Samoocena i zaspokojenie podstawowych potrzeb psychologicznych jako predyktory wypalenia akademickiego wśród studentek pedagogiki specjalnej
DOI:
https://doi.org/10.12775/ED.2022.016Schlagworte
wypalenie akademickie, studentki pedagogiki specjalnej, samoocena, podstawowe potrzeby psychologiczneAbstract
Wypalenie akademickie to złożone zjawisko, które szkodliwe jest dla dobrostanu jednostki. Zgodnie z dotychczasowymi doniesieniami badawczymi coraz częściej dostrzega się wysoki poziomu objawów wypalenia studentów. Celem przeprowadzonych badań była próba empirycznej diagnozy zjawiska wypalenia akademickiego studentek pedagogiki specjalnej, a także określenie siły i kierunku związków pomiędzy poszczególnymi komponentami wypalenia akademickiego, samooceną a zaspokojeniem trzech podstawowych potrzeb psychologicznych (autonomii, kompetencji, relacji). W badaniach zastosowano metodę sondażu diagnostycznego. Wykorzystane narzędzia badawcze to: OLBI-S, skala SES Rosenberga oraz polska wersja BPNSFS. W rezultacie wykazano związki pomiędzy samooceną a wypaleniem akademickim oraz wypaleniem akademickim, a zaspokojeniem potrzeby autonomii oraz kompetencji. Na podstawie otrzymanych wyników badań można wywnioskować, iż adekwatnie wysoki poziom samooceny i zaspokojenia podstawowych potrzeb psychologicznych – szczególnie potrzeby autonomii i kompetencji, może przyczyniać się do obniżenia poziomu wypalenia akademickiego studentek pedagogiki specjalnej.
wypalenie akademickie, studentki pedagogiki specjalnej, samo- ocena, podstawowe potrzeby psychologiczne.
Literaturhinweise
Ariani, D.W. (2019). Basic psychological needs as predictors of burnout and engagement. Journal of Psychological and Educational Research, 27(2), 51–74.
Baumeister, R.F., Campbell, J.D., Krueger, J.I., Vohs, K.D. (2003). Does high self-esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? Psychological Science in the Public Interest, 4 (1), 1–44. Pobrano z: https://doi. org/10.1111/1529-1006.01431
Bortnowska, H., Seiler, B., Noskowska, A. (2021). Academic burnout among management courses students while distance learning during Covid-19 pandemic (survey report). Edukacja Dorosłych, 85(2), 71–85. Pobrano z: https://doi.org/10.12775/ED.2021.015
Samoocena i zaspokojenie podstawowych potrzeb psychologicznych... 109
Boyaci, M. (2022). The Role of Self-Esteem in Predicting Pedagogical Formation Stu- dents’ Career Adaptabilities. International Journal of Contemporary Educational Research, 6(2), 205–214. Pobrano z: https://doi.org/10.33200/ijcer.555624
Brunsting, N.C., Bettini, E., Rock, M., Common, E.A., Royer, D.J., Lane, K.L., Xie, F., Chen, A., Zeng, F. (2022). Working Conditions and Burnout of Special Educators of Students With EBD: Longitudinal Outcomes. Teacher Education and Special Education: The Journal of the Teacher Education Division of the Council for Exceptional Children. Pobrano z: https://doi.org/10.1177/08884064221076159
Brzeziński, J. (2007). Metodologia badań psychologicznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Chang, M.L. (2009). An Appraisal Perspective of Teacher Burnout: Examining the Emotional Work of Teachers. Educational Psychology Review, 21, 193–218. Pobrano z: https://doi.org/10.1007/s10648-009-9106-y
Chen, B., Vansteenkiste, M., Beyers, W., Boone, L., Deci, E. L., Van der Kaap-Deeder, J., Duriez, B., Lens, W., Matos, L., Mouratidis, A., Ryan, R. M., Sheldon, K. M., Soen- ens, B., Van Petegem, S., Verstuyf, J. (2014). Basic psychological need satisfaction, need frustration and need strength across four cultures. Motivation and Emotion, 39(2), 216–236. Pobrano z: https://doi.org/10.1007/s11031-014-9450-1
Cherniss, C. (1980). Professional Burn-Out in Human Service Organizations. New York: Praeger.
