Problem rozumienia, czyli czy filozofia Gadamera prowadzi do konserwatyzmu
DOI:
https://doi.org/10.12775/szhf.2026.002Keywords
Hans-Georg Gadamer, Hermeneutic philosophy, Understanding, Critique, ConservatismAbstract
This article presents the analysis of the practical and political implications of Hans-Georg Gadamer’s hermeneutic philosophy. A key element of his thought – the theory of understanding – is identified both as the basis for many thinkers’ accusations of conservatism against Gadamer, and also as the foundation on which he can be expected to formulate claims about the sphere of praxis. The presentation of this theory – by explicating key concepts of tradition, prejudice and authority, and emphasizing its dynamic, project-like character – is not only a way of refuting mentioned critiques, but also an indication of the possibility of developing a critical thought within the hermeneutic framework. Gadamer’s philosophy thus proves to be open to interpretation from both conservative and critical perspectives.
References
Baran Bogdan. 2007. „Wstęp”. W: Hans-Georg Gadamer, Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, IX–XXI. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bronk Andrzej. 1988. Rozumienie, dzieje, język. Filozoficzna hermeneutyka H. G. Gadamera. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.
Code Lorraine. 2003. „Why Feminists Do Not Read Gadamer”. W: Lorraine Code,
Feminist Interpretations of Hans-Georg Gadamer, 1–38. University Park, PA: The Pennsylvania State University Press.
Dybel Paweł. 2004. Granice rozumienia i interpretacji. O hermeneutyce Hansa-Georga Gadamera. Kraków: TAiWPN Universitas.
Dybel Paweł. 2008. „Wstęp”. W: Hans-Georg Gadamer, Teoria, etyka, edukacja. Eseje wybrane, 7–19. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Filek Jacek. 2003. Filozofia odpowiedzialności XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Gadamer Hans-Georg. 1998. „On the Political Incompetence of Philosophy”. Diogenes 46(182): 3–11.
Gadamer Hans-Georg. 2003. „Język i rozumienie”. W: Hans-Georg Gadamer, Język i rozumienie, przeł. Beata Sierocka, 5–24. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Gadamer Hans-Georg. 2003. „Retoryka, hermeneutyka i krytyka ideologii”. W: Hans--Georg Gadamer, Język i rozumienie, przeł. Piotr Dehnel,73–98. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Gadamer Hans-Georg. 2003. „Tekst i interpretacja”. W: Hans-Georg Gadamer, Język i rozumienie, przeł. Piotr Dehnel, 99–142. Warszawa: Fundacja Aletheia.
Gadamer Hans-Georg. 2007. Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej, przeł. Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gadamer Hans-Georg. 2008. „Hermeneutyka klasyczna i filozoficzna”. W: Hans- -Georg Gadamer, Teoria, etyka, edukacja. Eseje wybrane, przeł. Agata Mergler, 68–101. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Gadamer Hans-Georg. 2008. „Autorytet i wolność krytyczna”. W: Hans-Georg Gadamer, Teoria, etyka, edukacja. Eseje wybrane, przeł. Paulina Sosnowska, 157-164. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Gadamer Hans-Georg. 2008. „To, co stare i to, co nowe”. W: Hans-Georg Gadamer, Teoria, etyka, edukacja. Eseje wybrane, przeł. Paulina Sosnowska, 211–219. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Gadamer Hans-Georg. 2009. Wiek filozofii. Rozmowy z Riccardem Dottorim, przeł. Jadwiga Wilk. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum.
Gadamer Hans-Georg. 2022. „Człowiek i język”. W: Hans-Georg Gadamer, Rozum, słowo, dzieje, przeł. Krzysztof Michalski, 58–69. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Gadamer Hans-Georg. 2022. „Filozoficzne podstawy XX wieku”. W: Hans-Georg Gadamer, Rozum, słowo, dzieje, przeł. Małgorzata Łukasiewicz, 70–97. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Gadamer Hans-Georg. 2022. „Historia pojęć jako filozofia”. W: Hans-Georg Gadamer, Rozum, słowo, dzieje, przeł. Krzysztof Michalski, 112–132. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Gadamer Hans-Georg. 2022. „Problem dziejów w nowszej filozofii niemieckiej”. W: Hans-Georg Gadamer, Rozum, słowo, dzieje, przeł. Krzysztof Michalski, 24– 38. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Gadamer Hans-Georg. 2022. „Semantyka i hermeneutyka”. W: Hans-Georg Gadamer, Rozum, słowo, dzieje, przeł. Krzysztof Michalski, 133–147. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Hamilton Andy. 2020. „Conservatism”. W: The Stanford Encyclopedia of Philosophy, red. Edward N. Zalta (Spring 2020 Edition). Dostęp 20.02.2024. https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/conservatism/.
Heidegger Martin. 1994. Bycie i czas, przeł. Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Horkheimer Max, Theodor W. Adorno. 1994. Dialektyka oświecenia, przeł. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Humboldt Wilhelm von. 2002. O myśli i mowie. Wybór pism z teorii poznania, filozofii dziejów i filozofii języka, przeł. Elżbieta Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kant Immanuel. 2004. Krytyka władzy sądzenia, przeł. Jerzy Gałecki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lorenc Włodzimierz. 2012. „Filozofia hermeneutyczna: perspektywy jej rozwoju”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 21(3): 533–546.
Lorenc Włodzimierz. 2016. Filozofie skończoności. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Lorenc Włodzimierz. 2019. Filozofia hermeneutyczna. Inspiracje, klasycy, radykalizacje. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Michalski Krzysztof. 1978. Heidegger i filozofia współczesna. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Przyłębski Andrzej. 2006. Gadamer. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Przyłębski Andrzej. 2010. Etyka w świetle hermeneutyki. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 17
Number of citations: 0