Wybrane aspekty przekładu aforyzmów na język niemiecki na przykładzie Myśli nieuczesanych Stanisława Jerzego Leca

Paweł Bąk

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RP.2005.002

Abstrakt


The paper outlines the problem of German translation of some aphorisms by Stanisław Jerzy Lec rendered by Karl Dedecius. the study focuses mainly on aphorisms referring to dead as well as to lexical metaphors and puns. The concept of metaphor is in the paper recognized not only as a phenomenon of the language or literature but also as a phenomenon of general linguistics. Moreover, the author analyses some remarkable strategies applied by Dedecius in order to create analogous puns in the target language. As a result of the differences between Polish and German, the translator open changes the form of the original aphorisms. Such changes are usually defined as obligatory transposition. Karl Dedecius does not translate literally and he open employs his own interpretations or comments to reach the effect of conciseness of the text in the target language. Many of the modifications are the effect of conscious decisions taken by the translator. Dedecius’s creative translation is based on facultative transposition. Such a translation conveys more true sense of the original text than a literal one. Dedecius also succeeds in rendering Lec’s puns into German. However, the translator sometimes tends to provide direct interpretations, whereas the original aphorisms make the reader search for their meaning and interpretation.


Słowa kluczowe


Stanisław Jerzy Lec; tłumaczenie; aforyzm; metafora; przekład literacki

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Literatura źródłowa

Lec, S. J. (1996): Myśli nieuczesane odczytane z notesów i serwetek po trzydziestu latach, Warszawa. (L1996)

Lec, S. J. (1998): Widziałem szkic do nicości. Wiersze, aforyzmy, prozy, fraszki, Kraków. (L1998)

Lec, S. J. (19704): Letzte unfrisierte Gedanken. Aphorismen, München. (LvD1970)

Lec, S. J. (19963): Sämtliche unfrisierte Gedanken: dazu Prosa und Gedichte, Wien. (LvD1996)

Literatura cytowana

Albrecht, J., 1973, Linguistik und Übersetzung, Tübingen.

Balowski, M., 1992, Struktura językowa aforyzmów (na materiale polskim i czeskim), Opole.

Balowski, M., 1999, „O tak zwanej literaturze aforystycznej, czyli aforyzm, sentencja, maksyma, złota myśl...”, [w:] Rozprawy Komisji Językowej XXV, red. J. Cygan, J. Miodek, Wrocław, s. 33–40.

Barańczak, S., 2004, Ocalone w tłumaczeniu, Kraków. Bąk, P., 2005, „Zur Transposition in der Wiedergabe metaphorischer Syntagmen, [w:] M. Wierzbicka i in., Moderne Deutsche Texte, Frankfurt/M. i in., s. 67–79.

Duden, 2001, Duden – Deutsches Universalwörterbuch, Mannheim–Leipzig– Zürich–Wien.

Debatin, B., 1995, Die Rationalität der Metapher: Eine sprachphilosophische und kommunikationstheoretische Untersuchung, Berlin–New York.

Engel, U. i in. (red.), 1999, Deutsch-polnische kontrastive Grammatik, Heidelberg.

Krupka, P., 1976, Der polnische Aphorismus. Die „Unfriesierten Gedanken“ von Stanisław Jerzy Lec und ihr Platz in der polnischen Aphoristik, München.

Krysztofiak, M., Kaszyński, S. H., 2004, „O sposobach tłumaczenia aforyzmów”, [w:] Werte und Wertungen: Sprach-, litertur- und kulturwissenscha liche Skizzen und Stellungnahmen. Festschri für Eueniusz Tomiczek, red. I. Bartoszewicz i in., Wrocław, s. 382–389.

Lakoff, G., Johnson, M., 1980, Metaphors We live by, Chicago–London.

Lipiński, K., 1989, „Über die Sonderstellung der literarischen Übersetzung”, [w:] Studien zur kontrastiven Linguistik und literarischen Übersetzung, red. A. Kątny, Frankfurt/M. i in., s. 211–220.

NDR 4. Interview mit Karl Dedecius „Talk auf 4” audycja z dnia 20.02.1998.

Orzechowski, K. (red.), 1984, Żądło i miód mądrości. Antologia aforyzmu polskiego, Wrocław–Warszawa–Kraków.

Schreiber, M., 1993, Übersetzung und Bearbeitung. Zur Differenzierung und Abgrenzung des Übersetzungsbegriffs, Tübingen.

Snell-Hornby, M. (red.), 1988, Translation Studies. An integrated approach, Amsterdam–Philadelphia.

Vinay J.-P., Darbelnet, J., 1958, Stylistique comparée du français et de l‘anglais. Méthode de traduction, Paris.

Weinrich, H., 1976, Sprache in Texten, Stuttgart.








ISSN 1896-4362 (print)
ISSN 2392-1552 (online)

Partnerzy platformy czasopism