Neoliberalizm w edukacji akademickiej, czyli uwikłanie modelu tradycyjnego uniwersytetu w gospodarkę wolnorynkową .
DOI:
https://doi.org/10.12775/ED.2025.019Słowa kluczowe
neoliberalizm, szkolnictwo wyższe, model uniwersytetuAbstrakt
Neoliberalizm jako ideologia, która zrodziła się w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, wpływa na wiele aspektów rzeczywistości, w której żyjemy obecnie. Jego wpływ uwidacznia się nie tylko w gospodarce, warunkach pracy korporacyjnej, ale niewątpliwie przyczynia się również do zmian w funkcjonowaniu uczelni wyższych, które w większym stopniu skoncentrowane są na kształceniu produktywnych pracowników niż refleksyjnych, krytycznych i samoświadomych jednostkach.
Cel analizy: W związku z powyższym istnieje potrzeba odpowiedzi na następujące pytania – czy nieuniknione jest, by uniwersytet z wielowiekową tradycją, poddając się istniejącym tendencjom, stał się wyższą szkołą zawodową kształcącą i przygotowującą absolwentów w wąskich specjalnościach dla potrzeb gospodarki i zmiennego rynku pracy? Czy oczekiwania potencjalnych odbiorców usług edukacyjnych oraz badawczych mogą w przyszłości całkowicie determinować prowadzoną w uczelniach działalność? Czy współczesny absolwent szkoły wyższej ma stać się profesjonalnym pracownikiem, czy refleksyjnym człowiekiem?
Stan wiedzy: Szeroki zakres opracowań dotyczących wpływów ideologii neoliberalnej na gospodarkę, kulturę, relacje międzyludzkie oraz edukację, która przyjmuje postać towaru użytkowego dla przyszłej pracy oraz kariery.
Podsumowanie: Uwikłanie szkolnictwa wyższego w neoliberalizację powoduje zmianę w nastawieniu do realizacji procesu kształcenia, która wynika z dotychczasowej tradycji uniwersytetów i wiąże się z nastawieniem na łączenie działalności badawczej z dydaktyką w opozycji do kształcenia wyspecjalizowanych pracowników dostosowanych do zmiennego rynku pracy.
Bibliografia
Antonowicz, D. (2003). Przyszłość uniwersytetu, jego kształtu, funkcji i wzorów działania. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, 1/21.
Bauman, T. (2008). Uniwersytet jako balast w ideologii rynkowej. W: D.B. Gołębniak (red.), Pytanie o szkołę wyższą. W trosce o społeczeństwo. Wrocław.
Bauman, T. (2003). Zagrożona tożsamość uniwersytetu. W: A. Ładyżyński, J. Raińczuk (red.), Uniwersytet – między tradycją a wyzwaniami współczesności. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Boguski, J. (2009). Od uniwersytetu tradycyjnego do uniwersytetu przyszłości. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, nr 1/33.
Clarke, S. (2009). Neoliberalna teoria społeczeństwa. W: A. Saad-Filho, D. Johnson (red.), Neoliberalizm przed trybunałem. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Czerepaniak-Walczak, M. (2010). Uniwersytet – instytucja naukowo-edukacyjna czy przedsiębiorstwo? Szkoła wyższa w procesie zmiany. W: J. Piekarski, U. Urbaniak-Zając (red.), Innowacje w edukacji akademickiej. Szkolnictwo wyższe w procesie zmiany. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Czerepaniak-Walczak, M. (red.). (2013). Fabryki dyplomów czy universitas? O nadwiślańskiej wizji przemian w edukacji. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Dumenil, G., Levy, D. (2009). Neoliberalna (kontr-) rewolucja. W: A. Saad-Filho, D. Johnson (red.), Neoliberalizm przed trybunałem. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Figel, J. (2006). Searching for a New Balance: The Next Frontier for Higher Education for Europe. Higher Education in Europe, Vol. 31, No 4, 12.
Fredman, N., Doughney J. (2012). Academic dissatisfacions, managerial change and neo-liberalism. Higher Education, 64, s. 41–58.
Harvey, D. (2008). Neoliberalizm. Historia katastrofy. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Jóźwiak, J. (2003). Model uczelni przedsiębiorczej a model tradycyjny – doświadczenia polskie. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, nr 1/21.
Leviodow, L. (2009). Neoliberalne plany dla szkolnictwa wyższego. W: A. Saad-Filho, D. Johnson (red.), Neoliberalizm przed trybunałem. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Malewski, M. (1998). Ewolucja uniwersytetu – implikacje dla kształcenia. Teraźniejszość– Człowiek – Edukacja, nr 1.
Maliszewski, T. (2007). Zmiany instytucjonalne w szkolnictwie wyższym w kontekście wyzwań współczesności. Nauka i Szkolnictwo Wyższe, nr 1/29.
Melosik, Z. (2009). Uniwersytet i społeczeństwo. Dyskursy wolności, wiedzy i władzy. Kraków.
Nikitorowicz, J. (2010). Dylematy tradycji uniwersyteckich wobec współczesnych wyzwań edukacyjnych. W: M. Jaworska-Witkowska, M.J. Szymański (red.), Rynek i Edukacja: Między przedsiębiorczością i wykluczeniem. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Pachociński, R. (2004). Kierunki reform szkolnictwa wyższego na świecie. Warszawa: Wydawnictwo IBE.
Potulicka, E. (2010a). Teoretyczne podstawy neoliberalizmu a jego praktyka. W: E. Potulicka, J. Rutkowiak (red.), Neoliberalne uwikłania edukacji. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Potulicka, E. (2010b). Neoliberalizm i skutki przedsiębiorczości w edukacji. W: M. Jaworska-Witkowska, M.J. Szymański (red.), Rynek i Edukacja: Między przedsiębiorczością i wykluczeniem. VII Ogólnopolski Zjazd Pedagogiczny, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. 22
Shaikh, A. (2009). Ekonomiczna mitologia neoliberalizmu. W: A. Saad-Filho, D. Johnson (red.), Neoliberalizm przed trybunałem. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Suspitsyna, T. (2012). Higher Education for Economic Advancement and Engaged Citizenship: An Analysis of the U.S. Department of Education Discourse. The Journal of Higher Education, No. 1, s. 51.
Żechowska, B. (1999). Stare i nowe dylematy w obszarze reform szkolnictwa wyższego. W: Przemiany szkolnictwa wyższego u progu XXI wieku. Z.P. Kruszewski (red.), Płock: Wydawnictwo Naukowe NOVUM.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 21
Liczba cytowań: 0