Eastern Europe and the Means of Neutralising it by Russia in the Neo-Eurasian Geopolitical Doctrine from the 1990s to 2025
DOI:
https://doi.org/10.12775/SDR.2025.EN9.07Słowa kluczowe
geopolityka, neoeurazjatyzm, Federacja Rosyjska, strategia, Dugin, służby specjalneAbstrakt
Artykuł poświęcony jest neoeurazjatyckiej doktrynie geopolitycznej Rosji, czyli ideologii uzasadniającej jej dążenie do odbudowy wpływów w Europie Wschodniej. Autor podkreśla, że Europa Wschodnia ma dla Rosji znaczenie kluczowe – strategiczne, historyczne i gospodarcze. Moskwa traktuje ten obszar jako swoją naturalną strefę wpływów i bufor bezpieczeństwa, co prowadzi do konfrontacji z Zachodem. Dążąc do odzyskania statusu globalnego mocarstwa, Rosja chce odtworzyć swoje „cywilizacyjne granice” i odzyskać kontrolę nad przestrzenią postsowiecką. W związku z tym autor przewiduje, że w najbliższych latach należy się liczyć z eskalacją rosyjskich działań w Europie Wschodniej – zarówno o charakterze niekinetycznym (propaganda, cyberataki, prowokacje), jak i z możliwością agresji militarnej.
Bibliografia
Barnes J.E., ‘Russia Steps Up a Covert Sabotage Campaign Aimed at Europe’, https://www.nytimes.com/2024/05/26/us/politics/russia-sabotage-campaign-ukraine.html.
Biała księga bezpieczeństwa narodowego Rzeczpospolitej Polskiej (Warszawa, 2013).
Clover C., Black Wind, White Snow: Russia’s New Nationalism (New Haven–London, 2022).
‘Czekam na Iwana Groźnego. Rozmowa z Aleksandrem Duginem’, Fronda, 11–12 (1998), pp. 130–148.
‘Czy Putin jest awatarem? Rozmowa z Aleksandrem Duginem’, Fronda, 23/24 (2001), pp. 158–169.
Dostal J.M., ‘Auf der Suche nach dem Dreh- und Angelpunkt der Geschichte: Die Eurasien-Debatte der Zeitschrift für Geopolitik (1924–1932)’, Zeitschrift der Koreanisch-Deutschen Gesellschaft für Sozialwissenschaften, 12 (2016), pp. 29–72.
Dryblak Ł., ‘Rola i znaczenie rosyjskich dokumentów doktrynalnych, ze szczególnym uwzględnieniem doktryn bezpieczeństwa informacyjnego z 2000 i 2016 roku’, Bezpieczeństwo Narodowe, 45, no. 2 (2024), pp. 29–60.
Eberhardt P., ‘Kocepcje geopolityczne Aleksandra Dugina’, Przegląd Geograficzny, 82, no. (2010), pp. 221–240.
Eberhardt P., ‘Koncepcja Heartlandu Halforda Mackindera’, Przegląd Geograficzny, 83, no. 2 (2011), pp. 251–266.
‘Festnahmen u. a. wegen geheimdienstlicher Agententätigkeit und Mitgliedschaft in der ausländischen terroristischen Vereinigung “Volksrepublik Donezk (VRD)”’, https://www.generalbundesanwalt.de/SharedDocs/Pressemitteilungen/DE/2024/Pressemitteilung-vom-18-04-2024.html.
Grabowski T.W., Rosyjska siła. Siły Zbrojne i główne problemy polityki obronnej Federacji Rosyjskiej w latach 1991–2010 (Częstochowa, 2011).
Höllwerth A., Das sakrale eurasische Imperium des Aleksandr Dugin. Eine Diskursanalyse zum postsowjetischen russischen Rechtsextremismus (Stuttgart, 2007).