Chmielewska, E. (2021). Wypalenie zawodowe nauczycieli jako problem zdrowotny XXI wieku. Zeszyty Naukowe WSKM, 8, s. 25–48.
Chodkowska, M. (2008). Socjopedagogiczne aspekty współpracy pedagoga specjalnego z rodzicami dziecka niepełnosprawnego. W: Z. Palak (red.), Pedagog specjalny w procesie edukacji, rehabilitacji i resocjalizacji. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Daniels, R., Cormier, J., Gore, J., McMahan, E. (2021). The Impact of Need Satisfaction on College Athlete Burnout. The Sport Journal, 24.
Deci, E.L., Ryan, R.M. (2008). Facilitating optimal motivation and psychological well-being across life’s domains. Can. Psychol, 49.
Demerouti, E., Bakker, A.B. (2008). The Oldenburg Burnout Inventory: A Good Alternative to Measure Burnout and Engagement. W: J. Halbesleben (red.), Stress and burnout in health care. Hauppage: Nova Sciences.
Dzwonkowska, I., Lachowicz-Tabaczek, K., Łaguna, M. (2008). Samoocena i jej pomiar. Polska adaptacja skali SES M. Rosenberga. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Te- stów Psychologicznych.
Fernet, C., Guay, F., Senécal, C. (2004). Adjusting to job demands: The role of work self-determination and job control in predicting burnout. Journal of Vocational Behavior, 65(1), s. 39–56. Pobrano z: https://doi.org/10.1016/S0001-8791(03)00098-8
Fila-Jankowska, A. (2009). Samoocena autentyczna. Warszawa: Wydawnictwo SWPS. Freudenberger, H.J. (1974). Staff burnout. Journal of Social Issues, 30 (1), 159–165. Pobrano z: https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1974.tb00706.x
Jeno, L. M., Nylehn, J., Hole, T. N., Raaheim, A., Velle, G., Vandvik, V. (2021). Motivational determinants of students’ academic functioning: The role of autonomy-support, autonomous motivation, and perceived competence. Scandinavian Journal of Educational Research, 1–18. Pobrano z: https://doi.org/10.1080/00313831.2021.1990125
Karłyk-Ćwik, A. (2019). Wypalenie zawodowe pedagogów a wybrane czynniki socjode- mograficzne, Pedagogika Społeczna, s. 163–182. Pobrano z: https://doi.org/10.35464/ 1642-672X.PS.2019.2.12
Krakowiak. P., Łukaszewska, B. (2015). Samoocena pracowników w instytucjach eduka- cyjnych i pomocowych a ich działalność zawodowa. Paedagogia Christiana 1 (35), s. 273–293. Pobrano z: https://doi.org/10.12775/PCh.2015.015
Kroplewski, Z., Mikuć, J., Szcześniak, M. (2018). Poczucie sensu życia a samoocena osób z niepełnosprawnością ruchową – wstępne wyniki badań empirycznych. Człowiek- Niepełnosprawność-Społeczeństwo, 1(39), s. 47–63.
Łaguna, M., Lachowicz-Tabaczek, K., Dzwonkowska, I. (2007). Skala samooceny SES Morrisa Rosenberga – polska adaptacja metody. Psychologia Społeczna 2(4), s. 164–176.
