Wychowanie moralno-religijne w polskiej myśli pedagogicznej okresu romantyzmu
DOI:
https://doi.org/10.12775/PCh.2026.008Słowa kluczowe
myśl pedagogiczna, romantyzm, wychowanie religijne, wychowanie moralneAbstrakt
Artykuł popularyzuje zasadniczą wiedzę dotyczącą wychowania moralno-religijnego w polskiej myśli pedagogicznej okresu romantyzmu. To właśnie wówczas zaczęto wcielać w życie nową strategię wychowania dzieci i młodzieży, znacznie różniącą się od idei pedagogicznych doby oświecenia. Romantyczne wzorce wychowawcze były budowane na fundamencie zasad wiary katolickiej i płynących z niej wzorców moralnych. W artykule scharakteryzowano zarówno myśl pedagogiczną najwybitniejszych krzewicieli idei wychowawczych epoki, jak i pedagogów mniej znanych, ale otwarcie głoszących tezy dotyczące wychowania moralno-religijnego.
Ówczesne poglądy na wychowanie moralno-religijne formowały się na gruncie prądów romantycznych, które w polskich warunkach szczególnie mocno rozwinęły się w latach trzydziestych, czterdziestych i pięćdziesiątych XIX stulecia.
Bibliografia
Andrukowicz, W. (2006). Szlachetny pożytek: o filozoficznej pedagogice Bronisława Ferdynanda Trentowskiego. Szczecin: Wydawnictwo USz.
Bochwic, F. (1839). Obraz myśli mojej, cz. 2. Wilno: nakład i druk Józefa Zawadzkiego.
Bochwic, F. (1847). Pomysły o wychowaniu człowieka. Wilno: nakład i druk T. Glücksberga.
Brodziński, K. (1826). O powołaniu i obowiązkach młodzieży akademickiej. Warszawa.
Choroszewski, M. (1841). O ukształceniu duszy czyli wychowaniu moralnym. Wilno: nakład i druk Józefa Zawadzkiego.
Dziekoński, T. (1831). Nauka moralna o powinnościach względem bliźniego, ułożona dla użytku klas wyższych szkół wojewódzkich. Warszawa.
Dziekoński, T. (1862). Rozmowy dziadka z wnukami. Warszawa: w drukarni Jana Jaworskiego.
Estkowski, E. (1844a). Kilka myśli wstępnych i kilka uwag nad środkami oświecania ludu naszego. Tygodnik Literacki, 25, 195–200; 26, 206–208; 27, 215–216; 28, 219–222; 29, 228–230; 30, 236–238.
Estkowski, E. (1844b). Kilka myśli z życia o oświecaniu ludu. Tygodnik Literacki, 4, 26–28; 5, 33–36; 6, 41–43.
Feldmanowski, H. (1846). Rzeczy tyczące się naukowości i wychowania. Kościół i Szkoła, 12, 614–615.
Hellwig, J. (1984). Ewaryst Estkowski (1820–1856). Prekursor nowatorstwa pedagogicznego w Polsce. Poznań: Wojewódzka Rada Postępu Pedagogicznego.
Libelt, K. (1971). Pisma o oświacie i wychowaniu, wybrał i wstępem opatrzył J. Szewczyk. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Łempicki, S. (1938). Polski ideał wychowawczy. Lwów–Warszawa: Książnica Atlas.
Puchta, W. (2014). Teoria edukacji Floriana Bochwica. Szkic z zakresu historii kultury. Ogrody Nauk i Sztuk, 4, 23–28. https://doi.org/10.15503/onis2014.23.28
Skrzyniarz, R. (2025). Wychowanie religijne w koncepcji pedagogicznej Ewarysta Estkowskiego (1820–1856). Biografistyka Pedagogiczna, 10(1), 15–37.
Służewski, S. (1833). Wychowanie środek uszczęśliwienia człowieka i społeczeństw. Kraków: w Drukarni Stanisława Gieszkowskiego.
Trentowski, B.F. (1970). Chowanna czyli system pedagogiki narodowej jako umiejętności wychowania, nauki i oświaty, słowem wykształcenia naszej młodzieży, t. 1, wstępem i komentarzem opatrzył A. Walicki. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Wierzbowski, M. (1827). O wpływie religii na edukację i na moralność. Warszawa.
Wnęk, J. (2008). Problematyka pedagogiczna w „Filozofii serca” Józefa Żochowskiego. Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych PAN, 61, 5–20.
Wnęk J. (2012). Wychowanie religijne w polskiej myśli pedagogicznej XIX wieku. Nasza Przeszłość, 118, 171–182. https://doi.org/10.52204/np.2012.118.171-182
Wnęk, J. (2024). Polskie strategie edukacyjne i oświatowe w epoce zaborów 1795–1918. Kraków: Impuls.
Żochowski, J. (1845). Filozofia serca czyli mądrość praktyczna. Warszawa: nakładem A.E. Glücksberga.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 11
Liczba cytowań: 0
