https://apcz.umk.pl/RP/issue/feed Rocznik Przekładoznawczy 2020-12-21T10:03:11+01:00 Patrycja Bobowska-Nastarzewska bobowska@umk.pl Open Journal Systems Rocznik przekładoznawczy jest ogólnopolskim periodykiem skupionym wokół teorii, praktyki i dydaktyki przekładu, stanowiącym platformę wymiany myśli między tłumaczami praktykami, dla których wykonywanie tłumaczeń jest działalnością przede wszystkim zarobkową, a pracownikami naukowo-dydaktycznymi polskich uczelni, zajmującymi się problematyką translacji również, a czasem przede wszystkim, od strony teoretycznej. https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.001 Tłumacze konferencyjni w Parlamencie Europejskim 2020-12-21T09:46:12+01:00 Magdalena Bartłomiejczyk magdalena.bartlomiejczyk@us.edu.pl <p>Artykuł przedstawia środowisko pracy unijnych tłumaczy konferencyjnych w Parlamencie Europejskim ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki sesji plenarnych. Duże wyzwanie stanowią teksty źródłowe, zwykle bardzo krótkie, szybkie, następujące bezpośrednio po sobie. Często zgłaszanym przez tłumaczy problemem jest również słaba angielszczyzna mówców używana zamiast języka ojczystego. Sporo uwagi poświęca się wieloetapowemu procesowi rekrutacji nowych tłumaczy. Następnie opisywane są badania etnograficzne nad tą grupą zawodową, wykorzystujące metody takie jak wywiady, kwestionariusze, obserwacja uczestnicząca.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.002 Trudności w przekładzie włoskich leksemów bezekwiwalentowych na język polski na przykładzie terminologii kulinarnej 2020-12-21T09:51:54+01:00 Łukasz Jan Berezowski lukasz.berezowski@uni.lodz.pl <p>Bogactwo terminologiczne języka włoskiego w najpopularniejszych obszarach życia (kuchnia, moda, muzyka etc.), a w szczególności zintensyfikowane kontakty włosko-polskie przełomu XX i XXI w. są przyczyną pojawienia się w polszczyźnie tzw. nowych italianizmów, które pomimo obecności w świadomości społecznej wciąż funkcjonują jako niezasymilowane jednostki leksykalne. Co więcej, próba przekładu wielu z nich jest często niemożliwa bądź prowadzi do nieporozumień z uwagi na istnienie już utartych w obu obszarach kulturowo-językowych fałszywych konotatów bądź zapożyczeń pozornych (np. lasagne – łazanki, pasta (makaron) – pasta do smarowania, orecchiette – uszka). Autor niniejszego artykułu podejmuje próbę, opierając się na wybranych grupach włoskich leksemów z obszaru kulinariów (podzielonych na trzy wewnętrzne kategorie tematyczne: dania i napoje, nazwy lokali gastronomicznych oraz zwyczaje kulinarne), uporządkowania wyżej opisanych tendencji oraz proponuje konkretne strategie tłumaczeniowe i lokalizacyjne mogące pomóc w unikaniu błędów w przekładzie licznych terminów bezekwiwalentowych.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.003 W domu dobrze, ale o domu najtrudniej – zasady tworzenia audiodeskrypcji obiektów architektonicznych 2020-12-19T22:44:34+01:00 Agata Bernaś agatabernas-22@o2.pl <p>Audiodeskrypcja jest techniką przekładu służącą udostępnianiu treści wizualnych osobom z niepełnosprawnością wzroku. Łączy ona wybrane cechy transferu językowego i intersemiotycznego, co pozwala zaliczać ją do nowych rodzajów przekładu, takich jak audiowizualny czy multimedialny. Celem artykułu jest przedstawienie etapów tworzenia audiodeskrypcji obiektu architektonicznego. Analiza obejmuje porównanie wybranych przykładów opisów, skomentowanie zastosowanych w nich strategii audiodeskrypcyjnych oraz odniesienie ich do standardów tworzenia audiodeskrypcji obowiązujących w Polsce i za granicą.