Lin, J.-D., Lee, T.-N., Loh, C.-H., Yen, C.-F., Hsu, S.-W., Wu, J.-L., Tang, C.-C., Lin, L.- P., Chu, C. M., Wu, S.-R. (2009). Physical and mental health status of staff working for people with intellectual disabilities in Taiwan: Measurement with the 36-Item Short- Form (SF-36) health survey. Research in Developmental Disabilities, 30(3), s. 538–546. Pobrano z: https://doi.org/10.1016/j.ridd.2008.08.002
Lonsdale, C., Hodge, K., Rose, E. (2009). Athlete burnout in elite sport: a self-determina- tion perspective. Journal of sports sciences, 27(8), s. 785–795. Pobrano z: https://doi. org/10.1080/02640410902929366
Łoza, O. (2016). Zespół wypalenia wśród studentów medycyny — prospektywne badania roczne. Psychiatria, 13 (4), s. 224–228.
Lubrańska, A. (2016). Wypalenie zawodowe – czy wiek ma znaczenie? Różnice międzypokoleniowe w obrazie wypalenia zawodowego. Humanizacja Pracy, 1(283), s. 45–58.
Mahmoudi, F., Mahmoudi, A., Shahraki, H.R., Shamsaei, M., Kakaei, H. (2019). Relationship between self-esteem and field of study and its effect on academic burnout in students of Shiraz University of Medical Sciences. International Transaction
Journal of Engineering, Management & Applied Sciences & Technologies, 10 (2).
Mańkowska, B. (2013). Podmiotowe korelaty wypalenia zawodowego pracowników socjalnych miejskich ośrodków pomocy społecznej. W: M. Teodorczyk (red.), Koordynacja na rzecz aktywnej integracji. Widzieć – rozumieć – pomagać. Przykłady rozwiązań stosowanych w codziennej pracy pracownika socjalnego s. 78–89. Warszawa: Instytut Rozwoju Służb Społecznych.
Mańkowska, B. (2018). Wypalenie zawodowe. Dylematy wokół istoty zjawiska oraz jego pomiaru. Polskie Forum Psychologiczne, 23(2), s. 430–445.
Maslach, C., Jackson, S.E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behavior, 2 (2), s. 99–113. Pobrano z: https://doi.org/10.1002/job.4030020205
Maslach, C., Leiter, M.P. (2011). Prawda o wypaleniu zawodowym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Maslach, C., Schaufeli, W. B., Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 53, s. 397–422. Pobrano z: https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
Neiss, M.B., Sedikides, C., Stevenson, J. (2002). Self-esteem: A behavioral genetic perspective. European Journal of Personality, 16 (5), s. 351–367. Pobrano z: https://doi.org/10.1002/per.456
Ogińska-Bulik, N. (2006). Stres zawodowy w zawodach usług społecznych. Warszawa: Difin.
Olszak, A. (2016). Poziom wypalenia zawodowego oligofrenopedagogów. Studia I Prace Pedagogiczne (3), s. 51–65.
Orlikowska, M., Cholewa-Trybuła, A. (2018). Trudności pedagogów specjalnych w pracy z dzieckiem niepełnosprawnym intelektualnie. Szkoła – Zawód – Praca (16), s. 101–108.
Pines, A., Aronson, E. (1988). Career burnout: Causes and cures. New York: Free Press. Platania, S., Di Nuovo, S., Caruso, A., Digrandi, F., Caponnetto, P. (2020). Stress among university students: the psychometric properties of the Italian version of the SBI-U 9 scale for Academic Burnout in university students. Health Psychology Research, 8(2),
s. 101–108. Pobrano z: https://doi.org/10.4081/hpr.2020.9209
Plichta, P. (2015). Wypalenie zawodowe i poczucie sensu życia pedagogów specjalnych. Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT.