Jafe A., ‘Poland’s Place in Eurasia Theoretical Treatments of the “Polish Question” in Classical and Neo-Eurasianism’, Journal of Eurasian Affairs, 5, no. 1 (2018), pp. 58–70.
Klin T., ‘Geopolityka: spór definicjayjny we współczesnej Polsce’, Geopolityka, 1 (2008), pp. 12–15.
‘Komunikat’, ABW, https://www.abw.gov.pl/pl/informacje/2474,Komunikat.html.
‘Komunikat’, ABW, https://www.abw.gov.pl/pl/informacje/2501,Komunikat.html.
Kostianowska D., ‘Polska w tekstach Aleksandra Dugina i jego zwolenników’, Polski Przegląd Dyplomatyczny, 4 (2001), pp. 159–170.
Koszl B., ‘“Serdeczne partnerstwo”. Budowa pogłębionej współpracy niemiecko-rosyjskiej w okresie rządów koalicji SPD-Bündnis 90/Die Grünen w latach 1998–2005’, Roczniki Nauk Społecznych, 16, no. 4 (2024), pp. 121–140.
Kraj K., Rosyjska wspólnota organów bezpieczeństwa (Kraków–Wrocław, 2017).
Lanoszka A., Sirotová J., Zaborowski M., Will the Eastern Flank be Battle Ready? Deterrence by 2030. GLOBSEC Future Security and Defence Council (Bratislava, 2023).
Lobkowicz E., Rasputin Putina, Fronda. Pismo poświęcone, 23/24 (2001), pp. 140–157.
Macała J., ‘Czym jest geopolityka? Spory wokół jej definicji’, in Geopolityka. Elementy teorii, wybrane metody i badania, ed. Z. Lach, J. Wendt (Częstochowa, 2010), pp. 9–21.
Mackinder H.J., ‘The Geographical Pivot of History’, Geographical Journal, 23, no. 4 (1904), pp. 421–437.
Mackinder H.J., Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction (London, 1919).
Mankoff J., Russian Foreign Policy: the Return of Great Power Politics (Lanham, 2012).
Memches F., ‘Polska tylko przeszkadza’, https://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/201184,polska-tylko-przeszkadza.html.
Menkiszak M., ‘Rosyjski szantaż wobec Zachodu’, in Rok wojny w analizach Ośrodka Studiów Wschodnich, ed. A. Eberhardt, T. Iwański, W. Konończuk (Warszawa, 2023), pp. 19–22.
Munro C., ‘British man accused of plotting arson attacks in London on behalf of Russia’, https://metro.co.uk/2024/04/26/russian-spy-20-accused-planning-arson-attack-london-business-20724462/.
‘Russian Offensive Campaign Assessment’, Institute for the Study of War, 6 June 2025, https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-6-2025.
Sukhankin S., ‘Grain Becoming Russia’s Tacit Weapon in Confrontation With the West’, https://jamestown.org/program/grain-becoming-russias-tacit-weapon-in-confrontation-with-the-west/.
Varzhanskyi I., ‘Reflexive Control as a Risk Factor for Using OSINT: Insights from the Russia-Ukraine Conflict’, International Journal of Intelligence and CounterIntelligence, 7, no. 2 (2024), pp. 419–449.
Wilczyński W.J., ‘Nazewnictwo geopolityczne wschodniej części Europy’, Przegląd Geopolityczny, 18 (2016), pp. 38–50.
Wojnowski M., ‘Aleksander Dugin a resorty siłowe Federacji Rosyjskiej. Przyczynek do badań nad wykorzystaniem geopolityki przez cywilne i wojskowe służby specjalne we współczesnej Rosji’, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 10, no. 6 (2014), pp. 11–37.
Wojnowski M., ‘Mit “wojny hybrydowej”. Konflikt na terenie państwa ukraińskiego w świetle rosyjskiej myśli wojskowej XIX–XXI wieku’, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, special issue: Wojna hybrydowa, (2015), pp. 7–39.
