhavnoho kontroliu za diialnistiu orhaniv mistsevoho samovriaduvannia v Ukraini, “Analitychno-porivnialne pravoznavstvo” 2023, No. 3, http://dx.doi.org/10.24144/2788-6018.2023.03.4.
Pitsyk M., Slobozhan O., Raboshuk Ya., Chepel O., Formuvannia spro mozhnykh terytorialnykh hromad: praktychnyi posibnyk, Kyiv 2016.
Prud’Homme R., The Dangers of Decentralization, “The World Bank Research Observer” 1995, No. 10(2).
Sember S., Chubar O., Mashiko K., Teoretychni pidkhody do vyznachennia sutnosti finansovoi spromozhnosti ta finansovykh resursiv terytorialnoi hromady, “Rehionalna ekonomika” 2015, No. 3.
Sienkiewicz M., Samorząd powiatowy w Polsce: założenia i realizacja, Lublin 2011.
Tiebout T.M., An Economic Theory of Fiscal Decentralization, in: Public Finances: Needs, Sources, and Utilization, J.M. Buchanan (ed.), Princeton 1961.
Vasylieva N.V., Hrynchuk N.M., Derun T.M., Kuibida V.S., Tkachuk A.F., Mistsevyi biudzhet i finansove zabezpechennia obiednanoi terytorialnoi hromady, Kyiv 2017.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Petro Kornieiev, Tomasz Brzezicki, Serhii Fedchyshyn, Maryna Kovtun, Vitalii Kovtun
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 83
Liczba cytowań: 0
