Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP Rocznik przekładoznawczy jest ogólnopolskim periodykiem skupionym wokół teorii, praktyki i dydaktyki przekładu, stanowiącym platformę wymiany myśli między tłumaczami praktykami, dla których wykonywanie tłumaczeń jest działalnością przede wszystkim zarobkową, a pracownikami naukowo-dydaktycznymi polskich uczelni, zajmującymi się problematyką translacji również, a czasem przede wszystkim, od strony teoretycznej. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu pl-PL Rocznik Przekładoznawczy 1896-4362 „Za kulisami. Toruńskie spotkania wokół dramatu” 2 – międzynarodowy festiwal zorganizowany na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przez Zespół Badawczy „Performatyka i Studia nad Przekładem Dramatu”, Toruń, 26–27 maja 2021 (sprawozdanie) https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37014 Monika Krajewska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 361 366 10.12775/RP.2021.016 Konferencja „Język trzeciego tysiąclecia” XI: „Język w przestrzeni semiotyki społecznej” zorganizowana przez Krakowskie Towarzystwo Popularyzowania Wiedzy o Komunikacji Językowej „Tertium”, Kraków (konferencja zdalna), 2–4 grudnia 2020 (sprawozdanie) https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37018 Filip Olkiewicz Emilia Pankanin Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 367 372 10.12775/RP.2021.017 „Mistrz vs. Uczeń” – warsztaty translatoryczne z Agnieszką Sowińską i Grzegorzem Szymczakiem zorganizowane przez Centrum Polsko‑- Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia w Warszawie we współpracy z Instytutem Kultury Miejskiej w Gdańsku, czerwiec 2021 (sprawozdanie) https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37019 Anna Zalewska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 373 377 10.12775/RP.2021.018 Wstęp https://apcz.umk.pl/RP/article/view/36990 Patrycja Bobowska-Nastarzewska Monika Krajewska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 11 15 W poszukiwaniu istoty eksplicytacji. Kilka uwag o książce Ewy Gumul Explicitation in Simultaneous Interpreting. A Study into Expliciting Behaviour of Trainee Interpreters, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2017, 331 stron https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37013 <p><span style="font-weight: 400;">Niniejszy artykuł nawiązuje do monografii Ewy Gumul Explicitation in Simultaneous Interpreting. A Study into Expliciting Behaviour of Trainee Interpreters wydanej nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego w 2017 roku. Wychodząc od pojęcia eksplicytacji i przykładów jej zastosowania, omówiono krótko treść monografii i ustosunkowano się do dotychczasowych recenzji, by w końcowej części przedstawić własną ocenę monografii i pochylić się nad uniwersalnością eksplicytacji.</span></p> Lech Zieliński Emilia Pankanin Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 343 358 10.12775/RP.2021.015 Artificem commendat opus – kilka uwag o błędach w tłumaczeniu stron internetowych wybranych polskich muzeów https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37011 <p><span style="font-weight: 400;">Celem artykułu jest wskazanie na znaczenie jakości w przekładzie. Język angielski jest niewątpliwie językiem przeważającym w komunikacji internetowej (ponad 60% stron internetowych publikowana jest w języku angielskim – https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2961/umfrage/anteil-der-verbreitetsten-sprachen-im-internet/), często jednak spotykamy witryny internetowe formułowane w językach narodowych. Strony te mają nierzadko wersje obcojęzyczne, będące tłumaczeniem strony stworzonej w danym języku narodowym. Kwestia wierności przekładu w odniesieniu do poszczególnych treści, struktur tekstu wyjściowego była już niejednokrotnie tematem rozważań teoretycznych i praktycznych, jednak – jak wykazuje analiza niemieckojęzycznych stron internetowych wybranych polskich muzeów – nadal jest ważnym problemem translatorskim. Artykuł przedstawia klasyfikację błędów popełnianych w ramach opublikowanych tekstów, jak i możliwości ich uniknięcia.