Refleksje i uwagi o książce Omera Bartova Anatomia pewnego ludobójstwa. Życie i śmierć Buczacza, tłum. A. Musiał, Wołowiec: Wydawnictwo „Czarne, 2019, ss. 358.

Abstract

O książce Omera Bartova wydanej w języku angielskim w roku 2018 (Bartov, Omer. Anatomy of a Genocide: The Life and Death of a Town Called Buczacz, New York: Simon & Schuster, 2018. xiv, 398 pages, illustrations, maps. ISBN-978-1-4516-8453-7), a przetłumaczonej na język polski w 2019 roku przez Adama Musiała, ukazało się kilka recenzji. Wszyscy recenzenci podkreślali jej ważne znaczenie dla badań nad Zagładą Żydów. Niestety, w Polsce nie odbyły się żadne uniwersyteckie spotkania autorskie wokół tej publikacji, a autorowi nie zadano wielu pytań. Książka nie została również uhonorowana żadną nagrodą w Polsce, mimo że za granicą zdobyła uznanie. Gdyby nie recenzje, to w polskim świecie nauki przeszłaby bez większego echa.

Niniejszy tekst stanowi refleksję nad książką poświęconą Buczaczowi w pierwszej połowie XX wieku, ale zarazem podążając za jej treścią także nad końcem pewnej epoki w dziejach wielokulturowych i wielonarodowościowych społeczności lokalnych Europy Środkowej. Książka ta warta jest głębokiej uwagi i zatrzymania się nad wnioskami z badań, które zostały w niej zawarte.

Zastanawiam się przede wszystkim nad tym, co, jak i dlaczego zostało w niej napisane, dlaczego autor przyjął taką, a nie inną perspektywę oraz co w tej książce stanowi naukowe odkrycie dotyczące historii dawnego Buczacza. Dlaczego dopiero po przeszło 80 latach opowiedziano historię wydarzeń, które rozegrały się w tym małym galicyjskim, polsko-żydowsko-ukraińskim miasteczku? Jakie przesłania dla przyszłości niesie historia tej społeczności?