Aretologiczne i wychowawcze implikacje wyobraźni (nie)okiełznanej
DOI:
https://doi.org/10.12775/PCh.2025.017Słowa kluczowe
wyobraźnia, zniekształcenia poznawcze, zmysł rzeczywistości, aretologia, wychowanieAbstrakt
Artykuł analizuje dwoisty charakter wyobraźni w kontekście jej aretologicznych i wychowawczych implikacji. Wyobraźnia, jako zdolność wspierająca rozwój intelektualny, emocjonalny i moralny, potrafi inspirować twórczość, pobudzać refleksję oraz
sprzyjać pozytywnym zmianom psychicznym i społecznym. Gdy zaś pozostaje nieokiełznana, bywa źródłem zniekształceń poznawczych, fałszywych wspomnień, ucieczki od rzeczywistości oraz problemów emocjonalnych. Autor podkreśla znaczenie odpowiednio ukierunkowanego (samo)wychowania w rozwijaniu dojrzałego i świadomego korzystania z wyobraźni, co jest szczególnie istotne w dobie dynamicznego rozwoju technologii cyfrowych oraz postępującej mediatyzacji życia. W artykule wspomniano, jak wspierać konstruktywne formy wyobraźni i przeciwdziałać jej negatywnym przejawom.
Bibliografia
Arntz, A. (2012). Imagery rescripting as a therapeutic technique: review of clinical trials, basic studies, and research agenda. Journal of Experimental Psychopathology, 3(2), 189–208. https://doi.org/10.5127/jep.024211
Arystoteles. (1982). Etyka nikomachejska. Tłum. D. Gromska. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Barbrook, R. (2009). Przyszłości wyobrażone. Od myślącej maszyny do globalnej wioski. Tłum. J. Dzierzgowski. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza.
Bastardi, A., Uhlmann, E.L. i Ross, L. (2011). Wishful thinking: belief, desire, and the motivated evaluation of scientific evidence. Psychological Science, 22(6), 731–732. https://doi.org/10.1177/0956797611406447
Bauer, R.H., Gilpin, A.T. i Thibodeau-Nielsen, R.B. (2021). Executive functions and imaginative play: exploring relations with prosocial behaviors using structural equation modeling. Trends in Neuroscience and Education, 25, 100165. https://doi.org/10.1016/j.tine.2021.100165
Betlej, A. (2023). Cyfrowa proteza umysłu. W: T. Peciakowski (red.), Młodzież w świecie myślenia i poznania (s. 183–196). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Borowski, W.M. (1917). Kurs pedagogiki, cz. 1: Wykład psychologii wychowawczej. Warszawa: Księgarnia J. Lisowskiej.
Bürger, G.A. (1991). Przygody barona Münchhausena. Tłum. J. Hartwig. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.
Cervantes, M. de. (1995). Don Kichot. Tłum. E. Boyé. Warszawa: „Muza”.
Davis, D. i O’Donohue, W.T. (2004). The road to perdition: extreme influence tactics in the interrogation room. W: W.T. O’Donohue i E.R. Levensky (red.), Handbook of forensic psychology: resource for mental health and legal professionals (s. 897–996). Amsterdam: Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-012524196-0/50037-1
Dąbrowski, M. i Chęć-Małyszek, A. (2016). Rola wyobraźni w procesie twórczym a zagrożenia współczesnego świata. Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych, 12(1), 65–80.
Dłubacz, W.F. (2023). Podstawowe fakty dotyczące ludzkiego poznania. W: T. Peciakowski (red.), Młodzież w świecie myślenia i poznania (s. 11–20). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Domeracki, P. (2023). O uwzględnianiu zmiennych okoliczności życia. W: T. Peciakowski (red.), Młodzież w świecie myślenia i poznania (s. 87–106). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Dubisz, S. (red.). (2006). Uniwersalny słownik języka polskiego PWN: T–Ż. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Einstein, A. (2012). Einstein on cosmic religion and other opinions and aphorisms. Mineola: Dover Publications.
Fink, R.S. (1976). Role of imaginative play in cognitive development. Psychological Reports, 39(3), 895–906. https://doi.org/10.2466/pr0.1976.39.3.895
Gadamer, H.G. (2007). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Tłum. B. Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Galyer, K.T. i Evans, I.M. (2001). Pretend play and the development of emotion regulation in preschool children. Early Child Development and Care, 166(1), 93–108. https://doi.org/10.1080/0300443011660108
Gamble, B., Tippett, L.J., Moreau, D. i Addis, D.R. (2021). The futures we want: how goal-directed imagination relates to mental health. Clinical Psychological Science, 9(4), 732–751. https://doi.org/10.1177/2167702620986096
Garry, M., Manning, C.G., Loftus, E.F. i Sherman, S.J. (1996). Imagination inflation: imagining a childhood event inflates confidence that it occurred. Psychonomic Bulletin & Review, 3(2), 208–214. https://doi.org/10.3758/bf03212420
Garry, M. i Polaschek, D.L.L. (2000). Imagination and memory. Current Directions in Psychological Science, 9(1), 6–10. https://doi.org/10.1111/1467-8721.00048
Gendler, T.S. (2004). Thought experiments rethought – and reperceived. Philosophy of Science, 71(5), 1152–1163. https://doi.org/10.1086/425239
Goethe, J.W. (1774). Die Leiden des jungen Werthers. Leipzig: Weygand.