Wojnowski M., ‘Terroryzm w służbie geopolityki. Konflikt rosyjsko-ukraiński jako przykład realizacji doktryny geopolitycznej Aleksandra Dugina i koncepcji “wojny buntowniczej” Jewgienija Messnera’, Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego, 11, no. 6 (2014), 58–90.
Wojnowski M., Narzędzia rosyjskiego imperializmu. Studia nad genezą, ewolucją i rolą działań (środków) aktywnych w polityce zagranicznej Kremla w XX i XXI wieku (Warszawa, 2024).
‘Zarzuty w związku z pożarem hali przy ul. Marywilskiej 44’, https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/zarzuty-m44.
Бобров А.К., Внешняя политика России. Концептуальные основы (Москва, 2025).
Бовдунов A., Великая Восточная Европа: геополитика, геософия, третий традиционализм (Москва, 2022).
Бурганова И.Н., ‘Сравнительный анализ Концепции внешней политики Российской Федерации в редакции 2000 г. и 2013 г. в оценке вызовов национальной и международной безопасности’, Международный научно-исследовательский журнал, 4, no. 7 (2016), pp. 90–92.
Валькова И., ‘Турецкий гамбит Путина и рокировка генералов: Андрей Мордвичёв – “Генерал Прорыв” выходит на новый уровень’, https://pronedra.ru/tureczkij-gambit-putina-i-rokirovka-generalov-andrej-mordvichyov-general-proryv-vyhodit-na-novyj-uroven-777978.html.
Вэй Ч.Н., ‘Евразийство: глобальные вызовы и новый миропорядок в политической философии А.Г. Дугина’, Мировая политика, 2 (2021), pp. 71–80.
Грачев Н.И., ‘Государство-цивилизация как политическая форма существования многополярного мира’, Правовая парадигма, 23 (2024), pp. 6–17.
Грачев Н.И., ‘Эволюция российской Конституции и государство-цивилизация как концептуальная парадигма нового Основного Закона России’, Правовая парадигма, 22, no. 4 (2023), pp. 51–64.
Гребнев P., ‘Стратегические направления внешней политики России в многополярном мире: геополитический подход’, Социально-гуманитарные знания, 3 (2023), pp. 24–28.
Данлоп Д.Б., ‘“Неоевразийский” учебник Александра Дугина и противоречивый отклик Дмитрия Тренина’, Форум новейшей восточноевропейской истории и культуры, 1 (2010), pp. 79–113.
Добреньков В.И., Дугин A.Г., ‘К внешнеполитической стратегии России в XXI в.’, Вестник Московского университета. Серия 18. Социология и политология, 3 (2010), pp. 5–23.
Дугин А.Г., ‘Геополитическое будущеее России: многополярность и основные стратегические перспективы в XXI в.’, Вестник Московского университета. Серия 18. Социология и политология, 2 (2011), pp. 68–97.
Дугин А.Г., ‘Евразийство как незападная эпистема российских гуманитарных наук: интервью с Александром Гельевичем Дугиным, доктором политических наук, доктором социологических наук, профессором, лидером Международного Евразийского движения. Интервью провела М.А. Баранник’, Вестник Российского университета дружбы народов. Серия: Международные отношения, 22, no. 1 (2022), pp. 142–152.
Дугин А.Г., Ноомахия. Войны ума. Восточная Европа. Славянский Логос: балканская Навь и сарматский стиль (Москва, 2018).
Дугин А.Г., Основы геополитики: геополитическое будущеее России (Москва, 1997).
Дугин А.Г., Программа политической партии ‘Евразия’. Материалы Учредительного съезда (Москва, 2002).
Дугин А., ‘России нужна тотальная милитаризация’, https://izborsk-club.ru/25427.
Елацков А.Б., Каледин Н.В., ‘Историческое развитие отечественной политической географии и геополитики’, in Политическая география: Современная российская школа: Хрестоматия, ed. И.Ю. Окунев, М.Н. Шестакова (Москва, 2022), pp. 43–57.
