Poczucie koherencji opiekunów osób przewlekle chorych na przykładzie stwardnienia rozsianego
DOI:
https://doi.org/10.15225/PNN.2025.14.4.2Słowa kluczowe
opiekun, stwardnienie rozsiane, poczucie koherencjiAbstrakt
Wstęp. Kluczową rolę w salutogenetycznej koncepcji zdrowia stanowi wprowadzone przez A. Antonovsky’go pojęcie koherencji. Na poczucie koherencji składają się trzy komponenty: poczucie zrozumiałości, poczucie zaradności i poczucie sensowności. Sprawowanie opieki nad chorym przewlekle może mieć związek z poczuciem orientacji życiowej.
Cel. Celem badania było określenie poziomu poczucia koherencji opiekunów osób chorych na stwardnienie rozsiane.
Materiał i metody. Grupę badaną stanowiło 107 opiekunów. Badania zostały przeprowadzone w Oddziale Neurologii z Pododdziałem Udarów Mózgowych Wojewódzkiego Szpitala Podkarpackiego w Krośnie, Oddziale Neurologii i Udarów Mózgu oraz Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej Szpitala Specjalistycznego im. L. Rydygiera w Krakowie i Fundacji Helpful Hand w Krakowie. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego z wykorzystaniem Kwestionariusza Orientacji Życiowej SOC-29 Antonovsky’ego i Autorskiego Kwestionariusza Ankiety. Na przeprowadzenie badania uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej nr 176/KBL/OIL/2018.
Wyniki. Opiekunów cechował niski poziom orientacji życiowej we wszystkich komponentach. Wykazano istotną statystycznie różnicę między miejscem zamieszkania a sensownością p=0,0204 (p<0,05). Mieszkańców wsi wyróżniało wysokie poczucie sensowności. Wiek, płeć, stan cywilny, wykształcenie oraz dochody nie różnicowały istotnie statystycznie poczucia koherencji opiekunów.
Wnioski. Orientacja życiowa jest jednym z zasobów pozwalających na radzenie sobie w sytuacjach trudnych, stresowych, związanych z przebiegiem choroby, które może być warunkowane różnymi czynnikami, w tym zmiennymi socjodemograficznymi. Poczucie koherencji opiekunów osób chorych na stwardnienie rozsiane było niskie. (PNN 2025;14(4):158–164)
Bibliografia
[1] Rejdak K., Betscher E. Objawy kliniczne. W: Bonek R. (Red.), Stwardnienie rozsiane od chemokin do przeciwciał monoklonalnych. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2020;75–107.
[2] Leśniak B. Życie ze stwardnieniem rozsianym. Adaptacja osób dotkniętych chorobą do życia małżeńskiego, zawodowego i społecznego. Wyd. Difin, Warszawa 2020.
[3] Betscher E. Aspekty społeczne. W: Bonek R. (Red.), Stwardnienie rozsiane od chemokin do przeciwciał monoklonalnych. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2020;427–436.
[4] Gitto L. Living with Multiple Sclerosis in Europe: Pharmacological Treatments, Cost of Illness, and Health-Related Quality of Life Across Countries. In Zagon I.S., McLaughlin P.J. (Eds.), Multiple Sclerosis: Perspectives in Treatment and Pathogenesis. Codon Publications, Brisbane 2017;17–37.
[5] Odrobińska I. SM i emocje. Podstawowe informacje o stwardnieniu rozsianym. Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego, Warszawa 2007;4–25.
[6] Kołtuniuk A., Podsiadły A., Jankowska-Polańska B. Poczucie koherencji a jakość życia pacjentów z niewydolnością serca. Wsp Piel Ochr Zdr. 2017;6(1):15–18.
[7] Ruszkiewicz M., Eldridge E. Rola duchowości i poczucia koherencji jako czynników chroniących przed wypaleniem zawodowym wśród wolontariuszy opieki paliatywnej. Psychoonkologia. 2015;2:64–73.
[8] Heszen-Celińska I., Sęk H. Psychologia zdrowia. PWN, Warszawa 2020.
[9] Antonovsky A. Health, Stress and Coping. Jossey-Bass Publishers, San Francisco 1985.
[10] Stecler B. Jakość życia i integracja psychiczna. W: Wołowicka L. (Red.), Jakość życia w naukach medycznych. Wyd. AM, Poznań 2001;117–127.
[11] Tang S.T., Cheng C.C., Lee K.C., Chen C.H., Liu L.N. Mediating effects of sense of coherence on family caregivers’ depressive distress while caring for terminally ill cancer patients. Cancer Nurs. 2013;36(6):E25–33.
[12] Kachaniuk H., Fidecki W., Wysokiński M. i wsp. Poczucie koherencji a styl radzenia sobie opiekunów osób starszych w trudnych sytuacjach. Gerontol Pol. 2011;19(1):53–57.
[13] Prażmowska B., Matuszyk D., Sibiga E., Wojciechowska K. Poczucie koherencji a wsparcie społeczne kobiet w połogu. Pielęg XXI w. 2010;3–4(32–33):21–24.
[14] Bowen C., MacLehose A., Beaumont J.G. Advanced multiple sclerosis and the psychosocial impact on families. Psychol Health. 2011;26(1):113–127.
[15] Kurowska K., Kołodziejska K. Orientacja życiowa i poziom wsparcia wyznacznikiem zapotrzebowania rodzin na domową opiekę hospicyjną. Współcz Onkol. 2008;12(10):455–460.
[16] Antonovsky A. Rozwikłanie tajemnicy zdrowia. Jak radzić sobie ze stresem i nie zachorować. Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 2005.
[17] Terelak J.F. Człowiek i stres. Koncepcje — źródła — reakcje — radzenie sobie — modyfikatory. Oficyna Wydawnicza Branta, Bydgoszcz–Warszawa 2008.
[18] Jabłoński M. Poczucie koherencji a ryzyko rozwoju depresji u chorych na ostrą białaczkę. Psychoonkologia. 2009;1–2:1–10.
[19] Kurowska K., Żurek D. Poczucie koherencji a wsparcie społeczne okazywane matkom hospitalizowanych dzieci. Now Lek. 2011;80(2):84–90.
[20] Grabowska-Fudala B., Jaracz K. Obciążenie osób sprawujących opiekę nad chorymi po udarze mózgu — wyniki wstępne. Udar Mózgu. 2007;9(1):24–31.
[21] Kasperek-Zimowska B., Chądzyńska M. Poczucie koherencji i style radzenia sobie ze stresem wśród rodziców dorosłych dzieci z rozpoznaniem schizofrenii. Psychiatr Pol. 2011;45(5):643–652.
[22] Dymecka J. Poczucie koherencji a style radzenia sobie ze stresem rodziców dzieci z chorobą nowotworową. Psychoonkologia. 2018;22(2):41–49.
[23] van der Colff J.J., Rothmann S. Occupational stress, sense of coherence, coping, burnout and work engagement of registered nurses in South Africa. SA J Ind Psychol. 2009;35(1):1–10.
[24] Basińska M.A., Andruszkiewicz A., Grabowska M. Nurses’ sense of coherence and their work related patterns of behavior. Int J Occup Med Environ Health. 2011;24(3):256–266.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Edyta Szydło, Katarzyna Wojtas, Agnieszka Gniadek, Paweł Jagielski, Anna Szczypta
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 90
Liczba cytowań: 0