Reis, D., Xanthopoulou, D., Tsaousis, I. (2015). Measuring job and academic burnout with the Oldenburg Burnout Inventory (OLBI): Factorial invariance across samples and countries. Burnout Research, 2, s. 8–18. DOI: 10.1016/j.burn.2014.11.001
Ryan, R.M., Deci, E.L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1),s. 68–78. Pobrano z: https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Salmela-Aro, K., Savolainen, H., Holopainen, L. (2009). Depressive symptoms and school burnout during adolescence: evidence from two cross-lagged longitudinal studies. Journal of Youth and Adolescence, 38(10), s. 1316–1327. Pobrano z: https://doi.
org/10.1007/s10964-008-9334-3
Schaufeli, W.B., Martínez, I. M., Marques Pinto, A., Salanova, M., Bakker, A.B. (2002). Burnout and engagement in university students: A cross-national study. Journal of Cross-Cultural Psychology, 33(5), s. 464–481. Pobrano z: https://doi. org/10.1177/0022022102033005003
Schaufeli, W., Taris, T.W. (2005). The Conceptualization and Measurement of Burnout Common Ground and Worlds Apart. Work & Stress, 19, s. 256–262. Pobrano z: https://doi.org/10.1080/02678370500385913
Sekułowicz, M. (2002). Wypalenie zawodowe nauczycieli pracujących z osobami z niepełnosprawnością̨ intelektualną. Przyczyny – symptomy – zapobieganie – przezwycięża- nie. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Słomka-Michalak, K. (2010). Metody i techniki badania samooceny – próba przedstawienia skróconej wersji kwestionariusza do badania samooceny Jaki jesteś? Pauliny Sears. W: A. Wojnarska (red.), Diagnostyka resocjalizacyjna. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Story, A.L. (2004). Self-esteem and self-certainty: A mediational analysis. European Journal of Personality, 18(2), s. 115–125. Pobrano z: https://doi.org/10.1002/per.502
Sulea, C., Van Beek, I., Sarbescu, P., Virga, D., Schaufeli, W.B. (2015). Engagement, boredom, and burnout among students: Basic need satisfaction matters more than personality traits. Learning and Individual Differences, 42, s. 132–138. Pobrano z: https://doi.org/10.1016/j.lindif.2015.08.018
Taris, T.W., Le Blanc, P.M., Schaufeli, W.B., Schreurs, P.J.G. (2005). Are there causal relationships between the dimensions of the Maslach Burnout Inventory? A review and two longitudinal tests. Work & Stress, 19(3), s. 238–255. Pobrano z: https://doi. org/10.1080/02678370500270453
Trépanier, S. G., Fernet, C., Austin, S. (2015). A longitudinal investigation of workplace bullying, basic need satisfaction, and employee functioning. Journal of Occupational Health Psychology, 20(1), s. 105–116. Pobrano z: https://doi.org/10.1037/a0037726
Tucholska, S. (2009). Wypalenie zawodowe u nauczycieli. Psychologiczna analiza zja- wiska i jego osobowościowych uwarunkowań́ . Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Van der Kaap-Deeder, J., Soenens, B., Ryan, R.M., Vansteenkiste, M. (2020). Manual of the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale (BPNSFS). Belgium: Ghent University.
Wang, Y.H., Tian, L.L., Huebner, E.S. (2019). Basic psychological needs satisfaction at school, behavioral school engagement, and academic achievement: Longitudinal reciprocal relations among elementary school students. Contemporary Educational Psychology, 56, s. 130–139.
Wciórka J., Pużyński S., Rybakowski J. (2012). Psychiatria, T 1, 2, 3. Wrocław: Elsevier Urban & Partner.
Werner, K. M., Milyavskaya, M., Foxen-Craft, E., Koestner, R. (2016). Some goals just feel easier: Self-concordance leads to goal progress through subjective ease, not ef- fort. Personality and Individual Differences, 96, s. 237–242. Pobrano z: https://doi. org/10.1016/j.paid.2016.03.002
Wojtowicz, E. (2014). Motywowanie do szczęścia poprzez wspieranie autonomii dziecka – perspektywa teorii autodeterminacji. Fides Et Ratio 3(19), s. 29–37.
Downloads
Veröffentlicht
Zitationsvorschlag
Ausgabe
Rubrik
Lizenz
Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
Stats
Number of views and downloads: 1037
Number of citations: 0
