Formuła wajehî ʾîš [ʾeḥād] narracyjną osnową deuteronomistycznej relacji o schyłku epoki przedmonarchicznej w Izraelu (Sdz 13,2–1 Sm 10,16)
DOI :
https://doi.org/10.12775/BPTh.2026.009Mots-clés
formuła wajehî ʾîš [ʾeḥād], redakcja deuteronomistyczna, blok tradycji Sdz 13,2–1Sm 10,16, Samson, Mikajehu, Heli, Samuel, SaulRésumé
Jednym z najbardziej przełomowych momentów w deuteronomistycznej historiografii Izraela (Joz–2Krl) była społeczno-religijna transformacja, jaka nastąpiła u schyłku epoki sędziów, która doprowadziła do przejścia od rządów lokalnych wodzów pokoleniowych i nieuporządkowanej posługi kapłanów-lewitów do modelu trwałych i uznawanych powszechnie instytucji: proroka i króla. Temu ważnemu procesowi przemian deuteronomiści poświęcają specjalnie wydzieloną i opracowaną przez nich kolekcję tradycji obejmujących kilka większych cykli przekazów, które obecnie figurują na końcu Księgi Sędziów (13–16; 17–18; 19–21) i początku 1 Samuela (1–3; 9,1–10,16). O strukturalnej i narracyjnej spójności tego bloku tekstów przesądza pięciokrotnie użyta formuła wajehî ʼîš [ʼeḥād], a jej genezę, rozmieszczenie, charakterystykę literacką i funkcje pełnione w kompleksie Sdz 13,2–1 Sm 10,16 przedstawia niniejsza publikacja.
Références
Ackerman Susan. 1998. Warrior, Dancer, Seductress, Queen. Women in Judges and Biblical Israel (The Anchor Bible Reference Library). New York: Doubleday.
Amit, Yairah. 1999. The Book of Judges. The Art of Editing (Biblical Interpretation Series 38). Leiden: Brill.
Amit, Yairah. 2012. “The Nazirism Motif and the Editorial Work”. In: In Praise of Editing the Hebrew Bible. Collected Essays in Retrospect, ed. Y. Amit (Hebrew Bible Monographs 39), 131–146. Sheffield: Sheffield Phoenix Press.
Auld, A. Graeme. 2011. I and II Samuel: A Commentary (The Old Testament Library). Louisville: Westminster John Knox Press.
Bader, Winfried. 1991. Simson bei Delila. Computerlinguistische Interpretation des Textes Ri 13˗16 (Textwissenschaft, Theologie, Hermeneutik, Linguistik, Literaturanalyse, Informatik 3A). Tübingen: Francke.
Bartusch, Mark W. 2003. Understanding Dan: An Exegetical Study of a Biblical City, Tribe and Ancestor (Journal for the Study of the Old Testament. Supplements 379). Sheffield: Sheffield Academic Press.
Beldman, David. J. 2017. The Completion of Judges: Strategies of Ending in Judges 17–21. Siphrut 21. Winona Lake: Eisenbrauns.
Block, Daniel I. 1999. Judges. Ruth (The New American Commentary 6). Nashville: Broadman & Holman Publishers.
Driver, Samuel R. 1913. Notes on the Hebrew Text of the Books of Samuel. With an Introduction on Hebrew Palaeography and the Ancient Versions, and Facsimiles of Inscriptions. Oxford: Clarendon Press.
Exum, J. Cheryl. 1983. “The Theological Dimension of the Samson Saga”, Vetus Testamentum 33: 30–45.
Gross, Walter. 1981. “Syntaktische Erscheinungen am Anfang althebräischer Erzählungen: Hintergrund und Vordergrund”. In: Congress Volume: Vienna, 1980, ed. J.A. Emerton (Vetus Testamentum. Supplements 32), 131–145. Leiden: Brill.
Gross, Walter. 2009. Richter. Übersetzt und ausgelegt (Herders Theologischer Kommentar zum Alten Testament). Freiburg: Herder Verlag.
Gross, Walter. 2011. “Das Richterbuch zwischen deuteronomistischem Geschichtswerk und Enneateuch”. In: Das deuteronomistische Geschichtswerk, eds. H.J. Stipp, R. Achenbach (Österreichische Biblische Studien 39), 177–205. Frankfurt: Peter Lang.
Guillaume, Philippe. 2004. Waiting for Josiah. The Judges (The Library of Hebrew Bible/Old Testament Studies 385). London: T&T Clark.
Johnson, Benjamin J. 2010. “What Type of Son Is Samson? Reading Judges 13 as a Biblical Type-Scene”, Journal of the Evangelical Theological Society 53: 269–286.
Knauf, Ernst A. 2008. Josua (Zürcher Bibelkommentare. Altes Testament 6). Zürich: TVZ Theologischer Verlag.
