Prawa człowieka a transformacja energetyczna: wyzwania, perspektywy i znaczenie sprawiedliwej transformacji
DOI:
https://doi.org/10.12775/SIT.2025.016Słowa kluczowe
transformacja energetyczna, globalne ocieplenie, polityka energetyczno-klimatyczna, prawa człowieka, sprawiedliwa transformacja energetycznaAbstrakt
Transformacja energetyczna jest dynamicznym procesem społeczno-gospodarczym, prowadzącym do daleko idących zmian w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego, którego celem jest spowolnienie antropogenicznych zmian klimatycznych oraz degradacji środowiska, będących efektem industrialnych dziejów ludzkości. Transformacja energetyczna, pomimo swojego liberalnego charakteru, mającego za nadrzędny cel poprawę warunków życia ludzi i przyszłych pokoleń w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju, implikuje również szereg wyzwań dla ochrony praw człowieka. Rosnący przemysł związany z technologiami niskoemisyjnymi, szczególnie w państwach Globalnego Południa, już dziś przyczynia się do rażącego łamania podstawowych praw człowieka i pogłębiania dotychczasowych nierówności. Celem artykułu jest zbadanie relacji pomiędzy procesem transformacji energetycznej a ochroną praw człowieka, z uwzględnieniem koncepcji sprawiedliwej transformacji energetycznej, która w centrum uwagi stawia poszanowanie godności ludzkiej oraz sprawiedliwy i etyczny dostęp do surowców.
Bibliografia
Abdel-Sharkawy M., Fossil fuel extraction and its environmental impact, “International Journal of Geography, Geology and Environment” 2022.
Acemoglu D., Robinson J.A., Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity and Poverty, Warsaw, 2013.
Bhatasara S., Black granite mining and the implications for the development of sustainability in Zimbabwe: the case of Mutoko communities, “Environment, Development and Sustainability” 2013.
Blanton S.L., Blanton R.G., Human rights and foreign direct investment: a two-stage analysis, “Business & Society” 2016.
Bradbrook J., Gardam J., Placing Access to Energy Services within a Human Rights Framework, “Human Rights Quarterly” 2006.
Debrah A.A., Mtegha H., Cawood F., Social licence to operate and the granting of mineral rights in sub-Saharan Africa: exploring tensions between communities, governments and multinational mining companies, “Resources Policy” 2018.
Florczak-Wątor M., in: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, 2nd ed., ed. P. Tuleja, Warsaw, 2023.
Galicki Z., Prawa człowieka i ochrona środowiska, in: Międzynarodowe prawo ochrony środowiska XXI wieku, eds. Z. Galicki, A. Gubrynowicz, Warsaw, 2013.
Garlicki L., Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, vol. 1, ed. L. Garlicki, Warsaw, 2010.
Garlicki L., Derlatka M., in: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, vol. 2, 2nd ed., ed. M. Zubik, Warsaw, 2016.
Hesselman M., Varo A., Laakso S., The Right to Energy in the European Union, Policy Brief No. 2, June 2019.
IPCC, Summary for Policymakers, in: Climate Change 2023: Synthesis Report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change, eds. H. Lee, J. Romero, Geneva, 2023.
Jasudowicz T., Prawa człowieka a ochrona środowiska w ujęciu Europejskiego Komitetu Praw Socjalnych, in: Prawa człowieka a ochrona środowiska. Wspólne wartości i wyzwania, eds. B. Gronowska et al., Toruń, 2018.
Kamiński I.C., Karta Praw Podstawowych jako połączenie praw i zasad – strukturalna wada czy szansa?, in: Karta Praw Podstawowych w europejskim i krajowym porządku prawnym, ed. A. Wróbel, Warsaw, 2009.
Krzywoń A., Konstytucja RP a środowisko, “Państwo i Prawo” 2012.
Kuźniar D., Prawo do zdrowego środowiska jako konstytucyjnie gwarantowane prawo podmiotowe, “Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2021.
Lawson E.T., Bentil G., Shifting sands: changes in community perceptions of mining in Ghana, “Environment, Development and Sustainability” 2014.
Lelieveld J., Pozzer A., Pöschl U., Fnais M., Haines A., Münzel T., Global mortality from outdoor fine particle pollution generated by fossil fuel combustion: Results from GEOS-Chem, “Environmental Research”, 2021.
Machaj Ł., Liberalizm a prawa człowieka, “Przegląd Sejmowy” 2003.
Madimu T., Msindo E., Swart P., Farmer-miner contestations and the British South Africa Company in colonial Zimbabwe, “Journal of Southern African Studies” 2018.
Marszałek M., Prawo do energii, “Państwo i Prawo” 2017.
McPhail K., Adams C.A., Corporate respect for human rights: meaning, scope, and the shifting order of discourse, “Accounting, Auditing & Accountability Journal” 2016.
Pietraś M., Reżimy międzynarodowe: czyli wartości, normy i instytucje w jednym, “Prace Towarzystwa Studiów Międzynarodowych” 2016.
Priddle R., World Energy Outlook – Special Report: Energy and Air Pollution, 2016.
Puzzolo E. et al., Estimated health effects from domestic use of gaseous fuels for cooking and heating in high-income, middle-income, and low-income countries: A systematic review and meta-analyses, “Lancet Respiratory Medicine” 2024.
Ritchie H., Rosado P., Electricity Mix, Our World in Data, 2020.
Ritchie H., Rosado P., Energy Mix, 2020.
Skuza M., Transformacja energetyczna Europy Środkowo-Wschodniej – derusyfikacja i bój o konkurencyjność gospodarczą, “FactaSimonidis” 2024.
Thunberg G., The Climate Book, Warsaw, 2023.
Webb S., Fossil fuels and environmental degradation, 2017.
Yergin D., Orszag P., Arya A., The Troubled Energy Transition, “Foreign Affairs” 2025.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 2026-06-30 - (2)
- 2026-07-01 - (1)
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Paulina Augustyn-Skuza, Maciej Skuza
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 78
Liczba cytowań: 0
