Moral-religious Education in the Polish Pedagogical Thought of the Romanticism Period
DOI:
https://doi.org/10.12775/PCh.2026.008Keywords
pedagogical thought, romanticism, religious upbringing, moral upbringingAbstract
The article popularises the essential knowledge about moral-religious upbringing in Polish pedagogical thought of the Romantic period. It was the time of introduction into practice of a new strategy for educating children and young people, one that differed significantly from the pedagogical ideas of the Enlightenment era. Romantic educational models were built on the foundation of the principles of the Catholic faith and the moral models that arose from it. The article characterises both the pedagogical thought of the most prominent promoters of the educational ideas of the era, as well as pedagogues who are less well known but openly proclaimed theses on moral-religious education. The views on moral-religious education of the time were formed on the basis of Romantic concepts, which in Polish conditions developed particularly strongly in the 1830s, 1840s and 1850s.
References
Andrukowicz, W. (2006). Szlachetny pożytek: o filozoficznej pedagogice Bronisława Ferdynanda Trentowskiego. Szczecin: Wydawnictwo USz.
Bochwic, F. (1839). Obraz myśli mojej, cz. 2. Wilno: nakład i druk Józefa Zawadzkiego.
Bochwic, F. (1847). Pomysły o wychowaniu człowieka. Wilno: nakład i druk T. Glücksberga.
Brodziński, K. (1826). O powołaniu i obowiązkach młodzieży akademickiej. Warszawa.
Choroszewski, M. (1841). O ukształceniu duszy czyli wychowaniu moralnym. Wilno: nakład i druk Józefa Zawadzkiego.
Dziekoński, T. (1831). Nauka moralna o powinnościach względem bliźniego, ułożona dla użytku klas wyższych szkół wojewódzkich. Warszawa.
Dziekoński, T. (1862). Rozmowy dziadka z wnukami. Warszawa: w drukarni Jana Jaworskiego.
Estkowski, E. (1844a). Kilka myśli wstępnych i kilka uwag nad środkami oświecania ludu naszego. Tygodnik Literacki, 25, 195–200; 26, 206–208; 27, 215–216; 28, 219–222; 29, 228–230; 30, 236–238.
Estkowski, E. (1844b). Kilka myśli z życia o oświecaniu ludu. Tygodnik Literacki, 4, 26–28; 5, 33–36; 6, 41–43.
Feldmanowski, H. (1846). Rzeczy tyczące się naukowości i wychowania. Kościół i Szkoła, 12, 614–615.
Hellwig, J. (1984). Ewaryst Estkowski (1820–1856). Prekursor nowatorstwa pedagogicznego w Polsce. Poznań: Wojewódzka Rada Postępu Pedagogicznego.
Libelt, K. (1971). Pisma o oświacie i wychowaniu, wybrał i wstępem opatrzył J. Szewczyk. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Łempicki, S. (1938). Polski ideał wychowawczy. Lwów–Warszawa: Książnica Atlas.
Puchta, W. (2014). Teoria edukacji Floriana Bochwica. Szkic z zakresu historii kultury. Ogrody Nauk i Sztuk, 4, 23–28. https://doi.org/10.15503/onis2014.23.28
Skrzyniarz, R. (2025). Wychowanie religijne w koncepcji pedagogicznej Ewarysta Estkowskiego (1820–1856). Biografistyka Pedagogiczna, 10(1), 15–37.
Służewski, S. (1833). Wychowanie środek uszczęśliwienia człowieka i społeczeństw. Kraków: w Drukarni Stanisława Gieszkowskiego.
Trentowski, B.F. (1970). Chowanna czyli system pedagogiki narodowej jako umiejętności wychowania, nauki i oświaty, słowem wykształcenia naszej młodzieży, t. 1, wstępem i komentarzem opatrzył A. Walicki. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.
Wierzbowski, M. (1827). O wpływie religii na edukację i na moralność. Warszawa.
Wnęk, J. (2008). Problematyka pedagogiczna w „Filozofii serca” Józefa Żochowskiego. Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych PAN, 61, 5–20.
Wnęk J. (2012). Wychowanie religijne w polskiej myśli pedagogicznej XIX wieku. Nasza Przeszłość, 118, 171–182. https://doi.org/10.52204/np.2012.118.171-182
Wnęk, J. (2024). Polskie strategie edukacyjne i oświatowe w epoce zaborów 1795–1918. Kraków: Impuls.
Żochowski, J. (1845). Filozofia serca czyli mądrość praktyczna. Warszawa: nakładem A.E. Glücksberga.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 11
Number of citations: 0