</span></p> Maciej Pławski Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 285 301 10.12775/RP.2021.013 Nazwy własne w przestrzeni miejskiej jako problem przekładowy. Spojrzenie tłumacza praktyka i dydaktyka tłumaczenia https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37012 <p><span style="font-weight: 400;">Artykuł jest poświęcony nazwom własnym oznaczającym obiekty w przestrzeni miejskiej, różnie klasyfikowanym z punktu widzenia onomastyki (chrematonomastyki w szczególności), a także onomastyki przekładowej. Omawiając wybrane koncepcje translatoryczne, autorka podkreśla funkcje tekstowe tych nazw oraz sposoby oddawania ich w tekście przekładu (techniki tłumaczeniowe). Ponadto zwraca uwagę na stosunkowo nowe zjawiska w tym obszarze działań translatorskich i paratranslatorskich, na możliwe i postulowane zmiany zakresu stosowanych zabiegów, m.in. transliteracji angielskiej, przede wszystkim w odniesieniu do sfery mediów i przestrzeni publicznej. Ostatnia część tekstu jest opisem propozycji dydaktycznych z przykładami z języka rosyjskiego i polskiego.</span></p> Anna Szczęsny Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 303 339 10.12775/RP.2021.014 Gawęda o budzie jarmarcznej z fabrycznymi przyległościami w tle https://apcz.umk.pl/RP/article/view/36993 <p><span style="font-weight: 400;">W artykule podjęto problematykę przekładu wierszowanego felietonu, który stanowi materiał ilustracyjny do innych badań naukowych. Ten cel, podobnie jak odległość temporalna między powstaniem oryginału a powstaniem przekładu, narzuca tłumaczowi pewne wybory. Dlatego też obok prezentacji praktycznych rozwiązań translatorskich w pracy odniesiono się do koncepcji wyboru odpowiedników spośród różnych możliwości i zaproponowano wykorzystanie teorii zbiorów rozmytych, która pozwala na nieostre określanie granic między swobodą twórczą tłumacza a koniecznością jej ograniczenia.</span></p> <p><span style="font-weight: 400;">Słowa kluczowe: rajok, realia, ironia, potencjalność, zbiór rozmyty, cel przekładu</span></p> <p><span style="font-weight: 400;">&nbsp;</span></p> <p><span style="font-weight: 400;">Keywords: rayok, reality, irony, potential possibilities, fuzzy set, translation</span></p> Anna Bednarczyk Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 19 41 10.12775/RP.2021.001 Początki przekładu filozoficznego w Polsce https://apcz.umk.pl/RP/article/view/36996 <p><span style="font-weight: 400;">Artykuł stanowi próbę przedstawienia jednych z najstarszych polskich przekładów filozoficznych z wykorzystaniem metody zaproponowanej przez Lievena D’hulsta w Essais d’histoire de la traduction. Avatars de Janus. Na wstępie przedmiot badania umieszczony zostaje w kontekście historycznych badań przekładoznawczych. Następnie przedstawione zostają pierwsze polskie tłumaczenia Arystotelesa i Cycerona. Zgodnie z wytycznymi D’hulsta opracowanie stawia na równi takie elementy jak postaci tłumaczy, kontekst powstania czy strategie translatorskie. W ramach podsumowania autorka stara się krótko odpowiedzieć na pytanie o wpływ omawianych przekładów na polskich odbiorców.</span></p> Barbara Brzezicka Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 43 57 10.12775/RP.2021.002 Przekład ody Felica Gawriiła Dierżawina na język polski – konteksty i komentarze https://apcz.umk.pl/RP/article/view/36999 <p><span style="font-weight: 400;">Artykuł jest komentarzem do nowego tłumaczenia ody Gawriiła Dierżawina Felica poświęconej Katarzynie II, dokonanego przez autorkę artykułu. Do tej pory oda tłumaczona była tylko raz, w wieku XIX przez Wincentego Kiszkę-Zgierskiego, jednak przekład ten nie funkcjonuje w polskiej tradycji poetyckiej. W pierwszej części artykułu przypomniano dzieje powstania i publikacji Felicy oraz niektóre aspekty dotychczasowych tłumaczeń poezji Dierżawina na język polski. W rozwinięciu przedstawiono największe wyzwania stojące przed autorką przekładu ody Dierżawina, czyli wybór formatu wiersza, dążenie do zachowania zróżnicowania stylistycznego oraz trudności związane z tłumaczeniem elementów kulturowych. Do artykułu dołączono tekst tłumaczenia ody Felica.