Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej https://apcz.umk.pl/SDR <p><span class="ff3 fc0 fs12 ">To uznane w kraju i zagranicą czasopismo naukowe poświęcone jest szeroko rozumianej historii Europy Środkowej i Wschodniej oraz ZSRR i Rosji w XIX i XX wieku. Publikujemy także artykuły i studia dotyczące związków tego regionu Europy z pozostałymi państwami na całym świecie oraz rozprawy poświęcone dziejom imperiów. Zapraszamy do współpracy historyków, politologów, kulturoznawców, socjologów oraz innych badaczy Rosji, Bałkan oraz Europy Środkowej i Wschodniej.</span></p> <p><span class="ff3 fc0 fs12 ">"Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej" przypisano do dyscyplin: historia, nauki o sztuce, nauki o polityce i administracji.</span></p> Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN w Warszawie pl-PL Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej 1230-5057 Russian–Prussian surrender of fugitives and deserters: cartel conventions of the 1840s and 1850s https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36866 <p>Artykuł analizuje ekstradycyjne konwencje kartelowe zawarte pomiędzy Rosją carską i Królestwem Prus w okresie lat czterdziestych i pięćdziesiątych XIX wieku. Przedstawiwszy realne uwarunkowania procedur wydawania zbiegów w Królestwie Polskim w okresie po upadku Powstania Listopadowego, kolejna część artykułu skupia się na dokładnej analizie rosyjsko-pruskiej umowy ekstradycyjnej z 8/20 maja 1844 roku. W dalszej kolejności poddano ocenie treść konwencji o wzajemnym wydawaniu dezerterów i zbiegów, sfinalizowanej w dniu 27 lipca / 8 sierpnia 1857 roku w imieniu cara Aleksandra II i króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV. Zakończenie uwypukla pewną powtarzalność szeregu rozwiązań prawnych zawartych w analizowanych umowach kartelowych, przy występowaniu jednak oczywistej weryfikacji ich zapisów, związanej z doświadczeniem praktycznym i założeniami intencjonalnymi.</p> Marek Rutkowski Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 5 39 10.12775/SDR.2021.EN6.01 Provincial treatment and care asylums for the mentally ill in East Prussia as forgotten cultural heritage: case study of the asylum in Allenberg (now Znamensk, Russian Federation) https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36867 <p>Artykuł dotyczy problematyki ukazującej rolę architektury w rozwoju pruskiej psychiatrii w XIX i na początku XX w. Na przykładzie Prowincjalnego Zakładu Leczniczo – Opiekuńczego w Allenbergu (ob. Znamiensk, Federacja Rosyjska) pokazano percepcję wzorcowych rozwiązań pruskich azylów na prowincji. Badany zespół spełniał ówczesne wymogi, dowodząc, że wzorce i nowoczesne tendencje docierały tu z wiodących ośrodków bardzo szybko. Zespół azylu w Allenbergu stanowił świadectwo rozwoju pruskiej i europejskiej myśli architektonicznej służącej medycynie. Niestety obecny stan budynków dawnego azylu jest bardzo zły, a cały zespół traktowany jest raczej jako niechciane dziedzictwo niż cenny zabytek kulturowy.</p> Daria Bręczewska-Kulesza Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 41 55 10.12775/SDR.2021.EN6.02 Belarusian education in General District Latvia (1941–1945) https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36869 <p>Artykuł traktuje o szkolnictwie białoruskim na Łotwie pod okupacją niemiecką. Bialorusini należeli do najliczniejszej mniejszości na Łotwie zarówno w okresie międzywojennym, jak i w czasie II wojny światowej. W okupowanej przez Niemców Łotwie narodowość białoruską podało blisko 50 tys. ludzi. Ze względów politycznych władz okupacyjne zezwoliły na funkcjonowanie szkolnictwa białoruskiego w regionach zamieszkałych przez ludność białoruską. W wyniku otwarto 35 szkół podstawowych, dwa gimnazja i jedną średnią szkołę rolniczą, w których pracowało ok. 100 nauczycieli. Do szkół białoruskich uczęszczało kilka tysięcy uczniów, większość których stanowili dzieci małorolnych i bezrolnych chłopów. Szkolnictwo białoruskie borykało się z wieloma problemami natury materialnej.</p> Jerzy Grzybowski Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 57 83 10.12775/SDR.2021.EN6.03 Nachtigall in the battle for Lviv Ledge. Structure, tasks, actions https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36873 <p>W artykule przedstawiona została wchodząca w skład Wermachtu jednostka Nachtigall oraz jej znaczenie w trakcie bitwy o Lwów. Omówiono jej strukturę dowodzenia oraz rolę i zadania w trakcie walk. Jednostka była badana w kontekście niemieckiej struktury wojskowej od 1941 roku.