Ивашов Л.Г., Геополитика Русской цивилизации (Москва, 2015).
Каледин Н.В., Михеевa Н.М., Политическая география и геополитика (Москва, 2021).
Калинин P., ‘Шильонский узник военной разведки’, https://pircenter.org/wp-content/uploads/2023/12/HIS-Shlykov.pdf.
Караганов C.A., ‘Век войн? Статья вторая. Что делать’, Россия в глобальной политике, 22, no. 2 (2024), pp. 37–52.
Кириллов В.В., Крючков Ю.Н., ‘Влияние войны на развитие и международное значение России в мире’, Военная мысль, 2 (2008), pp. 10–21.
Коваленко В.И., Современная российская политика: политические отношения, институты, процессы (Москва, 2020).
Крашенинникова B., Буневич Д.С., Польша в борьбе за Восточную Европу, 1920–2020 (Москва, 2020).
‘Круглый стол “Военные конфликты будущего”’, Вестник Академии военных наук, no. 3 (2022), pp. 60–62.
Мизин В.И., ‘Открытие Центра военно-политических исследований в МГИМО’, Вестник МГИМО-Университета, no. 6 (2012), p. 332.
Мороз E., ‘Евразийские метаморфозы: от русской эмиграции к российской элите’, Форум новейшей восточноевропейской истории и культуры, 1 (2010), pp. 15–45.
Неймарк M., ‘Рубежный разворот: новая концепция внешней политики России’, Современная Европа 5 (2023), pp. 5–17.
Панарин И.H., Информационная война и геополитика (Москва, 2006).
Подберёзкин А.И., ‘Развитие стратегической обстановки после февраля 2022 года и политика России’, Вестник Академии военных наук, no. 3, (2022), pp. 92-102.
Подберёзкин А.И., Современная стратегия национальной безопасности России (Москва, 2023).
‘Промежуточный этап: Заявление генерала Мордвичева взорвало Запад’, https://rusonline.org/ukraine/promezhutochnyy-etap-zayavlenie-generala-mordvicheva-vzorvalo-zapad.
‘Родионов Игорь Николаевич’, https://bigenc.ru/c/rodionov-igor-nikolaevich-3b78da.
Рыжков Н.И., Трагедия великой страны (Москва, 2007).
Современные тенденции международных отношений их влияние на национальную безопасность Российской Федерации в XXI веке, ed. В.Б. Зарудницкий (Москва, 2024).
Тюстин A.B., Шишкин И.С., Пензенская персоналия. Славу Пензы умножившие, vol. 2 (Пенза, 2012).
Тяпин И.Н., ‘Отражение внешнеполитического положения России в отечественной геополитической мысли: история и современность’, Historia Provinciae – журнал региональной истории, 1, no. 3 (2017), pp. 6–23.
‘Указ об утверждении Концепции внешней политики Российской Федерации. Владимир Путин подписал Указ “Об утверждении Концепции внешней политики Российской Федерации”, 31 марта 2023 года’, http://kremlin.ru/events/president/news/70811.
Умланд A., ‘“Евразийские” проекты Путина и Дугина – сходства и различия: об истоках и роли правоэкстремистского интеллектуализма в неоавторитарной России’, Форум новейшей восточноевропейской истории и культуры, 2 (2012), pp. 401–407.
Умланд A., ‘Реставрационный и революционный империализм в политическом дискурсе России: сдвиг постсоветского идеологического спектра вправо и антизападный поворот Кремля’, Форум новейшей восточноевропейской истории и культуры, 1–2 (2018), pp. 7–29.
Цымбурский В.Л., ‘Геополитика как мировидение и род занятий’, in Поэтика геополитики, vol 1: Статьи 1991–2000 гг. (Москва, 2013), pp. 330–367.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 4
Liczba cytowań: 0