</span></p> Matylda Chrząszcz Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 59 78 10.12775/RP.2021.003 Rola bodźca podczas retrospekcji z perspektywy tłumaczy symultanicznych https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37000 <p><span style="font-weight: 400;">Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, w jaki sposób studenci tłumaczenia postrzegają rolę bodźca stymulującego w badaniu z wykorzystaniem metody protokołów retrospektywnych. Opisywane w artykule badania ankietowe są częścią badania eksperymentalnego mającego na celu porównanie wpływu dwóch rodzajów bodźca (transkrypcji tekstu wyjściowego i nagrania tekstu docelowego) na informacyjność werbalizacji, ich obfitość oraz dokładność. Ankieta dotyczyła stopnia trudności przypominania, czynników ułatwiających retrospekcję, przydatności użytego i potencjalnego bodźca oraz stopnia zniekształcenia danych pamięciowych przez bodziec.</span></p> Ewa Gumul Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 79 106 10.12775/RP.2021.004 Tabu językowe w arabskich przekładach Biblii https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37001 <p><span style="font-weight: 400;">Niniejszy artykuł przedstawiający wybrane rozwiązania translatorskie obecne we współczesnych przekładach tekstów biblijnych na język arabski stanowi poszerzenie badań Marka Pieli dotyczących przekładów Biblii hebrajskiej na język polski. Przeprowadzone przeze mnie analizy dotyczą głównie strategii przekładu wyrazów i wyrażeń należących do sfery tabu, przy czym skupiam się na takich aspektach, jak: dosłowność, dokładność, idiomatyczność, adekwatność stylistyczna czy ewentualne zniekształcenia sensu.</span></p> Iwona Król Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 107 124 10.12775/RP.2021.005 Jak wbić kwadratowy kołek w okrągłą dziurę? Kilka uwag na temat polskich przekładów Ubu Króla Tadeusza Żeleńskiego-Boya i Jana Gondowicza https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37002 <p><span style="font-weight: 400;">Ubu Król Alfreda Jarry’ego, początkowo traktowany jako sztubacki żart piętnastoletniego ucznia, z czasem okazał się dramatem wręcz profetycznym. Grubiański i brutalny Ubu stał się symbolem i zapowiedzią totalitarnych dyktatur oraz wszelkich uzurpatorskich rządów na całym świecie. Polskie przekłady dramatu wyszły spod pióra Tadeusza Żeleńskiego-Boya oraz Jana Gondowicza. Język Boya, mocno już nieaktualny, wymusił niejako kolejny przekład, tekst teatralny bowiem starzeje się znacznie szybciej niż tekst poetycki czy proza. Gondowicz w swoim przekładzie w dość znaczny sposób ingeruje w tekst oryginału, tworząc tekst, który jest zwierciadłem współczesnej polszczyzny niewysokich lotów.</span></p> Renata Niziołek Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 125 137 10.12775/RP.2021.006 O klasyfikacji i tłumaczeniu wybranych polskich umów zobowiązaniowych na język niemiecki https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37005 <p><span style="font-weight: 400;">Celem niniejszego artykułu jest prezentacja pełnego zestawienia polskich umów z tytułu zobowiązań z ich niemieckimi odpowiednikami. Szczególną uwagę poświęcono tym umowom, które zostały uregulowane w systemie prawnym RFN pod inną nazwą albo w ramach innych gałęzi prawa niż ich polskie ekwiwalenty. Takie opracowanie stanowi pomoc i bazę danych przede wszystkim dla tych tłumaczy, którzy nie mając wiedzy prawniczej, starają się rzetelnie tłumaczyć specjalistyczne teksty z tego zakresu.</span></p> Małgorzata Osiewicz-Maternowska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 139 158 10.12775/RP.2021.007 Ekwiwalencja pragmatyczna w przekładzie rosyjskich pieśni Michała Glinki (do słów Nestora Kukolnika) na język polski https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37006 <p><span style="font-weight: 400;">W artykule podjęto problematykę przekładu pieśni na podstawie pięciu utworów Michała Glinki do słów Nestora Kukolnika. Ten typ przekładu wymaga od tłumacza dostosowania tekstu do melodii – uwzględnienia m.in. liczby sylab, rozłożenia akcentów, cezur. Pieśni przeanalizowano pod kątem zachowania ekwiwalencji pragmatycznej, którą na potrzeby artykułu zdefiniowano jako relację opartą na funkcjonalności tekstu w kulturze docelowej, z możliwością jego zaśpiewania.