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.004 Przekład tekstu silnie nacechowanego intertekstualnie – o własnym tłumaczeniu książki Filozofować w nieskończoność Marcela Conche’a 2020-12-21T09:54:03+01:00 Patrycja Bobowska-Nastarzewska bobowska@umk.pl <p>Analiza w niniejszym artykule poświęcona jest zagadnieniu intertekstualności w przekładzie na przykładzie książki Marcela Conche’a Filozofować w nieskończoność, która jest silnie nacechowana intertekstualnie. Wśród sygnałów intertekstualnych obecnych w tekście wymienić należy: cytaty, rozróżnienia typograficzne, dedykacje, atrybucje oraz różnego rodzaju nawiązania do innych autorów, m. in. zależności tematowe, stylistyczne czy ideowe. Zasadnicze stawiane w pracy pytanie dotyczy ewentualnej trudności w dostrzeżeniu przez tłumacza wskaźników intertekstualnych w oryginale i zachowaniu ich w przekładzie. Przeprowadzona analiza dotyczy w głównej mierze nawiązań do Prób Michela de Montaigne’a.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.005 Estudio de la correspondencia entre Pérez Galdós y sus traductores austriacos 2020-12-19T22:49:59+01:00 Amalia Bosch Benítez amalia.bosch@ulpgc.es <p>En un artículo de próxima publicación (Bosch, 2020) estudiamos la relación epistolar que el escritor, Benito Pérez Galdós, mantuvo en vida con personas que solicitaban el honor de traducir sus novelas y dramas al alemán. En aquella ocasión nos ceñimos a la correspondencia con traductores alemanes. En esta nueva aportación, continuamos escudriñando la dimensión universal del escritor canario a través de la correspondencia con sus traductores austriacos.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.006 El estrés en situaciones de interpretación: un estudio comparativo entre interpretación de conferencias e interpretación para los Servicios Públicos 2020-12-19T22:44:36+01:00 Agustin Darias Marrero agustin.darias@ulpgc.es <p>Este trabajo presenta un estudio de casos de interpretación de conferencias y de interpretación para los Servicios Públicos, en el que se analiza el corpus objeto de estudio compuesto por distintas situaciones de interpretación, mediante entrevistas semiestructuradas a intérpretes, guiándoles en la cumplimentación de la herramienta metodológica empleada: una ficha de análisis de los factores constituyentes de la situación mediada por intérpretes. El objetivo último reside en identificar qué factores son susceptibles de producir estrés y qué competencias se requieren al intérprete en los distintos contextos de interpretación. En conclusión, se constata que los factores de estrés varían de un tipo de interpretación a otro, al igual que algunas de las competencias requeridas.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.007 O trudności w tłumaczeniu na język polski nowej frazeologii kulinarnej na przykładzie włoskiej kroniki piłkarskiej 2020-12-21T09:56:56+01:00 Anna Godzich annas@amu.edu.pl <p>W artykule omówiono funkcjonowanie nowej frazeologii kulinarnej we włoskiej codziennej prasie sportowej (fare biscotto, essere una mozzarella, essere un brodino) oraz trudności związane z jej przekładem na język polski. Te ostatnie wynikają z faktu, iż mamy do czynienia z tzw. elementami kulturowymi: są one właściwe dla kultury wyjściowej, zaś w systemie frazeologicznym języka docelowego znajdziemy ich odpowiedniki zastępcze. Analiza wpisuje się w teorię językowego obrazu świata, ukazuje włoską jedzeniocentryczność, niezwykle częste konceptualizowanie za pomocą elementów z pola leksykalnego jedzenia, a także wagę ekwiwalencji idiomatycznej / zerowej w tłumaczeniu profesjolektów. </p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.008 Emocjonalna audiodeskrypcja 2020-12-21T09:57:46+01:00 Paula Gorszczyńska paula.gorszczynska@ug.edu.pl <p>Artykuł stanowi podsumowanie komponentu badawczego programu, w ramach którego zrealizowano pokazy filmowe z audiodeskrypcją stworzoną przez studentów Uniwersytetu Gdańskiego. W oparciu o kwestionariusz zbadano preferencje widzących odbiorców audiodeskrypcji w zakresie opisu emocji postaci jednego z odcinków brytyjskiego serialu obyczajowego True Love. Przeanalizowano