Niewolnicy na drodze do uznania. Józefa Tischnera zmagania z historiozofią

Piotr Kostyło

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/PCh.2018.003

Abstrakt


W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX wieku Józef Tischner był świadkiem i uczestnikiem przełomu politycznego w Polsce. Przełom ten doprowadził do upadku reżimu komunistycznego i odzyskania wolności przez społeczeństwo. Opisując ten proces, Tischner regularnie odwoływał się do filozofii Georga W. F. Hegla, a zwłaszcza do jego analiz relacji pana i niewolnika. Przed przełomem w polskim społeczeństwie panami byli przywódcy komunistyczni, natomiast robotnicy byli traktowani jak niewolnicy. W artykule autor rozważa trzy drogi dochodzenia niewolników do uznania, czyli do wolności, które wyłoniły się z tradycji heglowskiej i do których odwoływał się Józef Tischner. Były to: wyzwolenie poprzez rewolucję, wyzwolenie poprzez pracę oraz wyzwolenie poprzez solidarność. Każda z tych dróg wiązała się z poważnymi problemami historiozoficznymi, z którymi musiał się mierzyć Józef Tischner. Autor analizuje zmagania Tischnera z filozofią historii, wskazując jednocześnie na ich możliwe pedagogiczne odniesienia.


Słowa kluczowe


zniewolenia; wolność; rewolucja; praca; solidarność; edukacja

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Anzenbacher, Arno. Wprowadzenie do filozofii, tłum. Juliusz Zychowicz. Kraków: UNUM – Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Teologicznego, 1993.

Bergson, Henri. Dwa źródła moralności i religii, tłum. Piotr Kostyło, Krzysztof Skorulski. Kraków: Znak, 1993.

Bocheński, Józef. Logika i filozofia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.

Bonowicz, Wojciech. „Czas nowej wspólnoty”. Tygodnik Powszechny 4.09.2005.

Bonowicz, Wojciech. Tischner. Kraków: Znak, 2001.

Freire, Paulo. Pedagogy of the Oppressed. New York – London: Continuum, 2005.

Fukuyama, Francis. Koniec historii, tłum. Tomasz Bieroń, Marek Wichrowski. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka, 1992.

Hegel Georg W. F. Wykłady z filozofii dziejów, tłum. Janusz Grabowski, Adam Landman. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1958.

Hejnicka-Bezwińska, Teresa. Pedagogika ogólna. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008.

Hellman, John. „French ‘Left-Catholics’ and Communism in the Nineteen-Thirties”. Church History 12 (1976): 507–523.

Hicks, Stephen. Zrozumieć postmodernizm. Sceptycyzm i socjalizm od Rousseau do Foucaulta, tłum. Piotr Kostyło, Katarzyna Nowak. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, 2016.

Hyppolite, Jean. Genèse et Structure de la «Phénoménologie de l'Esprit» de Hegel. Paris: Aubier, 1946.

Kojève, Alexandre. Introduction to the Reading of Hegel. Lectures on the „Phenomenology of Spirit”. Ithaca and London: Cornell University Press, 1969.

Kojève, Alexandre. Łączny komentarz do pierwszych sześciu rozdziałów „Fenomenologii ducha”, tłum. Tadeusz Gadacz. Kraków: Wydział Filozofii PAT, 1982.

Kojève, Alexandre. Wstęp do wykładów o Heglu, tłum. Światosław F. Nowicki. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1999.

Kostyło, Hanna. „Refleksja jako podstawa podmiotowości. Według antropologii Paula Freirego”. Paedagogia Christiana 2 (2017): 157–170.

Kostyło, Piotr. „Alain Badiou o współczesnej filozofii francuskiej”. Kronos 4 (2015): 87–98.

Krąpiec, Mieczysław A. Realizm ludzkiego poznania. Poznań: Pallottinum, 1959.

Kwiek, Marek. Dylematy tożsamości. Wokół autowizerunku filozofa w powojennej myśli francuskiej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM, 1999.

Marks, Karol. „Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej”, tłum. Edward Lipiński. https://maopd.files.wordpress.com/2012/02/przyczynek-do-krytyki-ekonomii-politycznej-1859.pdf [dostęp: 15.04.2018].

Olbrycht, Katarzyna. Prawda, dobro i piękno w wychowaniu człowieka jako osoby. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2000.

Pawlak, Zdzisław. „Rola religii w wychowaniu człowieka. Aspekt filozoficzno-teologiczny”. W: Edukacyjny potencjał religii, red. Jerzy Bagrowicz, Jarosław Horowski, 105–119. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2012.

Przybyło, Sławomir. „Wolność według Lorda Actona i Józefa Tischnera. Analiza porównawcza myśli dwóch katolickich liberałów”. Politeia 11 (2014): 359–385.

Strauss, Leo. O tyranii: zawiera korespondencję Strauss–Kojève, red. Victor Gourevitch, Michael S. Roth, tłum. Paweł Armada, Arkadiusz Górnisiewicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009.

Tischner Józef, Spowiedź rewolucjonisty. Kraków: Znak, 1993.

Tischner, Józef. Etyka a historia. Wykłady. Kraków: Instytut Myśli Józefa Tischnera, 2008.

Tischner, Józef. Etyka solidarności. Homo sovieticus. Kraków: Znak, 2005.

Tischner, Józef. Filozofia współczesna. Kraków: Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, 1989.

Tischner, Józef. Polski kształt dialogu. Kraków: Znak, 2002.

Wajsprych, Danuta. Pedagogia agatologiczna. Studium hermeneutyczno-krytyczne projektu etycznego Józefa Tischnera. Toruń–Olsztyn: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2011.

Weigel, George. Ostateczna rewolucja. Kościół sprzeciwu a upadek komunizmu, tłum. Wojciech Buchner. Poznań: W drodze, 1995.

Wood, Allen W. „Hegel on Education”. W: Philosophers on Education. New Historical Perspectives, red. Amélie O. Rorty, 300–317. London: Routledge, 1998.

Zdybicka, Zofia J. Religia w kulturze. Studium z filozofii religii. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2010.








ISSN 1505-6872 (print)
ISSN 2451-1951 (online)

Partnerzy platformy czasopism