</span></p> Ewelina Parafińska-Korybska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 159 180 10.12775/RP.2021.008 Słownictwo religijne w dialogu filmowym na materiale rosyjskiego przekładu serii Dekalog https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37007 <p><span style="font-weight: 400;">W artykule omówiono problemy przekładu słownictwa religijnego w dialogach filmowych. W charakterze materiału egzemplifikacyjnego wykorzystano rosyjską wersję językową filmów wchodzących w skład serii Dekalog w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, opracowaną techniką napisów. Do analizowanego wydania została dołączona broszura z omówieniem tła kulturowego oraz komentarzem do wybranych replik z filmów. Zawartość tej broszury oraz wybrane fragmenty dialogów zostały opisane pod kątem wpływu na możliwości interpretacji poszczególnych scen.</span></p> Anna Paszkowska Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 181 193 10.12775/RP.2021.009 Przekład naukowy a obrazowanie: badania wstępne nad subiektywnymi aspektami znaczenia w prozie naukowej z wykorzystaniem kilku tłumaczeń tego samego tekstu źródłowego https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37008 <p><span style="font-weight: 400;">Artykuł przedstawia badania wstępne nad subiektywnymi aspektami znaczenia w przekładzie tekstu naukowego z wykorzystaniem materiału składającego się z jednego tekstu źródłowego w języku angielskim oraz jego pięciu polskich przekładów. Wyniki analizy semantycznej w kategoriach wymiarów obrazowania Ronalda Langackera – narzędzia stworzonego na potrzeby opisu subiektywnych aspektów znaczenia językowego, lecz dotychczas stosowanego głównie do badania semantycznych „detali” w przekładzie literatury pięknej – pokazują, że sposób widzenia określonych treści przez autora ulega w przekładzie naukowym różnym wypaczeniom. Wobec niezaprzeczalnej roli przekładu w rozwoju nauki oraz istotnej funkcji subiektywnych elementów tekstu naukowego można sformułować tezę, że koncepcja ekwiwalencji na poziomie obrazowania (Tabakowska 2001) ma uzasadnione zastosowanie również w przekładzie tekstu&nbsp; naukowego.</span></p> Łukasz Wiraszka Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 195 227 10.12775/RP.2021.010 Wspieranie osób głuchoniewidomych w komunikowaniu się i przewodnictwie w świetle polskich rozwiązań prawnych i nowych propozycji https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37009 <p><span style="font-weight: 400;">Rozważania są poświęcone mało znanej w Polsce problematyce odnoszącej się do wspierania w komunikowaniu się i przewodnictwie osób głuchoniewidomych doświadczających jednoczesnej dysfunkcji słuchu i wzroku. Autorzy opierają się głównie na analizie i interpretacji aktów prawnych, m.in. Ustawy o języku migowym i innych środkach porozumiewania się z 2011 roku. Celem artykułu jest dokonanie rewizji trzech centralnych pojęć zawartych w ustawie: osoba głuchoniewidoma, sposoby komunikowania się osób głuchoniewidomych (SKOGN), tłumacz-przewodnik. Właściwe rozumienie, względnie redefinicja i realne ich wprowadzenie do obiegu prawnego mogą istotnie wpłynąć na prawne i społeczne funkcjonowanie osób głuchoniewidomych.</span></p> Piotr Wojda Grzegorz Kozłowski Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 229 255 10.12775/RP.2021.011 Między normą (prawną) a racjonalnym działaniem. Wybrane dylematy pracy tłumacza przysięgłego na rzecz organów ścigania https://apcz.umk.pl/RP/article/view/37010 <p><span style="font-weight: 400;">W artykule omówione zostały dylematy tłumacza przysięgłego związane z pracą na rzecz organów ścigania: dylemat akceptacji zlecenia wychodzącego poza zakres normatywnie określonych uprawnień tłumacza przysięgłego, dylemat formy wpisu do repertorium w przypadku tłumaczenia całych akt oraz dylemat granicy korekty błędów w tekście wyjściowym bez wzmianki o ich dokonaniu. We wstępie odniesiono się do pojęć normy prawnej i racjonalnego działania z perspektywy przyjętej na studiach prawniczych, by w dalszej części rozważań omówić pojęcie dylematu i możliwe sankcje oraz naruszenia normy prawnej przez tłumaczy przysięgłych. Konkludując, autor zaproponował kilka praktycznych rozwiązań umożliwiających skuteczne wykonanie zleceń przez tłumacza przysięgłego w przypadku zleceń, których zakres nie znajduje odzwierciedlenia w normach prawnych.</span></p> Lech Zieliński Prawa autorskie (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-01-12 2022-01-12 16 257 282 10.12775/RP.2021.012