Kratz, Reinhard G. 2005. The Composition of the Narrative Books of the Old Testament. London: T&T Clark.
Leonard-Fleckman, Mahri. 2017. “Samson and Our Reactions to the Strongman”. Word & World 37: 217–225.
Leonard-Fleckman, Mahri. 2024. “Samson, Saul, and the Creation of Judah’s History”. In: Zwischen Fiktion und Fakten/Between Fiction and Facts: Geschichte und Religion in den Samuelbüchern. History and Religion in the Books of Samuel, eds. J. Klein, D. Shepherd (Beiträge zur Wissenschaft vom Alten und Neuen Testament 248), 181–196. Stuttgart: Kohlhammer.
Levin, Christoph. 2011. “On the Cohesion and Separation of Books within the Enneateuch”. In: Pentateuch, Hexateuch, or Enneateuch? Identifying Literary Works in Genesis through Kings, eds. T. Dozeman, T. Römer, K. Schmid (Society of Biblical Literature. Ancient Israel and Its Literature 8), 127–154, Atlanta: Society of Biblical Literature.
McCarter, P. Kyle. 1980. I Samuel. A New Translation with Introduction, Notes and Commentary (The Anchor Yale Bible 8). New York: Doubleday.
Mobley, Gregory. 2006. Samson and the Liminal Hero in the Ancient Near East (The Library of Hebrew Bible/Old Testament Studies 453). New York: A&C Black.
Müller, Reinhard. 2004. Königtum und Gottesherrschaft. Untersuchungen zur alttestamentlichen Monarchiekritik (Forschungen zum Alten Testament 2.3). Tübingen: Mohr Siebeck.
Müller, Reinhard. 2013. “1 Samuel 1 as the Opening Chapter of the Deuteronomistic History?”. In: Is Samuel among the Deuteronomists? Current Views on the Place of Samuel in a Deuteronomistic History, eds. C. Edenburg, J. Pakkala, (Society of Biblical Literature. Ancient Israel and Its Literature 16), 207–223. Atlanta: Society of Biblical Literature.
Naʼaman, Nadav. 2005. „The Danite Campaign Northward (Judges 17‒18) and the Migration of the Phocaeans to Massalia (Strabo IV 1,4)”. Vetus Testamentum 55 (1): 47–60.
O’Connell Robert H. 1996. The Rhetoric of the Book of Judges (Vetus Testamentum. Supplements 63). Leiden: Brill.
Organ, Barbara. 1987. Judges 17–21 and the Composition of the Book of Judges. Toronto.
Peckham, Brian. 1985. The Composition of the Deuteronomistic History (Harvard Semitic Monographs 35). Atlanta: Scholars Press.
Provan, Iain W. 1988. Hezekiah and the Book of Kings. A Contribution to the Debate about the Composition of the Deuteronomistic History (Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 172). Berlin: De Gruyter.
Richter, Wolfgang. 1963. Traditionsgeschichtliche Untersuchungen zum Richterbuch (Bonner Biblische Beiträge 18). Bonn: Hanstein.
Savran, Georg. 2003. “Theophany as a Type Scene”. Prooftexts 23: 119–149.
Schmid, Konrad. 2012. The Old Testament: A Literary History. Minneapolis: Fortress Press.
Schneider, Tammi J. 2000. Judges (Berit Olam. Studies in Hebrew Narrative & Poetry). Collegeville: A Michael Glazier Book.
Stoebe, Hans J. 1973. Das erste Buch Samuelis (Kommentar zum Alten Testament 8.1). Gütersloh: Gütersloher.
Tsumura, David Toshio. 2006. The First Book of Samuel (New International Commentary on the Old Testament). Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.
Veijola, Timo. 1977. Das Königtum in der Beurteilung der deuteronomistischen Historiographie. Eine redaktionsgeschichtliche Untersuchung (Annales Academiae Scientiarum Fennicae, B 198). Helsinki: Suomalainen Tiedeakatemia.
Williams, James G. 1980. “The Beautiful and the Barren. Conventions in Biblical Type-Scenes”. Journal for the Study of the Old Testament 17: 107–119.
Würthwein, Ernst. 1994. “Erwägungen zum sog. Deuteronomistischen Geschichtswerk. Eine Skizze”. In: Studien zum deuteronomistischen Geschichtswerk, ed. E. Würthwein (Beihefte zur Zeitschrift für die alttestamentliche Wissenschaft 227), 1–11. Berlin: De Gruyter.
Younger, K. Lawson. 2002. Judges and Ruth (The NIV Application Commentary). Grand Rapids: Zondervan.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
© Dariusz Antoni Dziadosz 2026
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas de Modification 4.0 International.
CC BY ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 3.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Stats
Number of views and downloads: 27
Number of citations: 0