Herbert, Z. (1961). Pudełko zwane wyobraźnią. W: Z. Herbert, Studium przedmiotu (s. 5–6). Warszawa: „Czytelnik”.
Jaroszyński, P. (1993). Etyka: dramat życia moralnego. Warszawa: „Most”.
Jaskuła, S. (red.). (2022). Rzeczywistość hybrydalna: pomiędzy bytami. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.
Jenkins, A.C. i Hsu, M. (2017). Dissociable contributions of imagination and willpower to the malleability of human patience. Psychological Science, 28(7), 894–906. https://doi.org/10.1177/0956797617698133
Krąpiec, M.A. (1996). Psychologia racjonalna. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Landau, J.D. i von Glahn, N. (2004). Warnings reduce the magnitude of the imagination inflation effect. The American Journal of Psychology, 117(4), 579–593. https://doi.org/10.2307/4148993
Lavery, D. (1997). Zdalne sterowanie: rozważania o micie. Opcje, 4, 49–54.
Le Guin, U.K. (2001). Otwarte przestworza i inne opowiadania. Tłum. R. Kot. Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”.
Łukasik, A. (2024). W kierunku postawy twórczej. W: E. Smołka (red.), Młodzież w procesie pracy nad sobą (s. 91–118). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Martini, C.M. (1998). Rozmowy z moim telewizorem. Spotkanie Kościoła ze światem mass mediów. Tłum. W. Pawłowski. Kraków: WAM.
McNally, R.J. (2003). Remembering trauma. Cambridge, MA: Belknap Press/Harvard University Press.
Miyamoto, K., Rushworth, M.F.S. i Shea, N. (2023). Imagining the future self through thought experiments. Trends in Cognitive Sciences, 27(5), 446–455. https://doi.org/10.1016/j.tics.2023.01.005
Montgomery, L.M. (1993). Ania ze Złotego Brzegu. Tłum. A. Kowalak-Bojarczuk. Warszawa: „Nasza Księgarnia”.
Nanay, B. (2016). The role of imagination in decision-making. Mind & Language, 31(1), 127–143. https://doi.org/10.1111/mila.12097
Neha, M. i Rule, P.N. (2018). Imaginative play and reading development among Grade R learners in KwaZulu-Natal: an ethnographic case study. South African Journal of Childhood Education, 8(1). https://doi.org/10.4102/sajce.v8i1.518
Nęcka, E. (2012). Psychologia twórczości. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nowakowski, P.T. (2002). Fast food dla mózgu, czyli telewizja i okolice. Tychy: Maternus Media.
Nowakowski, P.T. (2023). Poczucie rzeczywistości. W: T. Peciakowski (red.), Młodzież w świecie myślenia i poznania (s. 55–60). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Ofshe, R.J. (1992). Inadvertent hypnosis during interrogation: false confession due to dissociative state; mis-identified multiple personality and the satanic cult hypothesis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 40(3), 125–156. https://doi.org/10.1080/00207149208409653
Pascal, B. (1999). Myśli. Tłum. T. Boy-Żeleński. Warszawa: „Pax”.
Rasmussen, A.R., Raballo, A., Preti, A., Sæbye, D. i Parnas, J. (2022). Anomalies of imagination, self-disorders, and schizophrenia spectrum psychopathology: a network analysis. Frontiers in Psychiatry, 12, 808009. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.808009
Rembierz, M. (2016). Realizm metafizyczny jako inspiracja myśli pedagogicznej: o refleksji antropologiczno-pedagogicznej Stefana Swieżawskiego i jej znaczeniu dla teorii wychowania oraz analiz metapedagogicznych. Polska Myśl Pedagogiczna, 2(2), 135–174. https://doi.org/10.4467/24504564PMP.16.007.6685
Shanbhag, T. i Pothiyil, D.I. (2024). A cognitive approach to maladaptive daydreaming. Indian Journal of Psychological Medicine, 46(6), 585–588. https://doi.org/10.1177/02537176241236898
Tomasz z Akwinu. (1964). Roztropność (2–2, qu. 47–56). Suma teologiczna, t. 17. Tłum. S. Bełch. London: Veritas.
Wilkins, E.G. (1929). The Delphic maxims in literature. Chicago: University of Chicago Press.
Woroniecki, J. (1986). Katolicka etyka wychowawcza, t. 2: Etyka szczegółowa, cz. 1. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 51
Liczba cytowań: 0