zgodność interpretacji tych emocji z odczuciami deskryptorów wyrażonymi w scenariuszu AD. Podjęto próbę prześledzenia możliwego wpływu współczesnych koncepcji audiodeskrypcyjnych na wybory dokonane przez autorów badanej ścieżki AD. Zaproponowano także kierunki i metody dalszych badań nad przedmiotowymi zagadnieniami. </p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.009 Dlaczego tłumacz mówi więcej niż autor? O eksplicytacji w przekładzie 2020-12-21T09:58:22+01:00 Ewa Gumul ewa.gumul@us.edu.pl Celem artykułu jest omówienie przyczyn zjawiska eksplicytacji. Tekst ma charakter przeglądowy i ma stanowić kompendium wiedzy na temat tej transformacji tekstowej. Eksplicytacja jest jednym z najczęściej badanych zjawisk we współczesnej translatoryce i to właśnie ta mnogość prac przyczyniła się zapewne do braku wypracowania wspólnego konsekwentnego stanowiska, zarówno jeśli chodzi o zakres tego zjawiska, jak i jego przyczyny. Artykuł stanowi zatem próbę usystematyzowania wiedzy na temat tych dwóch aspektów eksplicytacji na gruncie polskiego przekładoznawstwa. 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.010 Rosyjska recepcja twórczości Olgi Tokarczuk. Ustalenia wstępne 2020-12-19T22:44:37+01:00 Katarzyna Jastrzębska katarzyna.jastrzebska@uj.edu.pl Artykuł poświęcono rosyjskiej recepcji prozy Olgi Tokarczuk z zastrzeżeniem, że z uwagi na dynamikę sytuacji, to znaczy zwiększające się zainteresowanie pisarstwem polskiej noblistki, są to ustalenia o charakterze wstępnym. W artykule zreferowano poglądy, opinie, oceny, analizy i interpretacje autorstwa rosyjskich literaturoznawców, krytyków literackich i tłumaczek utworów Olgi Tokarczuk na język rosyjski. Przytoczono w tym kontekście poglądy między innymi: Iriny Adelgejm, Tatiany Izotowej, Jeleny Rybakowej, Jeleny Fanajłowej, Marii Zakruczenko, Siergieja Sirotina. 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.011 Polskie quasi-narzędniki w przekładzie w świetle uniwersaliów przekładowych 2020-12-21T09:59:57+01:00 Emilia Kubicka ekubicka@umk.pl <p>Celem analiz jest weryfikacja hipotezy mówiącej o istnieniu różnic między tekstami oryginalnymi a tłumaczonymi w tym samym języku. Na podstawie bidyrekcjonalnego korpusu równoległego charakteryzowane są typy niemieckich odpowiedników przekładowych polskiej konstrukcji quasi-narzędnikowej (typu donośnym głosem, spokojnym tonem). Porównanie decyzji podejmowanych przez tłumaczy przekładających z polskiego i na polski pozwoliło na wskazanie pewnych prawidłowości przekładu, mianowicie zaobserwowano, że stosują oni głównie rozwiązania standardowe. Analizy translatologiczne ukazały też preferencję konstrukcji quasi-narzędnikowej do pełnienia funkcji predykatu sekundarnego.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.012 Tertium comparationis w badaniach nad przekładem filmowym 2020-12-21T10:00:34+01:00 Maria Mocarz-Kleindienst momar@kul.pl <p>Zagadnienie tertium comparationis (TerComp) od wielu lat absorbuje uwagę badaczy próbujących ustalić wspólną platformę odniesienia zarówno dla porównywanych elementów systemów językowych, jak i realizacji tych systemów w konkretnych aktach mowy (tekstach). W badaniach nad przekładem filmowym jako tekstem intersemiotycznym TerComp wymaga odrębnej uwagi. Punktem wyjścia w podjętych badaniach jest – przyjęte za A. Bogusławskim – założenie, że nadrzędnym TerComp jest konkretna sytuacja użycia znaków językowych. Na potrzeby badań nad przekładem filmowym sytuacja ta została doprecyzowana. Ustalono, że w warunkach przekładu filmowego należy uwzględnić sytuację dwojakiego typu: zewnętrzną, tj. sytuację komunikacyjną, w której funkcjonuje dzieło filmowe jako kompleksowy komunikat, z dominującą w niej pozycją nadawcy (nadawców), oraz sytuację wewnątrz filmu jako przekazu intersemiotycznego z dominującą rolą obrazu i wspomaganą – dźwięku. </p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.013 „Tłumaczenie bólu” na przykładzie dzieła Clive’a Staplesa Lewisa The Problem of Pain i jego przekładów na języki polski i hiszpański 2020-12-21T10:01:07+01:00 Adam Palka adam.palka@us.edu.pl W niniejszym artykule podjęta została analiza komparatystyczna anglojęzycznego dzieła C. S. Lewisa The Problem of Pain i jego czterech przekładów – dwóch na język polski i dwóch na język hiszpański. Punktem wyjścia jest założenie, że ból jest zjawiskiem bardzo trudnym do jednoznacznego uchwycenia poprzez język, co może stwarzać dodatkowe trudności gdy „tłumaczy się” go między różnymi językami, ale też odmiennymi kulturami. W kwestii metodologii odnoszę się do Rosch (1978), Tabakowskiej (2015), Vinaya i Darbelneta (1958/1995), Waszakowej (2009) i incydentalnie do Hejwowskiego (2006). Ogólny wniosek, który wyłania się z poniższych rozważań, jest taki, że tłumaczenie/ wyjaśnianie bólu na styku oryginał – przekład charakteryzuje się wysokim stopniem zniuansowania leksykalno-semantycznego i stylistycznego, co potwierdza wieloaspektowość i złożoność tego zjawiska. 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.014 Tłumacz jako autor na podstawie wybranych fragmentów powieści Olgi Tokarczuk Bieguni 2020-12-21T10:01:54+01:00 Marcelina Pietryga marcelina.pietryga@us.edu.pl <p>W ramach niniejszego artykułu przedstawiona została analiza działań translatorskich wynikających z przyjętej przez tłumaczkę autorskiej roli, której dostrzeżenie możliwe jest na przykładzie przekładu literackiego. Przedmiotem analizy jest tłumaczenie powieści Olgi Tokarczuk Bieguni. Można zauważyć, że autorskie działania tłumaczki ujawnią się przede wszystkim w zastosowanych przez nią technikach oraz strategiach translatorskich, które jednocześnie wpływają na stopień widoczności jej działań w przekładzie.</p> 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.015 Obecność polskich filmów w Niemczech w drugiej połowie lat 30. XX w. Odtworzenie zasad tłumaczenia napisowego 2020-12-21T10:02:45+01:00 Elżbieta Plewa e.plewa@uw.edu.pl W latach 30. XX w., gdy animozje narodowe hamowały swobodny obieg filmów, tylko nieliczne tytuły polskie trafiały na niemieckie ekrany. Jednym z nich jest polska produkcja z 1936 r. w gwiazdorskiej obsadzie pod tytułem Jego wielka miłość. W polskim archiwum zachowała się kopia z niemieckimi napisami, która posłużyła za materiał badawczy i stanowi podstawę przedstawionych w niniejszym artykule analiz. Na podstawie napisów z taśmy podjęta została próba odtworzenia zasad tłumaczenia napisowego stosowanego w 2. połowie lat 30. XX w. Wyniki przeprowadzonych analiz prezentują w wielu aspektach zasady ówczesnego wykonywania napisów translacyjnych. Co ciekawe, bardziej przypominają one napisy współczesne niż napisy międzykadrowe, stosowane jeszcze w roku 1930, czyli zaledwie kilka lat wcześniej niż powstały napisy do Jego wielkiej miłości. 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/RP.2020.016 Frazeologia w przekładzie, czyli kilka uwag o frazeotranslacji 2020-12-21T10:03:11+01:00 Monika Sułkowska monika.sulkowska@us.edu.pl Tematem artykułu jest wprowadzenie do nowej, interdyscyplinarnej dziedziny badawczej, jaką jest frazeotranslacja. Autorka prezentuje specyficzne cechy przekładu struktur frazeologicznych oraz problemy, z którymi musi mierzyć się tłumacz pracujący w tej materii. W tekście przedstawione zostały wybrane konecpcje i strategie frazeotranslacyjne, a także analiza samego procesu przekładu jednostek frazeologicznych. 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy https://apcz.umk.pl/RP/article/view/32415 Wstęp 2020-12-19T22:44:33+01:00 Patrycja Bobowska-Nastarzewska bobowska@umk.pl Ewa Kościałkowska-Okońska ewako@umk.pl Lech Zieliński lechziel@umk.pl 2020-12-19T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2020 Rocznik Przekładoznawczy