</p> Mykola Balaban Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 85 106 10.12775/SDR.2021.EN6.04 Courtesy or diplomacy? The visit of Elisabeth Queen of the Belgians to Poland in 1955 https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36874 <p>Artykuł poświęcony jest wizycie Elżbiety królowej Belgóww Polsce w 1955 r. Monarchini miała być honorowym gościem V Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego. Królowa podjęła się przy tej okazji misji dyplomatycznej, której efektem miało być rozwikłanie problemów, których nie udało się rozwiązać na drodze negocjacji między Brukselą a Warszawą. Artykuł niniejszy poświęcony jest analizie tej misji oraz jej skutkom politycznym dla wzajemnych stosunków między obydwoma krajami.</p> Maria Pasztor Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 107 120 10.12775/SDR.2021.EN6.05 The role of the Russian Orthodox Church in the context of the Russian-Ukrainian armed conflict https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36875 <p>Artykuł analizuje wpływ czynnika religijnego na wewnętrzne procesy konsolidacji państw narodowych na przykładzie Ukrainy oraz na przyczyny i konsekwencje konfliktu rosyjsko-ukraińskiego. Podział ukraińskiego prawosławia na trzy gałęzie (UKP, UKP-KP i UKP-MP) nie pozwolił Cerkwi stać się czynnikiem konsolidującym tworzenie państwa narodowego na niepodległej Ukrainie i generatorem przemian społecznych. Sytuacja może zmienić się na lepsze po utworzeniu Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej Ukrainy w 2018 roku.</p> Walenty Baluk Mykola Doroshko Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 121 140 10.12775/SDR.2021.EN6.06 Déjà vu: economic determinants of Russia’s power in the historical perspective (1890–2020) https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36876 <p>Co decydowało o niestabilności mocarstwowej pozycji Rosji w ciągu minionych 130 lat? Analiza, prowadzona dla lat 1890-1913, 1980-1991 i 2000-2019, wskazuje na uderzające podobieństwo strukturalnych problemów ekonomicznych, prowadzących kraj do ciężkich kryzysów gospodarczych i polityczno-społecznych. Mimo różnych źródeł, za każdym razem był to niedostatek oszczędności w stosunku do potrzeb finansowych związanych z programem modernizacji i polityki imperialnej, niska konkurencyjność przemysłu oraz uzależnienie od eksportu surowców. Tworzyło to dla Rosji zagrożenia, które ujawniały się w pełni w warunkach nadzwyczajnych (wojny, blokady gospodarcze, sankcje).</p> Witold M. Orłowski Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 141 159 10.12775/SDR.2021.EN6.07 Konstantin Tsiolkovsky’s heroic techno-utopia https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36877 <p>W niniejszej pracy Autor podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie o charakter idealnego społeczeństwa zaprezentowanego przez Konstantego Ciołkowskiego w powieści utopijnej „Poza Ziemią”. Uchwycenie specyfiki tej wizji nastąpi poprzez analizę jej związków z charakterystycznym dla Ciołkowskiego monizmem kosmofilozoficznym, jak również z jego naturalistycznym podejściem do badań naukowych. W tym celu zostaną poddane analizie utopijne elementy tej wizji, ze szczególnym naciskiem położonym na warstwę naukowo-technologiczną. Pozwoli to spojrzeć na jego koncepcję w kategoriach utopii technologicznej, a zarazem utopii heroicznej.</p> Marcin Pomarański Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 161 174 10.12775/SDR.2021.EN6.08 Poland as a periphery in Immanuel Wallerstein’s theory https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36878 <p>Artykuł przedstawia problematykę peryferii i jej odniesienie do miejsca Polski w koncepcji systemu światowego wg. Immanuela Wallersteina. W artykule omówiono problemy związane z bezpieczeństwem międzynarodowym Polski. Przedstawia także postrzeganie Polski jako kraju peryferyjnego i na podstawie teoretycznych rozważań przekonuje do możliwości postrzegania Polski jako kraju półperyferyjnego. Publikacja finansowana w ramach projektu realizowanego w Programie Grant Badawczy Ministerstwa Obrony Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej.</p> Piotr Lewandowski Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 175 193 10.12775/SDR.2021.EN6.09 The role of ethnopolitical processes in the states of the Eastern European subregion https://apcz.umk.pl/SDR/article/view/36879 <p>Artykuł przedstawia problematykę współczesnych procesów etnopolitycznych (polityzacji etniczności, mobilizacji etnopolitycznej mniejszości narodowych i etnicznych) w państwach subregionu Europy Wschodniej (Republika Białoruś, Republika Mołdawia, Ukraina). Prezentuje aktywność społeczno-polityczną oraz udział mniejszości narodowych i etnicznych w organach władzy badanych państw, a także ich konsekwencje dla bezpieczeństwa subregionu.</p> Magdalena Karolak-Michalska Prawa autorskie (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-03 2022-01-03 56 3 195 216 10.12775/SDR.2021.EN6.10